Karol Sala: Konserwatyzm

W doktrynie konserwatyzmu wychodzi się z założenia, że żadna jednostka nie może być w pełni niezależna. Arystoteles pisał, że człowiek żyjący poza społeczeństwem jest albo zwierzęciem, albo boską istotą. Twierdzenie to obrazuje konserwatywne podejście do roli, jaką odgrywa społeczeństwo w życiu jednostki.

Dzięki społeczeństwu człowiek zyskuje cechy, które wyróżniają go spośród istot żywych: język, prawo, kulturę, obyczaje, czyli to wszystko, co człowiek przekazuje potomnym niezależnie od przekazywanych genów.

Samotna jednostka, jeśli nie dysponuje nadzwyczajnymi umiejętnościami, nigdy tych struktur samodzielnie nie wytworzy.

Tradycja, obyczaje i prawo pełnią w konserwatyzmie rolę kluczową. Są one gwarantami przetrwania społeczeństwa, a tym samym jego członków. Zapewniają poczucie bezpieczeństwa i czynią życie bardziej przewidywalnym.

Tradycja jest mądrością przodków, zbiorową wiedzą danej społeczności. Tradycja zawiera bardzo często niemal zupełną wizję świata i roli, jaką pełni w nim jednostka. Obyczaj to symbole, które przypominają jednostce o jej roli. Prawo zaś jest sposobem pokojowego rozwiązywania konfliktów. Nie może zatem dziwić przywiązanie konserwatystów do tych struktur.

Arystoteles twierdzi, że lepsze jest złe prawo, które trwa przez dłuższy czas, niż prawo dobre, acz często zmieniane. Roger Scruton twierdzi, że prawo i konstytucja państwa również jest wynikiem stosunków społecznych utrwalanych przez pokolenia. Tak zatem z prawem, jak i z tradycją powinniśmy wywierać jedynie ograniczony wpływ.

Poza wiarą w to, co było i poszanowaniem dla prawa, wśród konserwatystów pojawia się jeszcze jeden element. Jest to przywiązanie do praktyki i działania. Abstrakcyjne teorie traktowane są z pewną rezerwą. Dobre jest to, co się sprawdza w praktyce, teorie są dobre o tyle, o ile nadają się do rzeczywistego stosowania i mogą przynieść realną korzyść społeczności. Teoria pozostająca konstrukcją myślową jest niewiele warta.

Konserwatyzm łączy się zazwyczaj z jakąś formą elitaryzmu, wypływającą z przekonania o naturalnej nierówności ludzi. Niemniej jednak nie jest jego atrybutem. Konserwatyści mogą wyznawać pogląd „demokratyczny”, hierarchizując obywateli w nieformalny sposób.

Podsumowując, konserwatyzm opiera się na trzech filarach: poszanowanie tego, co było, poszanowanie prawa, przewaga praktyki nad teorią. Społeczeństwo stawia się ponad jednostkę, tradycja, prawo i obyczaj są gwarantem trwania społeczeństwa. Nowości i przełomowe teorie są niebezpieczne, jeżeli mogą naruszyć istniejące status quo.

Karol Sala od niedawna piastuje funkcję prezesa o/Rzeszów.