Tajne nauczanie na ziemi łódzkiej część 1

Praca napisana na podstawie książkiprof. zw. dr hab

Tadeusza Jałmużny

 

Położenie ludności w Łodzi i województwie w czasach okupacji hitlerowskiej

Po klęsce kampanii wrześniowej terytorium Polski podzielono na Generalną Gubernię oraz Kraj Warty. „ Na terenach włączonych do III Rzeszy zakładano natychmiastową zagładę polskości. Tereny Generalnej Guberni miały być traktowane jako rezerwuar sił roboczych”Wybuch wojny w województwie łódzkim wywołała panikę ludności, paraliżując jakiekolwiek działania. Między wkroczeniem Niemców 9 IX 1939r a ewakuacją miasta przeprowadzoną 6 IX powstał Komitet Obywatelski Miasta Łodzi. Utworzono sześć sekcji kierujących instytucjami i placówkami w mieście. Po włączeniu Łodzi do Rzeszy Niemieckiej aresztowano przewodniczącego komitetu. Stało się to z początkiem listopada. Jednak faktycznie jego kompetencje zakończyły się gdy zlikwidowano Zarząd Cywilny (Zivilverwaltung beim Armee-Oberkomando) organizujący tymczasową administrację.„Początkowo Łódź wyznaczono na stolicę Generalnego Gubernatorstwa” Jednak po dwóch miesiącach zrezygnowano z tej koncepcji.

Nastąpiła natomiast z rozkazu Hitlera wydanego 11 IV 1940r, zmiana nazwy miasta Łodzi na „Litzmannstadt”.„Łódź stała się ważnym ośrodkiem administracyjnym, politycznym i gospodarczym na terenie tzw. Warthegau”

„Polityka eksterminacyjna w woj. Łódzkim była wielokierunkowa. Dotyczyła spraw społeczno-politycznych, prawnych, gospodarczych i kulturalnych”Osobą która kierowała planem likwidacji ludności polskiej w Kraju Warty był Artur Greiser. Zastosował on dwie metody. Pierwsza to doraźne środki wyniszczenia: masowe aresztowania, egzekucje, wywożenia na roboty do Niemiec, grabież mienia. Druga metoda to grupy zabiegów stwarzających takie warunki bytowania dla ludności polskiej, które doprowadzą do jej biologicznego wyniszczenia: praca niewolnicza dla Niemiec, pozbawienie dotychczasowych lokali mieszkalnych i przeniesienie do gorszych, przydziały żywnościowe, niedostateczna opieka lekarska. Kolejną częścią eksterminacji ludności polskiej była likwidacja instytucji kulturowo oświatowych. Bez ceromonialnie niszczono pomniki kultury narodowej, zamykano kościoły, zmieniano nazwy ulic na niemieckie. Łódź miała być całkowicie zgermanizowana. Park Poniatowskiego został przemianowany na Park Młodzieży Hitlerowskiej i przeznaczony tylko dla Niemców. III Rzesza wiedziała o tym, że także kościół stanowi ostoje kulturową i oświatową, postanowiono więc dokonać jego zagłady. „Stosunek władz okupacyjnych do polskich organizacji kościelnych, do duchowieństwa i do życia religijnego nie wynikał z pobudek ideologicznych. Walka o niszczenie narodu polskiego, zwłaszcza na obszarach b. Zaboru pruskiego, gdzie już w przeszłości doszło do starć władz niemieckich z kościołem” W 1941r. Na terenie Łodzi zamknięto jedenaście polskich kościołów, pozostawiono tylko trzy: kościół św. Kazimierza na Widzewie, Przemienienia Pańskiego na Chojnach oraz św. Antoniego na Żabieńcu. Innym środkiem wynarodowienia było zmuszanie do wpisywania się na Volklisty. Ten środek najwcześniej rozpoczęto w Łodzi. Aresztowania, wywóz do obozów koncentracyjnych lub do obozów pracy. Obowiązek pracy miał każdy kto ukończył 13 rok życia. W woj. Łódzkim grupą najbardziej prześladowaną byli nauczyciele. Na terenie Łodzi funkcjonowało wiele obozów od koncentracyjnych aż do wychowawczych. „ Powstały obozy pracy przymusowej na ul. Przemysłowej w Łodzi, który był przeznaczony dla dzieci polskich i młodzieży oraz Sikawie koło Łodzi.” Polityka hitlerowska uwidoczniła się w stosunku do Żydów. „Łódź w planach niemieckich przewidziano na centralne miejsce odosobnienia, a później zagłady wszystkich Żydów z Kraju Warty”

Ludobójcze plany III Rzeszy nie ominęły dzieci. Jak już mówiłam, powstał jedyny w Polsce obóz dla dzieci na ul. Przemysłowej. Urzędowa jego nazwa brzmiała: Prewencyjny Obóz Policyjny Bezpieczeństwa dla Młodzieży Polskiej. Przebywały tam dzieci od 2 do18 roku życia. Warunki w obozie były zatrważające: dzieci nie miały bielizny, nie dbano o ich higienę, żyły w barakach wraz z pluskwami i pchłami. W okupowanej Łodzi zginęło około 105 tysięcy dzieci. W Helenowie pod Łodzią Niemcy prowadzili eksperymenty w tzw. Obozie poprawy rasy. Dzieci polskie i niemieckie w wieku 16-18 lat mieszkały razem, uczyły się i utrzymywały stosunki płciowe. Gdy Polka urodziła dziecko, zabierano je, a jego matkę umieszczano w domu publicznym albo wysyłano na roboty do Niemiec.

Kolejną częścią terroru były masowe egzekucje. 10 XI 1939r. Na Bałuckim rynku powieszono trzech polaków. Kolejna to wymordowanie 20 III 1942r. pensjonariuszy z Kochanówka.

Eksterminacja skierowana w szkolnictwo polegała na zamknięciu wszystkich placówek oświatowych z wyjątkiem szkół podstawowych w których nauczali nauczyciele niemieccy, a program był bardzo okrojony. Drogowskazem teorii wychowania była koncepcja pedagogiki faszystowskiej.

Polityka dotycząca eksterminacji ludności polskiej w woj. Łódzkim była konsekwentnie realizowana. W tym strasznym czasie narodziła się walka o kulturę i oświatę polską podjętą przez całe społeczeństwo tegoż regionu.