Pierwsza polska elektrownia jądrowa ma powstać w lokalizacji Lubiatowo-Kopalino, w gminie Choczewo na Pomorzu. Za inwestycję odpowiada państwowa spółka Polskie Elektrownie Jądrowe (PEJ), a jej amerykańskimi partnerami są Westinghouse, dostawca technologii reaktorowej AP1000, oraz koncern budowlany Bechtel.
Przedsięwzięcie ma fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa energetycznego Polski. Problem w tym, że jeszcze przed rozpoczęciem zasadniczych robót budowlanych pojawiają się kontrowersje dotyczące rozliczeń z amerykańskim konsorcjum.
Dziennikarze Mariusz Gierszewski z Radia ZET i Dominika Długosz z „Newsweeka” opisali je w materiale opublikowanym 20 listopada 2026 roku. Z ich ustaleń wynika, że Polska ponosi wydatki, których zasadność budzi poważne wątpliwości byłych pracowników PEJ.
Polska płaci Amerykanom za biura, parkingi, sprzątanie i przeprowadzki
Źródłem kontrowersji jest umowa pomostowa zawarta w kwietniu 2025 roku. Dokument reguluje współpracę z amerykańskim konsorcjum do czasu podpisania zasadniczej umowy na realizację inwestycji, określanej jako EPC (Engineering, Procurement and Construction).
Według informacji przedstawionych przez Gierszewskiego, konstrukcja porozumienia pozwala amerykańskim partnerom rozliczać z polską spółką szeroki katalog wydatków. Chodzi nie tylko o prace projektowe i specjalistyczne usługi inżynieryjne, ale również o koszty administracyjne, wynajem powierzchni biurowych, miejsc parkingowych czy obsługę biur. Wśród najbardziej zaskakujących przykładów dziennikarz wymienia kilkadziesiąt tysięcy dolarów wydane na przeprowadzkę jednego z pracowników między stanami USA. Polska miała również pokryć koszt wydania paszportu amerykańskiemu pracownikowi przyjeżdżającemu do naszego kraju.
Jeszcze większe kontrowersje wywołuje mechanizm dodatkowych opłat. Według byłych pracowników PEJ jedna z firm konsorcjum wystawia wielostronicowe faktury i dolicza do rozliczanych wydatków 10 proc. prowizji. – Amerykanie każą nam płacić za wszystko – mówił Gierszewski, wskazując na wyjątkowo szeroki zakres kosztów pokrywanych przez stronę polską.
Dziennikarz przekonuje, że źródłem problemu jest sposób wynegocjowania porozumienia. Jak wynika z jego ustaleń, Polska miała w dużej mierze zaakceptować projekt umowy przedstawiony przez Amerykanów. Co istotne, sam model rozliczania kosztów ponoszonych przez wykonawcę nie jest czymś niezwykłym przy wielkich projektach infrastrukturalnych. Znaczenie mają jednak katalog kosztów kwalifikowanych, możliwość ich weryfikacji, ograniczenia wydatków i zasady naliczania dodatkowego wynagrodzenia. To właśnie te elementy budzą pytania w przypadku polskiej inwestycji.
Nie wiadomo również, jaka jest łączna wartość wszystkich wydatków zakwestionowanych przez informatorów dziennikarzy. Ustalenia medialne nie przesądzają, że każda z opisanych faktur została wystawiona niezgodnie z prawem.
CBA zatrzymało 25 osób. Wśród nich menedżerowie Westinghouse
Kontrowersje wokół polskiego atomu zbiegły się z dużą operacją Centralnego Biura Antykorupcyjnego, przeprowadzoną 4 listopada 2026 roku. Funkcjonariusze zatrzymali 25 osób w śledztwie dotyczącym nieprawidłowości przy budowie bloku energetycznego Ostrołęka C. Chodzi o niedokończoną inwestycję węglową, której realizacja pochłonęła ogromne środki, zanim zdecydowano o rezygnacji z projektu w pierwotnej formule.
Według CBA podejmowano decyzje dotyczące realizacji przedsięwzięcia mimo braku zapewnionego odpowiedniego finansowania. Łączne szkody wyrządzone spółkom Enea, Energa i Elektrownia Ostrołęka oszacowano na ponad miliard złotych. Wśród zatrzymanych znaleźli się Mirosław K., obecny prezes polskiego oddziału Westinghouse, wcześniej kierujący Eneą, oraz Robert N., związany z negocjacjami dotyczącymi budowy elektrowni jądrowej. Obaj usłyszeli zarzuty dotyczące niedopełnienia obowiązków i wyrządzenia szkody majątkowej w wielkich rozmiarach. Zastosowano wobec nich wolnościowe środki zapobiegawcze.
Trzeba wyraźnie podkreślić, że zarzuty dotyczą wcześniejszej inwestycji w Ostrołęce, a nie budowy elektrowni jądrowej w Choczewie. Ich postawienie nie oznacza również stwierdzenia winy podejrzanych. Zatrzymania wywołały jednak napięcia w relacjach z amerykańskim partnerem. Jak podawało Radio ZET, działania polskich służb miały zaskoczyć stronę amerykańską, ponieważ dotyczyły osób odgrywających ważną rolę w projekcie atomowym.
Minister energii Miłosz Motyka zapewniał, że wydarzenia nie wpłyną na współpracę z USA. Podobne stanowisko przedstawił prezes PEJ Marek Woszczyk, przekonując, że negocjacje kontraktu na budowę elektrowni będą kontynuowane.
Umowa na budowę elektrowni atomowej wciąż niepodpisana
Pomimo wieloletnich przygotowań i podpisania wcześniejszych porozumień główny kontrakt wykonawczy nadal pozostaje przedmiotem negocjacji. To jeden z najważniejszych dokumentów całego projektu. Ma określić nie tylko szczegółowe zasady realizacji inwestycji, ale również odpowiedzialność wykonawców, podział ryzyk oraz sposób rozliczania ewentualnego przekroczenia budżetu.
Według zapowiedzi prezesa PEJ negocjacje mają zakończyć się do końca 2026 roku, a podpisanie zasadniczej umowy przewidywane jest w 2027 roku. Tymczasem czas odgrywa ważną rolę. Przy budowie elektrowni jądrowej część podzespołów trzeba zamawiać z wieloletnim wyprzedzeniem. Dotyczy to m.in. wielkogabarytowych elementów reaktora, których produkcja wymaga specjalistycznych zakładów i długich terminów realizacji.
W październiku PEJ poinformowały o rozpoczęciu procesu zamawiania komponentów o długim czasie produkcji, określanych jako Long Lead Items (LLI). Jest to etap przygotowawczy, który nie oznacza jeszcze zawarcia wszystkich umów na produkcję i dostawę gotowych elementów. Radio ZET sygnalizowało jednak problemy z podpisaniem dokumentów dotyczących zaliczek na te zamówienia po listopadowych zatrzymaniach.
NIK ostrzega przed kolejnym opóźnieniem
Najnowsze doniesienia wpisują się w szerszy problem dotyczący przygotowania Polski do realizacji inwestycji jądrowej. W październiku 2026 roku Najwyższa Izba Kontroli opublikowała wyniki kontroli realizacji Programu Polskiej Energetyki Jądrowej. Kontrolerzy zwrócili uwagę na opóźnienia, problemy organizacyjne i niewystarczające przygotowanie niektórych instytucji odpowiedzialnych za projekt. NIK wskazała również, że decyzje dotyczące wyboru technologii i wykonawcy nie były odpowiednio powiązane z przygotowaniem modelu finansowania całego przedsięwzięcia.
Jednym z najważniejszych wniosków kontroli jest ryzyko dalszego przesunięcia harmonogramu. Pierwszy reaktor miał pierwotnie rozpocząć pracę w 2033 roku. Obecnie oficjalny termin to 2036 rok, jednak NIK ostrzega, że opóźnienie może okazać się jeszcze większe.
Izba zauważyła, że większość zadań realizowanych w latach 2020–2024 przez ministra odpowiedzialnego za energetykę i Państwową Agencję Atomistyki wykonano zgodnie z założeniami programu. Problemy dotyczą przede wszystkim przygotowania i koordynacji całej inwestycji.
Pierwsza elektrownia jądrowa. Kiedy ruszy budowa i ile będzie kosztować?
Projekt Lubiatowo-Kopalino przewiduje budowę trzech reaktorów AP1000 o łącznej mocy około 3750 MW. Elektrownia ma w przyszłości stać się jednym z najważniejszych źródeł stabilnej energii elektrycznej w Polsce.
Zgodnie z aktualnym harmonogramem zasadnicza budowa, symbolicznie rozpoczynana wylaniem pierwszego betonu jądrowego, ma ruszyć w 2028 roku. Pierwszy reaktor powinien zostać uruchomiony w 2036 roku, a dwa kolejne w latach 2037 i 2038.
Koszt całego przedsięwzięcia szacowany jest na około 50 mld dolarów. Państwo przewidziało dokapitalizowanie Polskich Elektrowni Jądrowych kwotą do 60,2 mld zł w latach 2025–2030. Nie jest to jednak pełny koszt inwestycji ani suma, którą już wydano. Pozostała część finansowania ma pochodzić przede wszystkim z długu.
Pod koniec października 2026 roku PEJ złożyły wniosek dotyczący pozwolenia na wstępne roboty budowlane, obejmujące przygotowanie terenu i infrastruktury. To ważny etap, ale do zakończenia budowy pozostaje jeszcze wiele lat.
Minister energii odpowiada na zarzuty. Zapewnia, że interes Polski będzie chroniony
Do ustaleń dziennikarzy odniósł się minister energii Miłosz Motyka. Podczas konferencji P-TEC w Warszawie, 19 listopada, został zapytany o koszty ponoszone przez PEJ na rzecz amerykańskich partnerów.
Minister nie potwierdził informacji dotyczących opisanych wydatków, wskazując, że część danych jest poufna. Zapewnił jednak, że współpraca z Westinghouse i Bechtel ma partnerski charakter, a przyszła umowa powinna zabezpieczać interes polskiego podatnika. Przedstawiciele polskich władz i amerykańskiej administracji podkreślają strategiczny charakter projektu oraz jego znaczenie dla współpracy energetycznej obu państw.
Pozostaje jednak zasadnicze pytanie: na ile polska strona będzie w stanie wynegocjować korzystniejsze warunki głównego kontraktu i skutecznie kontrolować wydatki w kolejnych latach? Przy inwestycji wartej dziesiątki miliardów dolarów nawet niewielkie procentowo dodatkowe koszty mogą oznaczać ogromne kwoty.
red.
fot. Wojciech Strozyk/REPORTER




Komentarze
Pokaż komentarze (1)