9 obserwujących
107 notek
68k odsłon
  416   0

Prof. Urbanowski o Nagrodzie im. Józefa Mackiewicza

 

Nagroda Literacka im. Józefa Mackiewicza już po raz dziesiąty

Głos polskiej kultury


 

Prof. Maciej Urbanowski

Opublikowane: „Nasz Dziennik”, Poniedziałek-Wtorek, 31 X - 1 XI 2011, Nr 254 (4185)


 


 

Czas szybko płynie i wkrótce Nagroda Literacka im. Józefa Mackiewicza zostanie wręczona już po raz dziesiąty. Dekada istnienia nagrody jest sukcesem jej sponsorów, jurorów, wiernie jej towarzyszącej publiczności i przede wszystkim samych pisarzy, autorów znakomitych, ważnych książek-laureatek.

Warto przypomnieć, że początki nagrody sięgają roku 2002. Wtedy zrodziła się inicjatywa, by stworzyć wyróżnienie, które by równoważyło ogromną wtedy rolę, jaką odgrywała Nagroda Nike. Nagroda im. Mackiewicza miała być nie tylko kontr-Nike, ale miała ambicję promowania dzieł oraz pisarzy ciekawych, wybitnych, nieuwzględnianych przez jurorów innych nagród literackich często ze względów poprawności politycznej. Chciano wyróżniać utwory poruszające w ciekawej pisarsko formie tematy "źle" obecne, niewygodne, niepopularne, a tym samym pokazujące odwagę intelektualną i cywilną swoich autorów niezważających na poklask mediów oraz salonów literackich, autorów, którzy często stawali się wręcz obiektem ataków lub - co może gorsze - przemilczanych.


 

Książki ważne i przemilczane

Nazwisko Józefa Mackiewicza jawiło się tu jako naturalne, podobnie jak jego patronujące nagrodzie słowa: "Jedynie prawda jest ciekawa". Twórczość autora "Kontry", a także jego biografia, są przecież jednym z najbardziej radykalnych przykładów nonkonformizmu, ale też pisarstwa, które mierząc się z rzeczywistością, nie ulegało żadnym koniunkturom i snobizmom, czerpiąc oryginalnie z wielkiej tradycji prozy realistycznej opisującej światy nieprzedstawiane przez literaturę.

Szlachetnymi, bezinteresownymi fundatorami nagrody byli - i są - przedsiębiorcy: Jan Michał Małek oraz Zbigniew Zarywski. Dzięki nim corocznie laureat otrzymuje 10 tys. dolarów oraz złoty medal z portretem Mackiewicza. Nagrodzie głównej towarzyszą wyróżnienia - bywały lata, iż było ich nawet cztery. O głównym laurze, jak i o wyróżnieniach decyduje kapituła, której od początku przewodniczy znakomity pisarz Marek Nowakowski. Towarzyszą mu córka pisarza - Halina Mackiewicz, a dalej: Tomasz Burek, Jacek Trznadel, Rafał A. Ziemkiewicz, wreszcie Stanisław Michalkiewicz, który z oddaniem, znakomicie pełni funkcję sekretarza nagrody. W pracach kapituły brali też m.in. udział Włodzimierz Odojewski, Kazimierz Orłoś, Andrzej Nowak obecnie w jej składzie zasiadają również Jacek Bartyzel i niżej podpisany.

Na liście książek nagrodzonych do tej pory dominują teksty mierzące się z najtrudniejszymi problemami naszej historii, zwłaszcza okresu II wojny światowej oraz komunizmu. Znamienne, iż laureatem pierwszej edycji była praca Ewy i Władysława Siemaszków "Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939-1945", poruszająca temat wówczas właściwie niepodejmowany przez polskich naukowców. Kolejna nagrodzona książka również była pracą historyczną - studium Marka Jana Chodakiewicza "Ejszyszki. Kulisy zajść w Ejszyszkach, epilog stosunków polsko-żydowskich na Kresach". Pokazywała, z jaką ostrożnością należy opisywać tytułowe relacje polsko-żydowskie, jak łatwo formułować pospieszne i nieprawdziwe oskarżenia o antysemityzm. Jury nagrody doceniało też pisarzy badających historię PRL. Stąd nagroda dla księdza Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego za pracę "Księża wobec bezpieki na przykładzie archidiecezji krakowskiej" w roku 2007 czy zeszłoroczny sukces monografii Pawła Zyzaka "Lech Wałęsa - idea i historia". Dodać tu trzeba wyróżnienia książek Sławomira Cenckiewicza czy Joanny Siedleckiej, czy - piszącego o wojnie hiszpańskiej - Adama Wielomskiego.

Jednak laureatami nagrody byli też oczywiście pisarze w sensie potocznym. I tu chętnie doceniano autorów mierzących się z problematyką historyczną. Przykładem jest laur z roku 2006 dla Janusza Krasińskiego za powieść "Przed agonią" wieńczącą cykl poruszających utworów opisujących PRL z perspektywy jej ofiary. Jeszcze dalej w przeszłość sięgnął Jarosław Marek Rymkiewicz, analizując w błyskotliwym "Wieszaniu" rozprawę ludu warszawskiego ze zdrajcami w czasie powstania 1794 roku. Książkę tę nagrodzono w roku 2008. Przenikanie się, często groźne, teraźniejszości i przeszłości pokazywali też inni laureaci nagrody im. Mackiewicza: Bronisław Wildstein w powieści "Dolina nicości" (2009), a wcześniej Eustachy Rylski w "Człowieku w cieniu" (2005) i Wojciech Albiński, który ukazał dramatyczne procesy toczące się w zdekolonizowanej Afryce w opowiadaniach z tomu "Kalahari" (2004).

Nie sposób tu wymieniać długiej listy książek wyróżnionych w ciągu dziewięciu edycji nagrody - znajdują się na niej powieści, opowiadania, zbiory esejów, ale też - co ciekawe - tomy wierszy. Nigdy zresztą nie wyróżniono jeszcze nagrodą główną poety, ale także patronat Mackiewicza kieruje uwagę jurorów raczej w stronę prozy.

Lubię to! Skomentuj3 Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Komentarze

Inne tematy w dziale