0 obserwujących
100 notek
76k odsłon
490 odsłon

Gaz rozświetlił Warszawę w połowie XIX w.

Jeden z budynków dawnej gazowni miejskiej przy ulicy Kasprzaka w Warszawie. Fot. PGNiG
Jeden z budynków dawnej gazowni miejskiej przy ulicy Kasprzaka w Warszawie. Fot. PGNiG
Wykop Skomentuj4

Pierwsza Gazownia Warszawska powstała na Powiślu, druga na Woli. W zabytkowych budynkach przy ulicy Kasprzaka mieści się dziś centrala PGNiG.

Pierwsze latarnie gazowe zabłysły w Warszawie wzdłuż Traktu Królewskiego w 1856 r. Dwa lata później warszawiacy zaczęli  oświetlać gazem swoje mieszkania. Paliwo dostarczała Gazownia Warszawska – wybudowana na Powiślu przy ulicy Ludnej. Gazownia była własnością Towarzystwa Gazowego z Dessau. Miasto dało zaś grunt i zawarło wieloletni kontrakt na dostawy gazu do oświetlania ulic. Zakład gazowy w stolicy Królestwa Polskiego był największym przedsięwzięciem niemieckiej firmy.

Ze względu na duże zapotrzebowanie gazownia na Powiślu przestała wystarczać. W 1888 r. wybudowano nowy zakład - na Woli, wówczas za rogatkami Warszawy. Na miejsce nowego kompleksu wybrano tereny przy ul. Dworskiej (obecna Kasprzaka) niedaleko wolskich bocznic kolejowych. W skład gazowni wchodziły: gmach Aparatowni Pomiarowej, gmachy Odsiarczalni, kotłownia z kominem, piecownia, wieża ciśnień, wozownia oraz pomniejsze zabudowania. 

W latach 1886-1900 od strony ulicy Prądzyńskiego wybudowano olbrzymie obudowy na zbiorniki gazu, a na początku XX w. domy mieszkalne przy wjeździe do zakładu od strony ul. Dworskiej. Zakład zatrudniał 1200 pracowników, w tym 150 latarników, których zadaniem było codziennie wychodzenie w miasto i zapalanie, a potem gaszenie latarni.


Zadaniem latarników było codzienne wychodzenie w miasto i zapalanie, potem gaszenie latarni.


Gaz na terenie gazowni powstawał w procesie tzw. suchej destylacji węgla, która polegała na podgrzewaniu węgla do temperatury około 1000 stopni Celsjusza bez dostępu tlenu. Oprócz gazu powstawał koks. Produktami ubocznymi były: amoniak niezbędny do produkcji nawozów i środków wybuchowych, węglowodory aromatyczne wykorzystywane w produkcji smarów i barwników, asfalt i inne. 

W okresie międzywojennym po przejęciu gazowni przez władze miejskie zbudowano nową kotłownię centralną. W latach 1928-30 powstał gmach zmechanizowanej piecowni. Zlokalizowany tam piec produkował gaz z węgla kamiennego w angielskiej technologii Glover-West. Był to wówczas cud techniki, jedyna tego typu instalacja na ziemiach polskich.

W 1939 r. zakład został poważnie zniszczony. Już we wrześniu 1939 r. pocisk artyleryjski trafił w zbiornik, w którym zgromadzonych było 23 tysiące metrów sześciennych gazu. Do wybuchu na szczęście nie doszło, ale gaz się zapalił, tworząc ogromny płomień. Następnego dnia zakład wstrzymał produkcję i zamknął dopływ gazu do miasta. 

Produkcję gazu wznowiono już w październiku 1939 r., jednak odbudowa zakładu ciągnęła się aż do 1944 r. W czasie powstania warszawskiego pracował do 22 września. 

Po zakończeniu wojny zakład uruchomiono w lipcu 1945 r. Gazownia na Woli rozpoczęła powojenną produkcję jako jeden z pierwszych zakładów w niemal doszczętnie zrujnowanej Warszawie. Produkcję gazu w zakładach przy Kasprzaka ostatecznie zamknięto w 1978 r.

Dziś na terenie dawnej gazowni mieści się centrala Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa. W zrewitalizowanych budynkach mieszczą się biura spółki. Wciąż można zobaczyć tu starą zabytkową nawierzchnię z tzw. kocich łbów i bruk oraz dziewięć latarni gazowych. Stoi tu neoromańska wieża ciśnień oraz widoczny z okolicy potężny komin. Już poza terenem PGNiG znajdują się dwa nieczynne od lat zbiorniki na gaz. Całość została wpisana do rejestru zabytków i wraz z otaczającą zielenią podlega ścisłej ochronie konserwatorskiej. 

  

Zobacz galerię zdjęć:

Zabytkowy teren dawnej Gazowni Warszawskiej. Fot. PGNiG
Zabytkowy teren dawnej Gazowni Warszawskiej. Fot. PGNiG Zabudowania dawnej gazowni, obecnie PGNiG. Fot. PGNiG Dziś na terenie dawnej gazowni przy ulicy Kasprzaka mieści się centrala Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa. Fot. PGNiG Na terenie dawnej gazowni przy ul. Kasprzaka w Warszawie. Fot. PGNiG Teren centrali PGNiG w Warszawie. Fot. PGNiG Wieża ciśnień przy ul. Kasprzaka w Warszawie. Fot. PGNiG Komin dawnej gazowni na warszawskiej Woli. Fot. PGNiG Siedziba PGNiG przy ulicy Kasprzaka w Warszawie. Fot. PGNiG Zbiorniki na gaz, ok. 1926 r. Fot. Archiwum Państwowe w Warszawie Pierwsze lampy gazowe w Warszawie, XIX w. Drzeworyt, rys. J. Pańkiewicz, E. Gorazdowski. Źródło: mbc.cyfrowemazowsze.pl (Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa) Latarnik włączający latarnię gazową przy ul. Agrykola w Warszawie, zdj. wykonano 1967-1979. Lampy gazowe działają tam do dziś. Fot. NAC (Narodowe Archiwum Cyfrowe) +6 zdjęć +7 zdjęć


ja


Wykop Skomentuj4
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Gospodarka