Krzysztof J. Wojtas Krzysztof J. Wojtas
30
BLOG

Miłość fundamentem etyki Cywilizacji Polskiej

Krzysztof J. Wojtas Krzysztof J. Wojtas Społeczeństwo Obserwuj notkę 0
Notka zawiera tekst zgłoszonego na IV Kongres Filozofii Polskiej referatu, a jest trzecią notką z cyklu rozważań o przemianach zachodzących na świecie.

Przyjmując koncepcję prof. Feliksa Konecznego definiującego cywilizację jako

metodę życia zbiorowego, można stwierdzić, że charakterystyczne dla każdej

cywilizacji są cechy ją określające – cel cywilizacyjny, podmiot cywilizacyjny oraz

droga na jakiej cel jest realizowany.

Podmiotem są relacje między bytami tworzącymi wspólnotę cywilizacyjną.

Bytami, gdyż nie tylko ludzie współtworzą relacje w danym społeczeństwie – bez

zwierząt, roślin, ale i przyrody nieożywionej - istnienie struktury społecznej jest

niemożliwe. Więcej – ważną rolę wpływającą na relacje społeczne ma też świat

niematerialny.

Równie istotna jest droga realizacji celu cywilizacyjnego, gdzie istotny wpływ ma

system etyczny.

Retrospekcyjny przegląd historii filozofii wskazuje, że wszystkie systemy

opracowywane przez wielkich myślicieli, miały , czy też wskazywały podstawę

etyki, na bazie której system był tworzony.

Patrząc zaś z tej perspektywy, okazuje się. że opracowywane systemy – to nic

innego jak projekty cywilizacyjne. Istotny jest więc problem, czyje cele rozwojowe

są tam brane pod uwagę.

W kręgu kultury europejskiej można wskazać, że fundamentem etycznym

Arystotelesa było najwyższe dobro (eudaimonia) , Platona – miłość, aczkolwiek

opisywana, a nie definiowana, ale już u Akwinaty podstawą jest dążenie do

zrozumienia Boga.

Dalsze systemy takie jak kapitalizm, komunizm i szereg pomniejszych, oparte są o

to, że istniejące systemy w Europie, wyraźnie nie obejmowały wszystkich

przypadków fizycznych realizacji – te systemy pomijały znaczną część bytów

współtworzących cywilizację.

Podobnie jest w innych systemach. W hinduizmie podstawą jest utrzymanie

porządku przy zasadzie nieczynienia zła. Buddyzm z Ahimsą – to zbliżona

koncepcja.

Istnieją też cywilizację w których system etyczny kreowany jest sztucznie – jako

prawo nadane przez Boga w judaizmie, cesarza w oparciu o wskazania Nieba w

Chinach, cara w Rosji z racji samodzierżawia, albo ustanawiany przez państwo,

co próbuje się czynić w Niemczech.

Do omówienia pozostaje chrześcijaństwo w którym Chrystus wskazał miłość

jako fundament etyczny; wskazanie dotyczy przykazań miłości, występujących

też w judaizmie. z zaznaczeniem, że judaizm je odrzucił przy tworzeniu

cywilizacji. Ważne i uzupełniające są słowa w Kazaniu na Górze, by czynić

innym tak jakbyśmy chcieli, aby i oni nam czynili.

Należy jednak zauważyć, że miłość nie jest tu jednoznacznie zdefiniowana o czym

świadczy wyrażona wątpliwość dotycząca kogo uznać z bliźniego.

Wydaje się, że wobec faktu, iż także inni myśliciele różnie definiują pojęcie

miłości, konieczne jest określenie – zdefiniowanie tego pojęcia.

Na pewno miłość jest bezwarunkową akceptacją drugiego bytu takim jakim on

jest.


W rzeczywistości społecznej można spotkać trzy przypadki zbliżone do ideału. To

miłość matki do dziecka (w pewnej fazie) – jest to miłość tkliwa, opiekuńcza.

Drugi przypadek – miłość dziecka do matki – pełna ufności i oddania.

Trzeci to miłość partnerska.

We wszystkich przypadkach miłość kierowana jest do drugiego bytu, czyli ma

„zewnętrzny” charakter. Przenosząc tę zależność na cały świat – miłość jest

transcendentna i tym samym jest osobnym bytem.

Warto zauważyć, że tak rozumiana miłość jest kierowana na równi do

wszystkich bytów rzeczywistości i obejmuje zarówno przestępcę. jak i ofiarę.

Dodać też należy, że ma charakter potencjalny, czyli, że nie ma bezpośredniego

oddziaływania miłości na dany obiekt. Kierując się tak rozumianym uczuciem

miłości – dopuszczalne jest kierowanie tego uczucia zarówno do przyjaciół jak i

wrogów. Miłość oznacza tu współistnienie.

Jest jednak jeszcze jedna sytuacja, której nie obejmują trzy wskazane przypadki

- to miłość kierowana ku czemuś,co dopiero może zaistnieć.

To przypadek odpowiada pojęciowo Bogu przed stworzeniem świata. Świata, który

dopiero ma być wykreowany wolą pragnienia zaistnienia nowego bytu. Czyli

miłość zawiera w sobie także potencjał kreatywności. W sumie można zdefiniować

MIŁOŚĆ – to PRAGNIENIE WSPÓŁISTNIENIA.

Jak miłość, jako fundament etyki, oddziałuje na kształt cywilizacji, skoro ma

jedynie potencjalny charakter?

Cywilizacja poprzez system etyczny kształtuje postrzeganie rzeczywistości. W

Cywilizacji Polskiej, przyjmując, że podstawą etyki jest miłość, kształtowane są

normy moralne, a ich istotnymi wyznacznikami są Prawda, Dobro i Piękno.

Zatem postrzeganie rzeczywistości kształtuje się poprzez te wyznaczniki jako

nawiązujące do fundamentu – Miłości.

W opracowaniu dotyczącym pięciomianu prof. Konecznego (prawda,

dobro,piękno,dobrobyt i zdrowie), wskazywałem,że prawda,dobro i piękno mają

charakter relacyjny i dlatego nie mogą być uważane za elementy kryterium

porównawczego cywilizacji Jeśli bowiem w różnych cywilizacjach fundamenty

etyki są różne, to i pojęcia te mogą oznaczać coś zupełnie innego.

Prawda w definicji metafizycznej oznacza zamierzenie Stwórcy (twórcy) zawarte w

powoływanym do istnienia bycie. Jest zatem związana z celem cywilizacyjnym, ale

też dotyczy intencjonalności istnienia danego bytu, czy zjawiska.

Piękno związane jest z obserwowanym kształtem, z tym, że dotyczy to wszystkich

zmysłów, a także relacji.

(W Cywilizacji Polskiej, opartej na miłości, najlepszą definicję piękna podał

Norwid: „Piękno kształtem jest miłości”. I właśnie relacja między bytami

tworzącymi cywilizację jest podmiotem cywilizacyjnym; piękno (jego rozumienie)

nadaje mu kształt zależny od systemu etycznego).

Pozostaje dobro, które wypada przypisać, czy powiązać, z drogą realizacji celu

cywilizacyjnego. Dobro związane jest pewną aktywnością, gdyż dotyczy wyboru,


oddzielenie tego co lepsze od tego co gorsze. Jest więc związane też z oceną

danej sytuacji, czy zjawiska z perspektywy kryteriów cywilizacyjnych. To może

wiązać się z drogą, a raczej punktem na drodze z którego dokonujemy obserwacji.

Nie ma tu jednoznacznego określenia dobra, gdyż w zależności od miejsca na

drodze to samo zjawisko może być inaczej interpretowane. Jeśli drogę wiązać z

życiem, to w różnych jego fazach, to samo zjawisko może być różnie oceniane.

Ocena i wybór drogi jest związana z dążeniem do celu cywilizacyjnego i korzyści

podmiotu cywilizacyjnego, ale przy odniesieniu i uwzględnieniu fundamentu

etycznego.

Ważnym spostrzeżeniem jest tutaj, że nie występuje tu zło jako czegoś

przeciwstawnego dobru. Można wybrać złą drogę, ale będzie to dalej droga. Nie

istnieje pojęcie przeciwne drodze – nawet droga wsteczna – też jest drogą.

Doświadczając nawet złych zjawisk – także poprzez nie zyskujemy

doświadczenie budujące naszą świadomość. Konstatacje tych zależności

wskazują, że dualizm jest błędem wynikającym z traktowania gorszego wyboru

jako mogącego być przeciwstawieniem dla tego lepszego.

Czy w końcowym wniosku zasadnym jest stwierdzenie, że fundamentem etyki

Cywilizacji Polskiej jest miłość?

Są dwa elementy na które chcę się powołać. Pierwszym jest istniejące i jeszcze

niekiedy stosowane zalecenie – nie czyń drugiemu, co tobie niemiłe.

Drugim jest Wieczerza Wigilijna określająca relacje społeczne. Należy nadmienić,

że Wieczerza Wigilijna nie jest w CP związana z narodzinami Jezusa, a z końcem

roku i oczekiwaniem początku nowego, kiedy to czyniono postanowienia

dotyczące zasad współżycia. Wolne miejsce przy stole przeznaczone było dla

duchów tych, którzy odeszli, czyli było to utrzymanie więzi ze światem

niematerialnym. Łamanie się chlebem oznaczało egalitarne traktowanie

wszystkich. Dzielenie się chlebem ze zwierzętami – oznaczało, że one też są

członkami wspólnoty, a dochodziły do tego zwyczaje wychodzenia poza dom i

rozmowa z drzewami, a także z uprawianą rolą. Charakter Wieczerzy Wigilijnej był

mistyczny i konstytuował postawę względem całego otoczenia. (Wskazałem tu

tylko podstawowe cechy Wieczerzy, ale istniało jeszcze wiele innych zwyczajów o

podobnym charakterze).

Kilka cywilizacyjnych uwag porównawczych.

Miłość w przedstawionym ujęciu, może odpowiadać pojęciu Ducha św. w

chrześcijaństwie.

Próby interpretacji roli Ducha św. na bazie Biblii, czego prekursorem miałaby być

„Mądrość” tam występująca, nie wydaje się właściwa już z tej racji, że mądrość (w

judaizmie) służy do interpretowania prawa narzuconego przez Jahwe.

Istnieje silne podobieństwo pojęciowe Miłości z hinduskim brahmanem.

Świadectwem istnienia kultu miłości w Cywilizacji Polskiej jest kult Bogini Matki, a

czego ślady pozostały w postaci kultu maryjnego.

Definicja Miłości jaka tu została zaproponowana jest pojęciowo bliska miłości

platońskiej z tym, że tu Miłość uznana jest za byt.


Z kolei prawda, piękno, dobro, co można też interpretować jako wyznaczniki

postrzegania świata – intencyjność, kształt i perspektywę, wydają się mieć

odpowiedniki w hinduizmie w postaci gun (radżas, sattwa, tejas), będących formą

emanacji cech osobowego Iśwary.

członek SKPB, instruktor PZN, sternik jachtowy. 3 dzieci - dorośli. "Zaliczyłem" samotnie wycieczkę przez Kazachstan, Kirgizję, Chiny (prowincje Sinkiang, Tybet _ Kailash Kora, Quinghai, Gansu). Ostatnio, czyli od kilkudziesięciu już lat, zajmuję się porównaniami systemów filozoficznych kształtujących cywilizacje. Bazą jest myśl Konecznego, ale znacznie odbiegam od tamtych zasad. Tej tematyce, ale z naciskiem na podstawy rzeczypospolitej tworzę portal www.poczetRP.pl

Nowości od blogera

Komentarze

Pokaż komentarze

Inne tematy w dziale Społeczeństwo