Służebność przesyłu
Zmiany w prawie rzeczowym są nader rzadkie. Wprowadzenie służebności przesyłu było jedną z takich rzadkich zmian, a jej główny sens polegał na uregulowaniu występującej powszechnie w skali kraju sytuacji przesyłania jakiegoś dobra w sposób stały przez grunt nienależący do przesyłającego.
Systematyka służebności przesyłu
Służebność przesyłu jest ujęta jako odrębna instytucja, obok służebności gruntowych oraz służebności osobistych. Takie posadowienie wydaje się nieco wymuszone, gdyż w zasadzie co do swojej istoty służebność przesyłu odpowiada treści służebności gruntowej. Takie pozycjonowanie, nieco sprzeczne z Ockhamoską zasadą niemnożenia bytów ponad konieczność, wynika z tego, że służebności gruntowe mają rodowód rolniczy, i odpowiadają wiejskim stosunkom gospodarczym, które nie zmieniły się od tysięcy lat. Służebność przesyłu natomiast jest wytworem ery przemysłowej, jej przedmiotem nie jest przepędzanie okazjonalne bydła do wodopoju, raz na jakiś czas, lecz stałe, dwudziestoczterogodzinna obecność na gruncie innego właściciela. I właśnie ta zasadnicza różnica wymaga odrębnego umocowania prawnego, ta różnica też tworzy zupełnie odmienne ramy prawne wykonywania prawa służebności przesyłu.
Co to jest służebność przesyłu?
Jest to obciążenie nieruchomości prawem na rzecz przedsiębiorcy, w ramach którego ten przedsiębiorca może korzystać z pewnych urządzeń posadowionych na nie jego gruncie., a które to urządzenia są jego własnością. Ważne jest to, że przedsiębiorca ubiega się o służebność przesyłu, tak by korzystać z tych urządzeń w ramach prawidłowej gospodarki. Chodzi tutaj o konserwację tych urządzeń.
Jakie urządzenia mogą być przedmiotem wykonawczym służebności przesyłu?
Określone są one w art. 49 k.c., i są to urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne podobne. Jest to katalog otwarty, bardzo dobrze, gdyż rzuca się tutaj brak wyszczególnienia urządzeń telekomunikacyjnych, i muszą one być zakwalifikowane jako te inne podobne. Takie ujęcie urządzeń było bardzo dalekowzroczne z punktu widzenia kodeksodawca. Tutaj należy jedna uwaga, w sensie fizycznym gaz jest płynem, ustawodawca najprawdopodobniej chciał zastosowania tutaj potocznego znaczenia słów, tak, by uniknąć nieporozumień w obrocie prawnym. W drodze wyjątku od zasady superficies solo cedit, nie będą one częścią składową przedsiębiorstwa, jeżeli wchodzą do składu przedsiębiorstwa. Przedsiębiorca, a także ten, który wybudował te urządzenia, może żądać, by przedsiębiorca, który przyłączył je do sieci, nabył je za wynagrodzeniem. Strony oczywiście mogą postanowić nieodpłatne przeniesienie własności.
Co można przesyłać?
Przedmiotem przesyłu może być każda rzecz materialna. Jest to definicja nadzwyczaj szeroka, ale i pojemna, gdyż w sensie fizycznym do materii należałby każdy płyn, para – ustawodawca zapewne miał na myśli tutaj tylko parę wodną, ale w zasadzie nie ma przeszkód by były to jakieś pary amoniaku, gaz. Jeżeli chodzi o energię elektryczną, to powszechnie uważa się, że nie jest to rzecz, tylko jakiś odrębny byt. Jest to pogląd błędny, gdyż prąd w sensie fizycznym to kwantyfikowalny przepływ elektronów, które jak najbardziej należą do świata przyrody, są wyodrębnialne, a zatem spełniają definicję rzeczy. Podobnie wszelkiego rodzaju telekomunikacja. Wartość zakodowanej informacji może być oczywiście zupełnie inna od wartości przesyłanego strumienia elektronów. Pod pojęciem innych podobnych ustawodawca zostawia sobie furtkę na nieprzewidziane sytuacje przesyłanych dóbr. Do tego mogłyby należeć przenośniki taśmowe przenoszące węgiel czy wszelkiego rodzaju urobek geologiczny.
Powstanie służebności przesyłu
Ustawa zezwala, że gdy służebność jest konieczna do prawidłowego korzystania z urządzeń, to obie strony mogą domagać się najpierw zawarcia umowy, a następnie, jeżeli druga strona nie będzie chciała, to ustanowić ją sądownie za odpowiednim wynagrodzeniem.
Trwanie i zakończenie służebności przesyłu
Kto przejmie przedsiębiorcę, przejmuje również służebność przesyłu. Kto nabędzie urządzenia przesyłowe, również nabędzie służebność przesyłu. Sama służebność wygaśnie najpóźniej wraz z końcem likwidacji przedsiębiorstwa. Gdy służebność wygaśnie, przedsiębiorca ma obowiązek urządzenia przesyłowe usunąć. Obowiązek ten dotyczy tylko urządzeń utrudniających korzystanie z nieruchomości, czyli najpewniej urządzeń naziemnych jak słupy wysokiego napięcia. Rury zakopane w ziemi, jako nieutrudniające korzystania, najpewniej zostaną w niej już na zawsze. Jest to szkodliwy przepis, gdyż, gdyby w przyszłości właściciel chciałby coś na nieruchomości wybudować, to za kilkanaście lat nie będzie już kto miał zapłacić za usunięcie zakopanych rur. Ustawodawca, w przypadku, gdyby usunięcie urządzeń utrudniających byłoby zbyt kosztowne lub napotkałoby na trudności, nakazuje usuwającemu przedsiębiorcy naprawienie wynikłej szkody.
Sprawy nieuregulowane – odesłanie
Ważne jest, że kodeks cywilny nakazuje stosowanie ponad te rzeczy, o których tutaj napisano, przepisów o służebnościach gruntowych. Niesie to za sobą dalekie konsekwencje. Wnikając w przepisy, widać kilka rzucających się w oczy faktów.
Przede wszystkim zakres służebności i sposób wykonywania powinne być określone według zasad współżycia społecznego i miejscowych zwyczajów, a samo wykonywanie powinno być przeprowadzone tak, by jak najmniej utrudniać korzystanie z nieruchomości.
Kto zapłaci za nową drogę?
Interesujące jest uregulowanie art. 289 k.c., gdyż nakazuje on, przy braku odmiennej umowy, by właściciel nieruchomości władnącej, a zatem przedsiębiorca, ponosił obowiązek, a co za tym idzie koszty, utrzymania urządzeń potrzebnych do wykonania służebności. Skutkiem tego może być to, że właściciel nieruchomości obciążonej może otrzymać w prezencie od przedsiębiorcy nową, piękną drogę. Umowa tym nie mniej może ten obowiązek włożyć na właściciela nieruchomości obciążonej. Wtedy sytuacja staje się dosyć niebezpieczna, gdyż wtedy zobowiązany staje się odpowiedzialny osobiści za wykonanie tego obowiązku.
Podziały przedsiębiorcy i nieruchomości
W przypadku podziału przedsiębiorcy, służebność zostaje podzielona na przedsiębiorców powstałych z podziału. Właściciel nieruchomości może jednakże żądać, by ci przedsiębiorcy, którzy z niej nie korzystają, zostali pozbawieni tej służebności. Gdy nieruchomość obciążona służebnością przesyłu zostanie podzielona, wtedy właściciele nieruchomości, w stosunku do których służebność przesyłu nie jest wykonywana, mogą żądać zniesienia tej służebności w stosunku do nich. Przykładem niech będzie podział działki, na której stoi kilka słupów wysokiego napięcia, i działka zostanie podzielona tak, że powstaną nieruchomości, na których nie ma słupów wysokiego napięcia. Wtedy te nowe małe działeczki, formalnie nadal obciążone służebnością, będą mogły ubiegać się o zwolnienie z tej służebności.
Czy służebność przesyłu można nabyć?
Tak, można zasiedzieć służebność przesyłu. Jest to możliwe tylko w wypadku, gdy przedsiębiorca korzystać będzie z trwałych i widocznych urządzeń. Odnosi się to zarówno do urządzeń przesyłowych jak i urządzeń umożliwiających prawidłową gospodarkę urządzeniami przesyłowymi, takimi jak drogi. Stosuje się tutaj przepisy o nabyciu nieruchomości przez zasiedzenie, oczywiście w sposób analogiczny, gdyż nabywa się nie nieruchomość, lecz służebność.
Czy służebność jest wieczna?
Nie, gdy zostanie już ustanowiona, zawsze może być zmieniona. W przypadku ważnej potrzeby gospodarczej, właściciel nieruchomości obciążonej służebnością może zażądać zmiany treści lub sposobu wykonywania. Jako przykład można dać chęć zbudowania domu na dotychczas pustej działce. Taka zmiana jest jednak niestety wykluczona, gdyby miała przynieść niewspółmierną stratę przedsiębiorcy. Niewykonywanie służebności przez lat 10 wygasza tę służebność.
Zniesienie służebności za wynagrodzeniem
Podobnie, gdy zmieni się sytuacja z biegiem czasu, to właściciel nieruchomości może stwierdzić, że obiektywnie rzecz biorąc służebność przesyłu stała się dla niego zbyt uciążliwa, a nie jest konieczna do prawidłowej gospodarki przedsiębiorcy, to możliwe jest zniesienie służebności za wynagrodzeniem.
Zniesienie służebności bez wynagrodzenia
Zniesienie służebności przesyłu bez wynagrodzenia jest możliwe w sytuacji, gdy służebność przesyłu straciła dla przedsiębiorcy wszelkie znaczenie.
Komentarze
Pokaż komentarze (1)