Umowa ubezpieczenia
Umowa ubezpieczenia ujęta jest w ramach tutułu XXVII księgi trzeciej kodeksu cywilnego. Jej zarysy powstawały w ramach ustroju socjalistycznego, więc niestety nie odpowiadała ona realiom społecznej gospodarki rynkowej. Zmian na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat było kilka, ostatnia gruntowna została uchwalona w dniu 13 kwietnia 2007 roku i weszła 10 sierpnia 2007 roku w życie.
Zmian było kilkanaście z czego kilka istotnych. Najważniejsze to wzmocnienie pozycji konsumenta względem ubezpieczyciela, zwiększenie jego uprawnień do informacji a także nakazują większą przejrzystość umownego stosunku ubezpieczenia.
Primo, zmieniony został przepis części ogólnej zobowiązań, art. 384 paragraf 1 k.c., który otrzymał brzmienie, że ustalony przez jedną ze stron wzorzec umowny, w szczególności ogólne warunki umów, wzór umowy, regulamin, wiąże drugą stronę, jeżeli został doręczony przez zawarciem umowy. Oznacza to, że ubezpieczyciel musi dostarczyć konsumentowi przed zawarciem umowy ogólne warunki ubezpieczenia. To gwarantuje możliwość zapoznania się z treścią umowy.
Secundo, zredefiniowana została definicja umowy ubezpieczenia, która teraz oznacza, że ubezpieczyciel zobowiązuje się w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. Umowa jest nieważna, jeżeli zajście zdarzenia jest niemożliwe.
Tertio, w przypadku ubezpieczenia na cudzy rachunek, gdy biznesmen ubezpiecza swoich pracowników, to roszczenie o zapłatę składki przysługiwać będzie tylko ubezpieczającemu w stosunku do biznesmena, zaś ubezpieczeni pracownicy mają roszczenie o wypłatę bezpośrednio od ubezpieczyciela. Strony mogą się umówić, że pracownicy mają roszczenie o wypłatę od biznesmena, ale nie możliwe zmienić w tym kierunku umowę, jeżeli wypadek już zaszedł. Ubezpieczony pracownik może żądać od ubezpieczyciela informacji o umowie jak i o ogólnych warunkach ubezpieczenia. Ponadto ubezpieczeni będący osobami ubezpieczonymi bez związku z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą, to mogą kwestionować niedozwolone postanowienia umowne (zwane klauzulami abuzywnymi). Oznacza to, że konsument może powołać się na brak związania.
Quarto, ustawa teraz jednoznacznie nakazuje potwierdzenie zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiednim dokumentem. Istotne jest to, że dokument ubezpieczenia jest wystawiony dla potwierdzenia zawarcia umowy ubezpieczenia, a zatem umowa może być zawarta pomimo niewystawienia takiego dokumentu. Ustawa stwierdza, że z chwilą dostarczenia ubezpieczającemu dokumentu ubezpieczenia, następuje zawarcie umowy.
Wyjątkiem od zasady, że umowa zawarta jest z chwilą dostarczenia dokumentu ubezpieczenia, jest sytuacja, kiedy ubezpieczyciel dostarczy dokument o treści odbiegającej od treści oferty na niekorzyść ubezpieczającego. Wtedy ubezpieczyciel musi na piśmie przedstawić to przy doręczeniu dokumentu i wyznaczyć minimum 7 dni na zgłoszenie sprzeciwu. Gdy nie wykona tego obowiązku, to zmiany na niekorzyść są nieskuteczne, a umowa zawarta jest zgodnie z warunkami oferty. Gdy wykona ten obowiązek, to umowa dochodzi do skutku dzień po upływie terminu wyznaczonego do wniesienia sprzeciwu.
Quinto, jeżeli umowa zawarta jest na okres dłuższy niż 6 miesięcy, to ubezpieczający może odstąpić od umowy w 30 dni od zawarcia, a będący przedsiębiorcą odstąpić w terminie 7 dni od zawarcia. Musi jednak zapłacić składkę za okres ubezpieczenia. W przypadku zawarcia umowy na czas określony, ubezpieczyciel może ją wypowiedzieć tylko w przypadkach określonych w ustawie, tylko z ważnych powodów.
Sexto, składka obliczana jest za czas trwania ochrony, zaś w przypadku wygaśnięcia ubezpieczenia przed końcem okresu na jaki została zawarta, to ubezpieczającemu przysługuje roszczenie o zwrot składki za okres niewykorzystany. Jeżeli nie ma innego postanowienia w umowie, to składkę należy zapłacić z zawarciem umowy ubezpieczenia, a jeśli umowę zawarto ze skutkiem przed doręczeniem dokumentu ubezpieczenia, to należy zapłacić składkę w 14 dni od doręczenia.
Septimo, jeżeli nie umówiono inaczej, to odpowiedzialność ubezpieczyciela rozpoczyna się w dniu po dniu zawarcia umowy, ale nie wcześniej niż przed zapłaceniem składki. Gdyby ubezpieczyciel ponosił odpowiedzialność przed zapłaceniem składki lub pierwszej raty, a ta nie zostałaby zapłacona w terminie, to ubezpieczyciel może wypowiedzieć umowę ze skutkiem natychmiastowym, a także może żądać zapłaty składki za okres, w którym chronił ubezpieczającego. Gdy nie ma wypowiedzenia, to umowa i tak wygasa z końcem okresy, za który nie została zapłacona składka. Zmieniono tutaj odstąpienie od umowy na wypowiedzenia od umowy, tak by skutki działania ubezpieczyciela nie sięgały wstecz. Jest to daleko idąca ochrona ubezpieczającego. Teraz niezapłacenie w terminie kolejnej raty składki może, lecz nie musi spowodować ustanie odpowiedzialności ubezpieczyciela, tylko gdy tak umówiono się w umowie, albo wskazano w ogólnych warunkach ubezpieczenia, a także, gdy ubezpieczyciel wezwał do zapłaty z groźbą, że brak zapłaty w ciągu 7 dnie od otrzymania wezwania skutkować będzie ustaniem odpowiedzialności. Dotychczas nie było obowiązku informowania ubezpieczającego o skutkach niepłacenia składki.
Octavo, ważna nowelizacja dotknęła art. 815 k.c., gdzie poszerzono grono osób, które są obowiązane do udzielenia informacji niezbędnej do udzielenia ochrony. Obowiązek ten teraz jest położony na ubezpieczającym, ubezpieczonym oraz przedstawicielu. Teraz także ubezpieczyciel zwolniony jest od odpowiedzialności za skutki naruszenia obowiązków informacyjnych przez podmioty obowiązane do ich udzielenia. Jeżeli nastąpiły zmiany w trakcie trwania ochrony, należy je przedstawić ubezpieczycielowi, ale nie ma tak w przypadku ubezpieczeń na życie. Istotne jest, że jeżeli do naruszenia obowiązków informacyjnych doszło z winy umyślnej, domniemuje się, że do wypadku przewidzianego umową doszło na skutek tych okoliczności. Ma to istotne konsekwencje przy wypłacie świadczenia.
Nono, dotychczasowe brzmienie art. 816 k.c. stawiało ubezpieczyciela w nadzwyczaj uprzywilejowanej pozycji wobec drugiej strony umowy. Miał on bowiem uprawnienie do podwyższenia składki w razie zwiększenia prawdopodobieństwa wypadku ubezpieczeniowego, zmniejszenia odszkodowania, a także do odstąpienia od umowy i odmowy spełnienia świadczenia. Teraz zostało to zmienione, i teraz każda ze stron może żądać zmiany składki w przypadku zmiany prawdopodobieństwa wypadku, ale nie wcześniej niż od początku bieżącego okresu ubezpieczenia. Gdy takie żądanie zostanie zgłoszone, to strona ma 14 dni na wypowiedzenie umowy ze skutkiem natychmiastowym. Nie stosuje się tego jednak do ubezpieczeń na życie. Zatem składki w ubezpieczeniu na życie zmienić nie można w trybie żądania, możliwe jest to tylko przez renegocjację umowy.
Decimo, zmieniony został termin spełnienia świadczenia. Dawniej był umowny, teraz zgodnie z art. 817 k.c. ubezpieczyciel ma obowiązek spełnić świadczenie w ciągu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia o wypadku. Termin może zostać wydłużony, kiedy niezbędne jest ustalenie świadczenia albo odpowiedzialności ubezpieczyciela, ale i tak świadczenie powinno być spełnione w 14 dni od dnia, kiedy wyjaśnienie stało się możliwe. Co więcej, bezsporna część świadczenia powinna być wypłacona w terminie 30 dni od zawiadomienia o wypadku. Strony mogą w umowie zawrzeć terminy korzystniejsze dla uprawnionego.
Undecimo, swoistą nowością jest możliwość przewidzenia w umowie obowiązku zawiadomienia ubezpieczyciela o zaistnieniu wypadku. w przypadku braku zawiadomienia, ubezpieczyciel może, w razie winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa, zmniejszyć świadczenie, jeżeli to naruszenie zwiększyło szkodę lub uniemożliwiło ubezpieczycielowi ustalenie okoliczności i skutków wypadku. Nie trzeba zawiadamiać, jeżeli ubezpieczyciel i tak się o wypadku dowiedział.
Duodecimo, nie zmieniono terminów przedawnienia roszczeń. Roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się po trzech latach. Gdy ubezpieczenie dotyczy odpowiedzialności cywilnej, to roszczenie poszkodowanego przedawnia się z upływem terminu przewidzianego dla tego roszczenia w przepisach o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym lub wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Bieg przedawnienia roszczenia przerywa się przez zgłoszenie ubezpieczycielowi tego roszczenia lub przez zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem. Przedawnienie rozpoczyna się od nowa od dnia, w którym zgłaszający zdarzenie lub roszczenie dostał na piśmie oświadczenie ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie świadczenia.
Decimo tertio, redefinicji doznało ubezpieczenie majątkowe. Teraz przedmiotem ubezpieczenia majątkowego może być każdy interes majątkowy, który nie jest sprzeczny z prawem i daje się ocenić w pieniądzu.
Decimo quarto, zmieniono przepisy dotyczące odpowiedzialności cywilnej, ujęte w art. 822 k.c., teraz przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel ma obowiązek zapłacenia określonego odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których ponosi odpowiedzialność za szkodę ubezpieczający lub ubezpieczony. Co do zasady, odpowiedzialność obejmuje szkody powstałe podczas trwania stosunku ubezpieczenia, ale strony mogą umówić się, że ubezpieczyciel odpowiadać będzie za szkody sprzed stosunku ubezpieczenia. Czyli strony mogą postanowić, że umowa obejmuje szkody powstałe, ujawnione lub zgłoszone w trakcie ubezpieczenia. Dodatkowo, uprawniony do odszkodowania w związku z ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej może dochodzić ubezpieczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela. Ubezpieczyciel nie ma prawa podniesienia zarzutu naruszenia obowiązków wobec uprawnionego do odszkodowania przez ubezpieczającego lub ubezpieczonego, jeśli nastąpiło to po zajściu wypadku ubezpieczeniowego.
Decimo quinto, nowa regulacja dotyczy art. 824 z indeksem pierwszym k.c., gdzie ujęte jest zagadnienie podwójnego lub wielokrotnego ubezpieczenia. Do nowelizacji norma była niekorzystna dla ubezpieczonego w sytuacji wielkokrotnego ubezpieczenia, gdy kwoty łącznie przewyższały wartość przedmiotu. Wtedy odpowiedzialność ubezpieczycieli była redukowana w ujęciu stosunkowym. W wyniku tego, ubezpieczony, mimo że płacił składki mógł nie uzyskać pełnego odszkodowania. Teraz odszkodowanie nie może być wyższe od poniesionej szkody i ubezpieczony może domagać się zapłaty w całości lub części od jednego lub więcej ubezpieczycieli, a dopiero oni we wzajemnych relacjach mogą dokonywać rozliczeń i redukcji. Jednakże ubezpieczający nie może żądać odszkodowania przenoszącego wartość szkody.
Decimo sexto, do teraz art. 826 k.c. kładł na ubezpieczającego obowiązek użycia wszelkich dostępnych mu środków, by zabezpieczyć zagrożone mienie przed szkodą i dążyć do zmniejszenia rozmiarów szkody już zaistniałej. Gdy ten obowiązek nie był wykonany w wyniku rażącego niedbalstwa, to mogło to spowodować odmowę wypłaty odszkodowania. Teraz nowe przepisy stanowią, że gdy zajdzie wypadek, to ubezpieczający obowiązany jest użyć wszelkich dostępnych środków w celu ratowania przedmiotu ubezpieczenia, zapobieżenia szkodzie lub zmniejszenia jej rozmiarów. Jeśli ubezpieczony umyślnie tak nie działał, to ubezpieczyciel jest wolny od odpowiedzialności za szkodę, jednak ubezpieczyciel ma obowiązek w granicach sumy ubezpieczenia zwrócić wynikłe z zastosowania tych środków koszty. Taki zwrot jest obowiązkowy także jeżeli środki były bezskuteczne, ważne by były celowe. W razie, gdyby ubezpieczający wyrządził szkodę umyślnie, to odszkodowanie nie należy się. Gdyby szkoda wynikła z rażącego niedbalstwa, odszkodowanie nie należy się, chyba że umowa lub ogólne warunki ubezpieczenia stanowią inaczej. Umowa dotycząca odpowiedzialności cywilnej może stanowić inaczej. Również odszkodowanie nie należy się, gdy szkoda zostanie wyrządzona umyślnie przez osobę z którą ubezpieczający pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym.
Decimo septimo, z dniem zapłaty odszkodowania przez ubezpieczyciela, roszczenia ubezpieczającego przeciwko osobie trzeciej przechodzi z mocy prawa na ubezpieczyciela, ale tylko do wysokości zapłaconego odszkodowania. Gdy zakład pokrył tylko część szkody, to ubezpieczający może dochodzić przed ubezpieczycielem zaspokojenie roszczenia co do pozostałej części. Nie przechodzą na ubezpieczyciela roszczenia przeciwko osobom pozostającym we wspólnym gospodarstwie, poza przypadkami wyrządzenia szkody umyślnie.
Decimo octavo, korzystniej ujęto w art. 829 k.c. kwestię zawarcia umowy na cudzy rachunek. Teraz by zawrzeć umowę ubezpieczenia na życie, konieczna jest uprzednia zgoda ubezpieczonego. Zgoda ubezpieczonego konieczna jest także w sprawie wysokości ubezpieczenia. Zmiana umowy na niekorzyść ubezpieczonego lub uprawnionego wymaga zgody ubezpieczonego. Definicja ubezpieczeń osobowych jest następująca. Ubezpieczenie na życie dotyczy śmierci osoby ubezpieczonej lub dożycia przez nią oznaczonego wieku, ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków dotyczy uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia, śmierci wskutek nieszczęśliwego wypadku.
Decimo nono, art. 830 k.c. reguluje wypowiedzenie umowy ubezpieczenia na życie przez ubezpieczającego. Teraz przy ubezpieczeniu osobowym ubezpieczający może wypowiedzieć umowę w każdej chwili, ważne jest zachowanie terminu określonego w umowie lub ogólnych warunkach ubezpieczenia. Gdy takiego terminu brak, można wypowiedzieć ze skutkiem natychmiastowym. Przy braku innego zastrzeżenia umownego, umowa jest traktowana za wypowiedzianą przez ubezpieczającego, jeśli składka lub jej rata nie zostanie zapłacona w terminie nazwanym w umowie lub ogólnych warunkach ubezpieczenia, mimo wezwania do zapłaty w dodatkowym terminie. W wezwaniu muszą być podane skutki niezapłacenia składki. Ubezpieczenie na życie może być wypowiedziane przez ubezpieczyciela tylko w wypadkach nazwanych w ustawie.
Vicesimo, ciekawe jest ujęcie zagadnienia wypłaty sumy ubezpieczeniowej w razie śmierci ubezpieczonego. Suma ubezpieczenia nie wchodzi bowiem do spadku po ubezpieczonym. Ubezpieczony wskazuje mianowicie osobę lub osoby, która kwotę ubezpieczenia otrzyma, nazwane one są osobami uprawnionymi. Gdy uprawniony nie dożył śmierci ubezpieczonego lub umyślnie przyczynił się do jego śmierci, to mu suma ubezpieczeniowa nie przysługuje. Gdy w chwili śmierci brak osób uprawnionych do otrzymania sumy ubezpieczenia, to suma przypada najbliższej rodzinie ubezpieczonego w kolejności ustalonej w ogólnych warunkach ubezpieczenia, chyba że umówiono się inaczej. Ten przepis należałoby zmienić, gdyż powinien od zakładać, że w przypadku braku uprawnionych suma powinna wchodzić w skład spadku. Ponadto samobójstwo nie zwalnia z obowiązku świadczenia, jeżeli nastąpiło po dwóch latach od zawarcia umowy. Można ten termin umownie skrócić, ale do nie mniej niż 6 miesięcy. Jeżeli do wypadku doszło po upływie lat trzech od zawarcia umowy ubezpieczenia na życie, to ubezpieczyciel nie może zarzucić, że podane przy zawarciu umowy informacje były nieprawdziwe. Chodzi tutaj o to, że zatajono chorobę osoby ubezpieczonej. Umowa może skrócić ten termin.
Koniec umowy ubezpiecznia.
Komentarze
Pokaż komentarze