Reformy prawa cywilnego - wyzbycie się własności nieruchomości

Przekazanie nieruchomości gminie lub Skarbowi Państwa

Rzadko się zdarza, by do kodeksu cywilnego wprowadzono nowy tytuł. Ujęcie materii w tytuł jest niezbędne przy założeniu odrębności instytucjonalnej regulowanej materii od już ujętych w kodeksie. Oznacza to, że jest to formacja prawna zupełnie nowa na gruncie prawa.

Tak właśnie zostało pomyślane wyzbycie się nieruchomości z zamiarem jej porzucenia. Dotychczasowe przepisy regulujące pozbycie się nieruchomości zawarte były w księdze drugiej kodeksu cywilnego obejmującej prawo rzeczowe. By wyzbyć się nieruchomości, można było zrobić to nawet bez wiedzy gminy, gmina wtedy była odpowiedzialna za długi związane z nieruchomością, właśnie to uznano za niekonstytucyjne w połowie pierwszej dekady XXI wieku.

Po długiej dyskusji w doktrynie uznano, że należy umożliwić wyzbycie się własności nieruchomości, ale na innej drodze. Będzie to umowa, i właśnie umowa przekazania nieruchomości, jako nowy odrębny byt prawny została dodana do księgi trzeciej kodeksu cywilnego, regulującej zobowiązania.

Zgodnie z art. 902 z indeksem pierwszym k.c., przez umowę przekazania nieruchomości jej właściciel zobowiązuje się nieodpłatnie przenieść na gminę albo Skarb Państwa własność nieruchomości.

Pierwszeństwo ma gmina, Skarb Państwa może przejąć nieodpłatnie nieruchomość dopiero po okresie trzymiesięcznego namysłu przez gminę.

Istotne jest to, że jeżeli strony nie postanowiły w umowie inaczej, to przekazujący właściciel nie ponosi odpowiedzialności za wady nieruchomości. Może przez to pozbyć się długów obciążających nieruchomość.

Wprowadzenie tego tytułu jako formy przeniesienia własności wymusiło także zmianę brzmienia najistotniejszego przepisu normującego przeniesienie własności, mianowicie art. 155 k.c., który to otrzymał nowe brzmienie. Teraz umowa sprzedaży, zamiany, darowizny, przekazania nieruchomości lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy oznaczonej co do tożsamości oznaczonej przenosi własność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo strony postanowiły inaczej.

Jest to bardzo ważna zmiana w kodeksie cywilnym, i należy ją ocenić pozytywnie. Zastąpiła ona przecież uznaną za niekonstytucyjną instytucję wyzbycia się własności nieruchomości ujętą w księdze drugiej kodeksu cywilnego.