Reformy prawa cywilnego - odpowiedzialność odszkodowawcza

Reformy prawa cywilnego - Naprawienie szkody z czynu niedozwolonego

Kodeks cywilny reguluje odpowiedzialność odszkodowawczą deliktową w ramach tytułu VI księgi trzeciej. W ciągu ostatnich sześciu lat odnotować należy zmiany art. 417 prim paragraf drugi k.c., art. 442 k.c. oraz art. 446 k.c.. Zmiany, mimo że dotyczą tylko trzech przepisów są istotne ze względu na swoją aksjologię. Ponadto, odpowiedzialność odszkodowawcza jest jednym z fundamentów prawa cywilnego i jako taka jest nadzwyczaj rzadko w jakikolwiek sposób reformowany. Najciekawsza z punktu widzenia laików prawa jest zmiana ostatniego artykułu.

Reforma art. 417 prim paragraf drugi

Ustawą z dnia 22 lipca 2010 roku ustalono nowe brzmienie art. 417 prim par. 2 k.c., ustalając go w sposób następujący. Jeśli szkoda zostanie wyrządzona przez prawomocne orzeczenie sądowe, czy też ostateczną decyzję administracyjną, to dopiero po stwierdzeniu tychże orzeczeń i decyzji za niezgodne z prawem można domagać się naprawienia szkody. Kodeks cywilny sprytnie zastrzega, że oczywiście lex specialis może zmienić taki tryb postępowania i dozwolić na naprawienie szkody przed stwierdzeniem, że te akty są nieprawne. Smaczku całej normie dodaje to, że dotyczy to również sytuacji, kiedy te orzeczenia czy decyzje zostały wydane na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją RP, ratyfikowaną umową międzynarodową czy ustawą. Konsekwencją tego dla szarego obywatela RP jest to, że orzeczenie sądowe czy decyzja administracyjna wydana na podstawie bezprawnego aktu prawnego jest nadal ważna, nawet po stwierdzeniu nieważności podstawy wydania tego orzeczenia czy decyzji. Dopiero, jeżeli komuś naprawdę zależy, to, tak wychodzi z przepisu, obywatel ma śledzić zmiany w prawie, i jak akt zostanie obalony, to może wystąpić o naprawienie szkody. Jak sam tego nie zrobi, to sobie może co najwyżej ponarzekać sąsiadowi przed blokiem. Orzeczenie i decyzja są ważne i basta.

Reforma art. 442 k.c.

W dniu 1 września 2006 roku Trybunał Konstytucyjny wyrokiem uznał, że art. 442 paragraf 1 zdanie drugie kodeksu cywilnego jest niezgodny z Konstytucją przez to, że pozbawia pokrzywdzonego możliwości dochodzenia odszkodowania za szkodę na osobie, która ujawniła się po upływie lat dziesięciu od wystąpienia zdarzenia wyrządzającego szkodę. Przepis ten stracił moc z dniem 31 grudnia 2007 roku. 

Wymusiło to wprowadzenie ustawy uchwalonej w dniu 16 lutego 2007 roku, która wprowadzając art. 442 z indeksem pierwszym do kodeksu cywilnego na nowo unormowała kwestię dochodzenia naprawienia szkody na osobie.

Teraz roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się po trzech latach od dnia, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednak termin możliwości dochodzenia roszczenia jest ograniczony do lat dziesięciu od dnia wystąpienia zdarzenia powodującego szkodę. Jest to norma generalna.

Normy szczególne wydłużają okresy przedawnienia.

Jeżeli zaś szkoda wynikła z przestępstwa, to roszczenie o naprawienie tejże szkody przedawnić się może dopiero z upływem dwudziestu lat od dnia popełnienia tego przestępstwa. Nie ma znaczenia tutaj fakt, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie czy osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Jest to bardzo istotne unormowanie.

W przypadku szkody na osobie, przedawnienie nie może się skończyć z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o osobie, która szkodę popełniła i o samej szkodzie.

Małoletni poszkodowani są postawieni również w sytuacji szczególnej. Roszczenie małoletniego o naprawienie szkody na osobie nie może się skończyć wcześniej, niż z upływem lat dwóch od uzyskania pełnoletności.

 

Reforma art. 446 k.c.

Ustawą z dnia 30 maja 2008 roku dodany został do art. 446 k.c. paragraf czwarty, który wprowadza do polskiego prawa cywilnego instytucję, która wydawałoby się nigdy go nie powinna opuszczać. A jednak, twórcy kodeksu cywilnego idąc za kolektywistycznym pojmowaniem idei człowieczeństwa przy ustalaniu brzmienia kodeksu cywilnego w latach sześćdziesiątych tej instytucji w niej nie zawarli.

Chodzi o to, że w przypadku śmierci poszkodowanego wskutek czynu niedozwolonego, sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Krzywda rozumiana jest jako doznanie psychiczne.

Do tej pory możliwy był jedynie przede wszystkim zwrot kosztów leczenia i pogrzebu, temu kto je poniósł, ponadto w drugiej kolejności, uprawnieni do alimentacji mogli żądać odpowiedniej renty, ale ta renta była dyskrecjonalna. W ostateczności sąd mógł przyznać odszkodowanie najbliższym zmarłego, jeżeli na skutek śmierci pogorszyła się ich materialna sytuacja życiowa. Nie było natomiast uprawnienia do domagania się zadośćuczynienia krzywdzie psychicznej. Bardzo dobrze, że wspomniana nowelizacja ten stan sanuje.

Tyle zmiany w odpowiedzialności odszkodowawczej.