powrót inflacji...

Na hasło "inflacja" wielu osobom pamiętającym lata 80. XX w. od razu przypomina się szokowa kuracja Balcerowicza.

Trzeba jednak zacząć od wydarzeń sprzed kilku lat wcześniej. Przełom lat 70. i 80. XX w. wiązał się z gospodarką międzynarodową dosyć mocno. Konkurowały ze sobą dwa mocarstwa - USA i ZSRR w zdobycie odpowiednio dużych stref wpływu. Kraje zachodnie miały dużo firm ze znaną marką - dzięki czemu ceny ich produktów były odpowiednio wysokie.

Kraje "socjalistyczne" nie miały ani tak imponującej jakości produktów, ani też takiej marki, jak "konkurencja", ale miały produkcję produktów podobnych do tych markowych. Dzięki niższej cenie zbytu - bo pracownicy w krajach socjalistycznych nie uzyskiwali tak wysokich zarobków, jak w krajach zachodnich - łatwiej było wysyłać znaczne partie produktów o jakości niewiele ustępującej produkcji "markowej" - ale też i znacznie niższej cenie rynkowej. Nic więc dziwnego, że polscy producenci byli w stanie sprzedać całą produkcję "z dnia na dzień" i stosowną kwotę wpłacić na konto ministerstwa. Oczywiście - tu chodziło o kwotę księgową produktu a nie tę wyższą - z uwagi na sprzedaż do strefy dolarowej.

Nic więc dziwnego, że formalnie przedsiębiorstwo nie miało środków na powtórny zakup surowców do produkcji już zgodnie z przeznaczeniem produktu. Oczywiście - cała wartość dodatkowa znikała gdzieś w systemie - nie było więc za co powtórzyć procesu produkcyjnego.

Te praktyki w jakiś sposób przedostały się do społeczeństwa i z uwagi na różnice w statusie materialnym rodziny "nomenklaturowej" i "pozanomenklaturowej" musiało w końcu dojść do ogólnospołecznego niezadowolenia. I doszło do tego w sierpniu 1980 roku. Późno, bo późno, ale nie wierzę, że był to ruch spontaniczny. Dobrze pamiętam ten czas, bo już pracowałem i miałem możliwość obserwowania tego, co działo się wokół mnie. Uważam, że bardzo staranie przygotowywano społeczeństwo do "spontanicznego" protestu przeciwko władzy.

I tu zadanie przerosło jego inicjatora. Sytuacja wymknęła się spod państwowego nadzoru. Protest zakończył się potężnym zrywem wolnościowym. Trzeba było sytuację znowu wziąć pod kontrolę właściwych służb. Okres "stanu wojennego" doprowadził do pewnych zmian w gospodarce. Wiązało się to również z sytuacją polityczną w całym świecie. To właśnie w tamtym czasie wiele zależnych krajów odzyskiwało niezależność i polityczną, i gospodarczą. Na pewien czas sytuacja wymknęła się spod kontroli mocarstw i musiało dojść - początkowo do tworzenia się nowych państw (uwalniały się z kolonializmu) - ale też dość szybko doszło do konfliktów społecznych w tych państwach.

Lokalne społeczności nie przyzwyczajone do instytucji państwa podzieliły się i strach ogarnął przybyszów z Europy. Dlatego firmy pracujące poza granicami Polski musiały zrezygnować z gospodarki "eksportowej" a kontrakty zagraniczne przestały istnieć. Wiele osób pracujących na tych kontraktach wróciło do Polski i tu pozostało bez pracy albo z wynagrodzeniem bardzo dalekim od tego, które posiadały przy zatrudnieniu poza granicami Polski.

W tej sytuacji na polskim rynku pojawiła się duża ilość pieniądza a brak produktów na rynku włączył mechanizm samoregulacji podaży do możliwości popytu. Kto miał za co, nie ograniczał się w wydatkach a przy braku poszukiwanego produktu podnoszenie cen było już nieuniknione.

Oficjalnie obowiązywały dwie ceny - cena regulowana - czyli cena produktu ustalona odpowiednią wykładnią prawa oraz cena umowna - gdzie o wartości zakupu decydują kontrahenci a pozostaje ona w relacji między podażą i popytem oraz wolumenem transakcji.

Jeżeli tak będziemy rozumieć relację wzajemną różnych elementów wpływających na cenę produktu, to inflacja będzie różnicą siły nabywczej pieniądza w czasie.

Jeżeli więc będzie wzrastać zainteresowanie produktem a jego ilość nie będzie proporcjonalna do popytu (nastąpi niedobór produktu) to mamy do czynienia ze zjawiskiem inflacji czyli spadku wartości pieniądza w czasie.

Jeżeli zaobserwujemy znaczny wzrost ceny produktu przy nieograniczonej podaży tego produktu, to zmiana ceny jest powodowana spekulacją (bo klient kupuje i płaci) albo też nastąpiła zmiana kosztu pozyskania surowca do produkcji.

W takim przypadku trudno jest mówić o inflacji.

Owszem, można używać tego terminu w celach politycznych, aby dyskredytować osoby odpowiedzialne za coś, na co nie mają wpływu...