Edukacja a (re)socjalizacja

Przypomnę najbardziej, moim zdaniem, aktualny wątek Archipelagu Gułag, czyli w jaki sposób Stalin zmienił nauki pedagogiczne. Wg Sołżenicyna (jak pamiętam) nowa koncepcja wychowania, wywodzi się z pomysłu Lenina, żeby uzbroić bandytów i oddać im władzę nad ulicą. To co gangi miejskie próbują osiagnąć nielegalnie, to Lenin wymyślił, żeby bandyci mieli wsparcie władzy, a władza miała dzięki bandytom pełną kontrolę nad ludźmi, tak jak nigdy wcześniej nie miał jej żaden władca. Stalin i jego świta udoskonalili i rozwinęli tę koncepcję. W tym celu zbudowali nowy system, oparty na nowej kaście, którą Sołżenicym nazwał "knajakami" (a my - Polacy - nazywaliśmy ich "grypsujący" i "gitowcy"). Knajacy jako kasta byli częścią klasy rządzacej, jak Partia.

Trzy filary tego systemu to:

1. Więzienie i ulica - tutaj władzę sprawują grypsujący przestępcy, czyli dorośli knajacy (a nie milicja)

2. Szkoła, sierociniec, poprawczak (a także kolonie, zimowisko, obóz młodzieżowy) - tutaj rządzą gitowcy, czyli młodociani przestęcy i grypsujące dzieci (a nie wychowawcy)

3. Praca (a także sztuka, kultura, studia) - tutaj rządzi Partia (a nie kompetencja).

Aby zbudować taki system, stalinowcy wymyślili nową teorię socjalizacji opartą na spontanicznej hierarchii wewnętrznej w grupie. Grupa niedojrzała wg stalinizmu, to grupa indywidualistów, rządzonych przez wychowawcę. Dzieci dorastające zauważają już, że są częścią społeczności, czyli stają się świadomi relacji spajającej grupę. Grupa dojrzała to taka, która nie potrzebuje wychowawcy, żeby funkcjonować w harmonii i zachować trwałość. Sztuka pedagogiczna polega na stopniowym oddawaniu władzy wychowawcy w miarę dorastania dzieci - w miarę dojrzewania wewnętrznej organizacji i hierarchii grupy. Zdaniem stalinowców tradycyjny system dyscypliny narzuconej z zewnątrz przez dorosłego wychowawcę opóźnia dzieci w rozwoju, hamując społeczny rozwój grupy przez osłabianie spontanicznie tworzących się więzi wewnątrzgrupowych.

Stalinowską teorię socjalizacji w praktyce najłatwiej było wdrożyć poprzez oddawanie grupy młodszych dzieci we władzę starszych łobuzów. W szkołach osiągano ten stan poprzez system repetowania najbardziej agresywnych chłopców. W sierocińcach i poprawczakach grupy zbierano wg poziomu wykształcenia - im dziecko inteligentniejsze, tym niżej stało w hierarchii grupy (bo najmłodsze i najsłabsze). W taki sposób wychowywano klasę rządzącą - najtępsi i najbardziej agresywni gitowcy zostawali przestępcami, partyjnymi i milicjantami, zaś ludzie mądrzy i dobrzy zostawali przestępcami politycznymi lub sługami władców.

Szkoda, że Sołżenicym nie dożył czasów, kiedy nauka (etologia szympansów i ludzi) potwierdziła jego diagnozę intuicyjnych praktyk Stalina. Rzeczywiście, mężczyżni w wieku chłopięcym mają instynktowną skłonność do budowania wewnętrznej hierarchi, tak jak to robią szympansy - przez agresję i rytualne gwałty homoseksualne. Grupa chłopców pozbawiona wychowawcy instynktownie dzieli się na: rządzących knajaków, większość lizusów i gwałconych rytualnie buntowników. Dzieci, niezdolne jeszcze do wzwodu, próbują wkładać penisa najsłabszym do ust, żeby ustalić ich miejsce na dnie hierarchii. Mamy także instynktowną reakcję na przecwelenie, którego skutkiem jest coś w rodzaju imprintingu - na wiele lat może się w dziecku utrwalić wzór zachowań (w skrajnym przypadku samobójstwo) i mowa ciała, jaką ma szympans na dnie drabiny społecznej. Nawet dorosły mężczyzna po przecweleniu (w więzieniu) może zmienić się, jakby dostał zupenie nowy garnitur genów - z agresywnego samca alfa może przemienić się w pokornego niewonika. Nie wiadomo, czy to prawdziwy imprinting, czy jakiś tajemniczy uraz psychiczny - badanie tego zjawiska nie cieszy się popularnością.

Wciąż mamy w pedagogice relikty stalinowskiego systemu. Dlatego reformę edukacji zaczniemy od tego, że usuniemy wszelkie relikty i artefakty stalinowskiej socjalizacji z programu studiów, podręczników, regulaminów i nawyków wychowawców. Grupa dzieci w sierocińcu czy poprawczaku ani na chwilę nie może pozostać bez wychowawcy, szczególnie w nocy. Konsekwencją agresywnego zachowania musi być przeniesienie do grupy starszych dzieci, a ofiarę ratować należy przeniesieniem do młodszych. Konsekwencją szybkich postępów w nauce musi być przeniesienie do młodszych. Zlikwidujemy wszelkie formy samorządów klasowych. Wprowadzimy zakaz repetowania "słabszych" uczniów (zwykle są silniejsi).