Blog
Ludzie myślcie, to nie boli
eska
eska zapluty karzeł reakcji
282 obserwujących 1652 notki 3767904 odsłony
eska, 11 września 2017 r.

Samorząd w Polsce – stan obecny, kierunki zmian

2465 66 0 A A A
rys.1/Ewa Kubica
rys.1/Ewa Kubica

I.
System władzy w Polsce, wprowadzony ustawami na początku tzw. transformacji (1989) i utrwalony w obowiązującej konstytucji zawierał się w podziale kompetencji na dwa zasadnicze poziomy – poziom centralny i poziom gminy (samorządowy).

Ponieważ władza centralna z racji przyznanych jej prerogatyw zasadniczo dominowała nad władzą gminy, ten brak równowagi zrekompensowano przyznaniem gminom władztwa nad przestrzenią (obszarem gminy) w postaci prawa miejscowego, wyrażonego w Miejscowym Planie Zagospodarowania Przestrzennego.
To założenie co do zasady uzależniało decyzje centrali od zgody gmin na ich odzwierciedlenie w terenie. Poziom uzgodnienia umiejscowiono w województwie, gdzie przedstawiciel centrali, czyli wojewoda, negocjował realizację decyzji centralnych z przedstawicielami gmin, zgromadzonymi w sejmiku wojewódzkim. Sejmik nie posiadał poza tym żadnych uprawnień zarządczych. Można to przedstawić na następującym schemacie > rys.1

Po reformie podziału administracyjnego państwa za czasów władzy AWS wprowadzono dodatkowe szczeble samorządu terytorialnego – powiaty i województwa. Obydwa szczeble przejęły częściowo obowiązki i prerogatywy centrali, nie zostały jednak wyposażone w prawo władztwa nad przestrzenią, to prawo nadal pozostało przy gminach. Zlikwidowano za to dotychczasowy poziom uzgodnień, bowiem ani sejmik wojewódzki ani powiat nie reprezentuje interesów samorządu gminnego, wręcz odwrotnie - poprzez przyjętą ordynację wyborczą (wybory polityczne/partyjne pośrednich gremiów samorządowych) obecny system albo odzwierciedla podział polityczny w państwie i tworzy pas transmisyjny z centrali w dół, albo (w razie innego składu politycznego radnych) tworzy jednostkę w sile województwa, która konstruuje własną politykę, pozostając w sporze z centralą i tym samym osłabiając spójność państwa. W każdej sytuacji gmina zostaje osłabiona w stosunku do przypisanych konstytucją prerogatyw.

Tak to wygląda dziś z punktu widzenia gminy > rys. 2.
Jak widać, gmina ma nad sobą trzy szczeble władzy, z którymi negocjuje oddzielnie w zależności od zakresu tematycznego, dodatkowo negocjuje osobno, bez wsparcia innych gmin. Radnych powiatu i sejmiku łączą z gminą tylko występujące zależności partyjne, nie łączy w żaden sposób odpowiedzialność za stan gminy. 

Ale to nie koniec osłabiania podstawowej jednostki samorządu terytorialnego (por. Konstytucja RP, art.7). W kadencji po AWS, czyli w czasie rządów SLD, zmieniono ustawę o zagospodarowaniu i planowaniu przestrzennym, likwidując obowiązek objęcia prawem miejscowym (czyli Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego) obszaru całej gminy. W to miejsce wprowadzono Studium Uwarunkowań i Warunków Zagospodarowania, które pełni podobną rolę, co wcześniej MPZP, tyle, że nie jest prawem miejscowym. Wprowadzono także wzajemne zależności w planowaniu od centrali aż na sam dół, co odzwierciedla schemat > rys.3.

Jak widach z powyższego, podstawowe władztwo gminy, zabezpieczone władzą nad przestrzenią/obszarem gminy, teoretycznie pozostało w MPZP, tyle że po pierwsze nie musi on obejmować całej przestrzeni gminy, a po drugie – UWAGA – musi być zgodny ze Strategią i Studium UiWZ, a te z kolei muszą wynikać z ustaleń poczynionych na wyższych szczeblach władzy samorządowej i centralnej. Tym samym gmina może zapisać w swoich cząstkowych MPZP tylko takie decyzje, które nie są sprzeczne z ustaleniami odgórnymi, a więc jej władztwo nad przestrzenią stało się de facto fikcją. 

Powyższy opis należy koniecznie uzupełnić o dodatkowy aspekt, jakim było ustawowe  przyjęcie zmiany w sposobie wyboru wójta/burmistrza/prezydenta gminy (zmianę tę parlament wprowadził na osobisty wniosek Donalda Tuska). Wójt/burmistrz/prezydent nie jest już wybierany przez radnych gminy, tylko w wyborach bezpośrednich i przekazano mu jednocześnie sporo prerogatyw wcześniej przypisanych radnym.
W ten oto sposób, w latach 1997-2005, metodą „salami”, pozbawiono władzy społeczności lokalne, zgrupowane w samorządach gminnych - na rzecz struktur politycznych konstruowanych odgórnie.[1]

----------------------------------------------------------------------------------------

Po wyborach w 2015 roku władza Zjednoczonej Prawicy (ZP), dzięki możliwości samodzielnego podejmowania decyzji, wprowadziła w szybkim tempie obiecane w programie wyborczym zmiany, takie jak 500+, obniżenie wieku emerytalnego itp. Zaostrzenie rygorów w gospodarce finansowej państwa zaowocowało bardzo dobrymi wynikami finansowymi budżetu, jednym słowem na poziomie prostych reform uzyskano pełen sukces.
Teraz należy pójść krok dalej, czyli wprowadzić zmiany systemowe, które zabezpieczą dotychczasowe osiągnięcia i jednocześnie będą zasadniczym krokiem na rzecz upodmiotowienia społeczeństwa. Niewątpliwie taką zmianą byłoby upodmiotowienie gminy, czyli przywrócenie równowagi pomiędzy centralą a podstawowa jednostką samorządu, opisaną w konstytucji.

Opublikowano: 11.09.2017 18:12.
Autor: eska
Skomentuj Obserwuj notkę Napisz notkę Zgłoś nadużycie
NEWSY - TOP 5

O mnie

image web tracker

Ostatnie notki

Obserwowane blogi

Najpopularniejsze notki

Ostatnie komentarze

  • @Piotr.Podolski Jak miło - nareszcie co świta :)))
  • "Wcześniej, bo w 2014 roku, administracja Obamy wymusiła naciskami na J.Kaczyńskiego, by...
  • Został Pan objęty kwarantanną :))) I tak będzie, dopóki się nie wyklaruje w końcu cała ta...

Tematy w dziale Polityka