Biedni darwiniści patrzą na patriotyzm

Dyskusja o Powstaniu Warszawskim przypomina dialog głuchych. Owszem, po obu stronach barykady istnieją wewnętrzne różnice zdań, jednak między dwoma obozami nawet wymiana zdań jest niemożliwa, nie mówiąc już o porozumieniu. Przypomina to amerykańsko-radzieckie rozmowy rozbrojeniowe, gdy w miłej Genewie obie delegacje co tydzień powtarzały te same formułki - latami, bez jakiegokolwiek skutku.

Jakie jest głębsze podłoże tej niezgody? Wydaje się, że zacząć trzeba od filozoficznej wizji człowieka - kim jest, co nim powoduje, do czego dąży?

Z jednej strony mamy prawicę / mohery / ciemnogrodzian, wierzących, że człowiek jest tworem Bożym, obdarzonym rozumem i wolną wolą. Nie zaniedbując cielesności, człowiek ma jeszcze inne motywacje i są chwile, gdy ideami jego są Bóg, Honor i Ojczyzna. Cytując Maksyma Gorkiego: Człowiek, to brzmi dumnie.

Po drugiej stronie znajduje się obóz postępu, zaprzeczający wszystkiemu, co drogie jest sercu mohera. Dla Boga nie ma tu  oczywiście miejsca; zajął je materializm i darwinizm. Najwyższą ich formą jest redukcjonizm, zakładający, że wszystkie zjawiska złożone ostatecznie opierają się na zjawiskach prostszych, czyli umysł na biologii, biologia na chemii, a ta z kolei na fizyce. W biologii konkurują ze sobą egoistyczne geny. W wyniku tego każdy altruizm musi być pozorny. Do zachowań altruistycznych motywować może jedynie oczekiwanie wzajemności, czyli znowu egoizm. "Altruizm" jest po prostu opłacalny.

W modelu takim nie ma miejsca na altruizm prawdziwy, na bezinteresowną miłość, na przestrzeganie zasad, "bo tak trzeba". No i oczywiście na patriotyzm. Patriotyzm możliwy jest jedynie jako grupowy egoizm, chęć robienia brzydkich rzeczy grupom konkurencyjnym. Dlatego też budzi strach i opór. Natomiast patriotyzm jako solidarność z rodakami, chęć przyjścia z bezinteresowną pomocą, czy w końcu miłość ojczyzny - to wszystko jest niemożliwe. A jeżeli udowodniono, że jest to niemożliwe - naukowo, przed sprowadzenie do absurdu - to tego nie ma, a wierzących w te bajki należy wypchnąć z życia publicznego.

Tylko że jeżeli teoria udowadnia nieistnienie rzeczy, które ewidentnie są - sama jest niekompletna. Jednak dogmatyczna wiara uniemożliwia rewizję poglądów. Dlatego właśnie ze smutkiem obserwuję biednych darwinistów, którzy patriotyzm widzą, lecz rozum im mówi, że go widzieć nie mogą.