I Ching (cz. I)

Po wpisie Arkadiusza Jadczyka dotyczącym Księgi przemian i po dyskusji, która toczyła się poniżej wpisu, postanowiłem napisać kilka słów od siebie.

Symbolika

Dopatrywano się w heksagramach i trigramach Księgi przemian początków pisma chińskiego. Najogólniej, są to symbole złożone z linii ciągłych i przerywanych, symbolizujących odpowiednio pierwiaski jang i jin, czyli obrazujących prastary, chiński dualizm.
Trigramy (widoczne choćby na fladze Korei Południowej), przedstawiają w sposób niemal rysunkowy "elementy i stany podstawowe" wynikające z różnych relacji jang i jin, w których te się mogą znaleźć - czyli, obok czystego jang i jin, także drzewo, górę, ogień, wodę, wiatr, piorun (pamiętajmy, że są to symbole, emblematy pewnego "stanu rzeczy" - nie należy podejrzewać starożytnych Chińczyków o myślenie obrazkowe!). Każdy heksagram, złożony z sześciu linii, jest zatem złożeniem dwóch takich komórek podstawowych tj. trigramów. I tak np. trigram "wody" przykryty trigramem "ziemi" będzie oznaczał "studnię". Przy pewnym wyrobieniu symbole po prostu "czytamy" - odczuwamy wewnętrzne relacje rządzące heksagramem, a nazwa heksagramu tylko uwypukla ich treść i znaczenie.
Jak łatwo policzyć, heksagramów mamy 64. Są to sześćdziesiąt cztery etapy czy momenty wiecznej przemiany, której podlega świat (świat jest tu widziany z perspektywy tej wiecznej przemiany jednego w drugie - o tym wspomianł A. Jadczyk w swoim wpisie). Komentarz do ostatniego heksagramu mówi, że doszedłeś wprawdzie do końca, ale koniec jest nowym początkiem. To jest właśnie główna, uderzająca cecha chińskiego dualizmu: najgęstsza ciemność, samo jądro "nocy ciemnej" jest już zapowiedzią świtu. Ciemność rządzi niepodzielnie, ale jest już "stara" - oddaje to inna jeszcze cecha symboliki Księgi przemian, mianowicie rozróżnienie na linie "młode" i "stare", tj. ulegające właśnie przemianie z linii ciągłej w przerywaną lub odwrotnie. Te linie mają w odczytaniu wróżby szczególne znaczenie. Innymi liniami, którym przypisuje się szczególne znaczenie, są te skrajne - choć wiele zależy również od znaczenia i "siły" linii wynikających z ich położeniach w trigramach składających się na heksagram. Jak mówiłem, przy odrobinie obycia człowiek te rzeczy "czyta" - to po prostu widać.

Filozofia

Jest zatem Księga przemian klasycznym, starożytnym traktatem filozoficznym, który należy studiować podobnie, jak choćby sławną Sztukę wojny. Wychowują się na tej starożytnej wiedzy nie tylko Chińczycy - na chińskich traktatach szkoli się także kadry rosyjskie. Warto wiedzieć, z czym mamy do czynienia, prawda?
Niezwykłość tej księgi polega właśnie na jej uporządkowaniu w rodzaju "cyklu kosmicznego" złożonego z 64 "sytuacji uchwyconych w wiecznym ruchu" - a także zwłaszcza na tym, że cały ten traktat jest właściwie tylko komentarzem dodanym do heksagramów! Księga przemian powstała podobno poprzez spisanie wiedzy praktycznej znanej od dawien dawna.
Więc raz - warto poznawać i studiować metody cywilizacji chińskiej, które swą skuteczność udowadniają od tysiącleci. A dwa - warto studiować niezwykłą symbolikę Księgi przemian dla niej samej. Zacytuję Adriana Frutigera ze znakomitej książki Człowiek i jego znaki: przypuszczamy, że szczegółowa analiza bogactwa myśli zawartej w znakach byłaby nie tylko znakomitą lekcją myślenia, ale ukazałaby także wybitną abstrakcyjność przekazu.

CDN.