30 października 2026 roku wokół siedziby Trybunału Konstytucyjnego w Warszawie pojawili się policjanci, protestujący oraz politycy. Wewnątrz instytucji doszło do sporu o to, kto jest uprawniony do kierowania jej pracami. Prezydent Karol Nawrocki przerwał zagraniczną podróż i wrócił do Polski. Premier Donald Tusk mówił o przywracaniu rządów prawa, podczas gdy przedstawiciele opozycji i otoczenia prezydenta oskarżali rząd o próbę bezprawnego przejęcia Trybunału. [38, 41, 47, 50]
Bezpośrednią przyczyną wydarzeń była decyzja Anny Korwin-Piotrowskiej, wybranej przez Sejm na stanowisko sędziego TK w marcu 2026 roku. Zarządziła ona przerwę w wykonywaniu czynności służbowych przez prezesa Trybunału Bogdana Święczkowskiego i wiceprezesa Bartłomieja Sochańskiego. Następnie ogłosiła, że jest uprawniona do kierowania Trybunałem. [35, 49, 50]
Święczkowski zakwestionował skuteczność tych decyzji. Podważył również status samej Korwin-Piotrowskiej, która nie złożyła ślubowania w fizycznej obecności prezydenta. [27, 28, 30, 50]
Aby zrozumieć, dlaczego doszło do takiej sytuacji, trzeba cofnąć się do 2015 roku.
Pięciu sędziów i dwa parlamenty. Początek sporu w 2015 roku
Trybunał Konstytucyjny jest organem powołanym przede wszystkim do badania zgodności prawa z Konstytucją. Składa się z 15 sędziów wybieranych indywidualnie przez Sejm na dziewięcioletnie kadencje. Zgodnie z art. 194 Konstytucji ponowny wybór na stanowisko sędziego TK jest niedopuszczalny. [1]
W czerwcu 2015 roku Sejm VII kadencji, w którym większość miała koalicja PO–PSL, uchwalił nową ustawę o Trybunale Konstytucyjnym. Przewidywała ona możliwość zgłoszenia kandydatów na miejsca zwalniane w 2015 roku jeszcze przed zakończeniem kadencji parlamentu. [2, 5]
Na tej podstawie 8 października, tuż przed wyborami parlamentarnymi, Sejm wybrał pięciu sędziów. Kadencje trzech dotychczasowych członków Trybunału miały zakończyć się 6 listopada, a dwóch kolejnych – w grudniu, już podczas kadencji nowego Sejmu. [3, 5, 14]
To rozróżnienie okazało się kluczowe.
Po zwycięstwie Prawa i Sprawiedliwości w wyborach nowa większość parlamentarna uznała październikowe wybory za wadliwe. 25 listopada Sejm VIII kadencji przyjął uchwały stwierdzające brak mocy prawnej wcześniejszych wyborów, a 2 grudnia wybrał pięć nowych osób. [4, 5]
Prezydent Andrzej Duda nie odebrał ślubowania od żadnego z sędziów wybranych w październiku. Odebrał je natomiast od osób wybranych przez nowy Sejm. [5, 14, 15]
Strona związana z PiS argumentowała, że poprzednia większość parlamentarna próbowała przed końcem kadencji zapewnić sobie wpływ na skład TK, dokonując również wyboru sędziów na miejsca, które miały zwolnić się dopiero po rozpoczęciu pracy nowego parlamentu. [4, 5]
Przeciwnicy tych działań wskazywali, że chociaż wybór dwóch grudniowych sędziów rzeczywiście budził wątpliwości konstytucyjne, pozostałe trzy miejsca zostały prawidłowo obsadzone. W ich ocenie nowy Sejm nie miał prawa podważać tych wyborów, a prezydent powinien był umożliwić wybranym osobom objęcie obowiązków. [14, 15]
Sprawą zajął się Trybunał Konstytucyjny.
3 grudnia 2015 roku, w wyroku K 34/15, Trybunał uznał, że podstawa prawna wyboru trzech sędziów na miejsca zwalniane w listopadzie była zgodna z Konstytucją. Jednocześnie zakwestionował podstawę wyboru dwóch osób na miejsca, których obsadzenie należało już do kompetencji kolejnego Sejmu. [14]
Oznaczało to, że ocena prawna wszystkich pięciu wyborów nie była jednakowa. Wyrok dotyczył konstytucyjności przepisu ustawy, ale jego uzasadnienie miało bezpośrednie znaczenie dla oceny przeprowadzonych wyborów.
9 grudnia Trybunał wydał kolejny wyrok, K 35/15. Zakwestionował w nim między innymi rozwiązanie uzależniające rozpoczęcie kadencji sędziego od złożenia ślubowania. Wskazał również na ograniczenia dotyczące ingerowania przez ustawodawcę w kadencję władz Trybunału. [15]
Rozstrzygnięcia te nie zakończyły konfliktu. Trzy stanowiska, które według wcześniejszego wyroku zostały prawidłowo obsadzone w październiku, zajęły osoby wybrane w grudniu przez nową większość parlamentarną. [14, 15]
Z czasem w debacie publicznej zaczęto określać je mianem „sędziów dublerów”. Zwolennicy ich nominacji odrzucają to określenie, utrzymując, że wybór dokonany przez Sejm VIII kadencji był skuteczny. [18, 23]
Spór o zasady działania Trybunału
W kolejnych miesiącach konflikt przestał dotyczyć wyłącznie składu osobowego TK.
22 grudnia 2015 roku Sejm uchwalił nowelizację zmieniającą sposób działania Trybunału. Wprowadzała ona między innymi nowe zasady rozpoznawania spraw oraz podejmowania rozstrzygnięć. [16]
Ówczesna większość parlamentarna przedstawiała zmiany jako próbę uporządkowania pracy instytucji i przeciwdziałania jej nadmiernemu wpływowi na działalność ustawodawcy. Krytycy wskazywali natomiast, że nowe wymagania proceduralne mogą znacząco utrudnić, a w niektórych przypadkach praktycznie uniemożliwić Trybunałowi skuteczną kontrolę ustaw. [16]
9 marca 2016 roku TK wydał wyrok K 47/15, w którym zakwestionował nowelizację. [16]
Rząd Beaty Szydło odmówił jednak jego opublikowania. Uzasadniał to twierdzeniem, że Trybunał rozpoznawał sprawę z pominięciem obowiązujących przepisów proceduralnych, a zatem jego rozstrzygnięcie nie mogło zostać uznane za prawidłowo wydany wyrok.
Argumentacja przeciwna opierała się na art. 190 Konstytucji. Przepis ten stanowi, że orzeczenia TK są ostateczne i mają moc powszechnie obowiązującą, a ich ogłoszenie powinno nastąpić niezwłocznie. Zdaniem krytyków stanowiska rządu władza wykonawcza nie ma kompetencji do samodzielnego oceniania prawidłowości wyroków przed ich publikacją. [1, 16]
Wyrok K 47/15 został ostatecznie opublikowany dopiero w czerwcu 2018 roku, z oznaczeniem, że wydano go z naruszeniem prawa. [16]
Był to kolejny istotny etap konfliktu: do sporu o obsadę Trybunału dołączył spór o to, kto może decydować o skuteczności jego orzeczeń.
Julia Przyłębska i kontrowersje wokół kierownictwa TK
W grudniu 2016 roku zakończyła się kadencja prezesa TK Andrzeja Rzeplińskiego. Prezydent Andrzej Duda powołał na jego następczynię Julię Przyłębską.
Również ta procedura wywołała spór.
Kandydatów wskazano podczas zgromadzenia, w którym uczestniczyło jedynie sześcioro sędziów. Część pozostałych członków Trybunału kwestionowała prawidłowość procedury, w tym zasady funkcjonowania Zgromadzenia Ogólnego oraz udział osób wybranych na miejsca, których obsada była przedmiotem wcześniejszego konfliktu. [23]
Zwolennicy powołania Przyłębskiej wskazywali, że procedurę przeprowadzono na podstawie obowiązujących wówczas przepisów ustawowych, a ostateczna decyzja o powołaniu prezesa należała do prezydenta zgodnie z art. 194 ust. 2 Konstytucji. [1, 23]
Krytycy podnosili, że przepisy ustawowe nie mogą zastępować konstytucyjnego wymogu przedstawienia kandydatów przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK. Kwestionowali też skuteczność działania zgromadzenia w takim składzie. [1, 23]
W następnych latach do Trybunału wybierano kolejnych sędziów, w tym osoby związane wcześniej z działalnością parlamentarną Prawa i Sprawiedliwości. Dodatkowym przedmiotem dyskusji stała się niezależność instytucji od bieżącej polityki.
Konstytucja nie wyklucza wyboru na sędziego TK osoby, która wcześniej prowadziła działalność polityczną. Istotne pozostaje jednak to, czy po objęciu urzędu zapewnia ona wymaganą niezawisłość i bezstronność. [1]
Dyskusja o składzie Trybunału nabrała szczególnego znaczenia w kontekście jego rozstrzygnięć dotyczących spraw o dużej wadze społecznej.
Przykładem był wyrok K 1/20 z 22 października 2020 roku, w którym TK zakwestionował konstytucyjność przepisu dopuszczającego przerwanie ciąży z powodu ciężkich i nieodwracalnych wad płodu. Orzeczenie wywołało masowe protesty, a po jego publikacji w styczniu 2021 roku zmienił się zakres prawnej dopuszczalności aborcji w Polsce. [17]
Kontrowersje wokół tego wyroku dotyczyły nie tylko samego rozstrzygnięcia, ale również składu orzekającego. Pokazało to praktyczne znaczenie sporu o status sędziów: nie ograniczał się on już do relacji między instytucjami, lecz miał znaczenie dla obowiązującego prawa i sytuacji obywateli.
Europejskie trybunały włączają się do sporu
W 2021 roku zapadły dwa rozstrzygnięcia o istotnym znaczeniu dla dalszego przebiegu konfliktu.
7 maja Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu wydał wyrok w sprawie Xero Flor przeciwko Polsce. Stwierdził naruszenie prawa skarżącej spółki do sądu ustanowionego ustawą. Naruszenie było związane z udziałem Mariusza Muszyńskiego, wybranego w grudniu 2015 roku, w składzie polskiego TK rozpoznającym sprawę spółki. [18]
Wyrok ten nie oznaczał automatycznego unieważnienia wszystkich orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Potwierdził jednak, że nieprawidłowości w procedurze obsadzenia stanowiska mogą prowadzić do naruszenia gwarancji wynikających z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. [18]
W październiku tego samego roku polski TK wydał natomiast wyrok K 3/21, dotyczący relacji prawa Unii Europejskiej i Konstytucji RP. [19]
Trybunał zakwestionował zgodność z Konstytucją określonych interpretacji przepisów Traktatu o Unii Europejskiej. Wskazywał przede wszystkim na granice kompetencji przekazanych Unii oraz nadrzędną pozycję polskiej Konstytucji.
Stanowisko to odwoływało się do art. 8 Konstytucji, zgodnie z którym jest ona najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej. Zwolennicy tej interpretacji podkreślali, że przystąpienie do Unii Europejskiej nie oznacza przekazania jej instytucjom nieograniczonych kompetencji do kształtowania polskiego ustroju. [1, 19]
Z drugiej strony instytucje unijne wskazywały, że Polska, przystępując do UE, przyjęła wynikające z traktatów zobowiązania, w tym dotyczące skutecznej ochrony sądowej, pierwszeństwa prawa unijnego w zakresie jego stosowania oraz wykonywania orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości UE. [23]
Spór dotyczył więc nie tyle samego istnienia polskiej Konstytucji jako najwyższego aktu w krajowym porządku prawnym, ile granic kompetencji UE oraz sposobu wykonywania zobowiązań traktatowych.
Kolejne rozstrzygnięcie polskiego TK, K 6/21 z listopada 2021 roku, dotyczyło możliwości oceniania przez ETPC prawidłowości obsady Trybunału Konstytucyjnego. [20]
Konflikt przeniósł się tym samym na poziom wzajemnego uznawania kompetencji sądów krajowych i europejskich.
Zmiana władzy i próby reformy po 2023 roku
Po wyborach parlamentarnych w 2023 roku nowa większość, skupiona wokół Koalicji Obywatelskiej, Trzeciej Drogi i Lewicy, zapowiedziała działania mające przywrócić prawidłowe funkcjonowanie Trybunału Konstytucyjnego.
6 marca 2024 roku Sejm przyjął uchwałę dotyczącą usunięcia skutków kryzysu konstytucyjnego z lat 2015–2023. [10]
Stwierdzono w niej, że określone uchwały o wyborze sędziów TK podejmowane w latach 2015–2018 zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Sejm zakwestionował w szczególności status Mariusza Muszyńskiego, Justyna Piskorskiego i Jarosława Wyrembaka. [10]
Większość parlamentarna argumentowała, że uchwała nie ustanawia nowych zasad obsady Trybunału, lecz potwierdza skutki wynikające z Konstytucji, wyroków TK z grudnia 2015 roku oraz orzecznictwa ETPC. [10, 14, 18]
Przeciwnicy uchwały wskazywali, że Sejm nie posiada kompetencji do samodzielnego unieważniania wcześniejszych wyborów sędziowskich ani podważania ostatecznych orzeczeń TK. W ich ocenie parlament nie może, poprzez przyjęcie uchwały, zastępować przewidzianych prawem procedur dotyczących statusu sędziów. [21]
28 maja 2024 roku TK wydał wyrok U 5/24, w którym uznał uchwałę za niezgodną z Konstytucją w zakwestionowanym zakresie. [21]
Nowa większość nie zaakceptowała jednak tego rozstrzygnięcia, konsekwentnie podważając legalność działania Trybunału w jego dotychczasowym składzie.
Rząd zaprzestał również publikowania kolejnych wyroków TK w Dzienniku Ustaw. 18 grudnia 2024 roku Rada Ministrów przyjęła uchwałę nr 162, odnoszącą się do skutków kryzysu konstytucyjnego w sądownictwie. [13]
Rząd uzasadniał swoje postępowanie koniecznością przeciwdziałania skutkom rozstrzygnięć wydawanych przez organ, który jego zdaniem nie spełnia wymagań niezależnego i prawidłowo obsadzonego sądu. [13, 18]
Kierownictwo TK i krytycy decyzji rządu powoływali się natomiast na art. 190 Konstytucji, wskazując, że władza wykonawcza nie ma prawa wstrzymywać ogłaszania orzeczeń z powodu własnej oceny ich prawidłowości. [1, 21]
Powstała sytuacja przypominająca pod pewnym względem konflikt z 2016 roku, choć strony przedstawiały inne uzasadnienia prawne swoich decyzji. Ponownie przedmiotem sporu stał się zakres obowiązku publikowania orzeczeń TK.
W 2024 roku Sejm uchwalił także dwie ustawy reformujące Trybunał. Przewidywały między innymi zmiany w wyborze sędziów, organizacji pracy i postępowaniu dyscyplinarnym. [11, 12]
Prezydent Andrzej Duda skierował je jednak do kontroli prewencyjnej. W lipcu 2025 roku TK, w wyroku Kp 3/24, zakwestionował szereg przyjętych rozwiązań. W składzie orzekającym uczestniczyli również sędziowie, których status był kwestionowany przez większość parlamentarną. [22]
Ostatecznie obie ustawy nie weszły w życie.
Wyrok TSUE z grudnia 2025 roku
Istotnym elementem sporu stał się wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 18 grudnia 2025 roku w sprawie C-448/23. [23]
TSUE uznał, że Polska uchybiła zobowiązaniom wynikającym z prawa Unii.
Rozstrzygnięcie odnosiło się między innymi do wyroków polskiego TK kwestionujących określone kompetencje sądów unijnych oraz do wymogów niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego na mocy ustawy.
TSUE wskazał na nieprawidłowości związane z wyborem trzech osób do TK w grudniu 2015 roku oraz procedurą powołania Julii Przyłębskiej na prezesa Trybunału w grudniu 2016 roku. [23]
Wyrok stanowił zatem kolejne rozstrzygnięcie europejskiego sądu potwierdzające istnienie określonych naruszeń w procedurach dotyczących obsady TK.
Jednocześnie pozostawał elementem szerszego konfliktu dotyczącego relacji kompetencji instytucji unijnych i krajowych organów konstytucyjnych. Zwolennicy stanowiska akcentującego nadrzędność polskiej Konstytucji nadal wskazywali na granice zobowiązań przyjętych przez Polskę w traktatach. [1, 19, 23]
Rok 2026. Nowi sędziowie i konflikt z prezydentem
Kolejny etap kryzysu rozpoczął się w marcu 2026 roku.
13 marca Sejm wybrał sześciu nowych sędziów Trybunału Konstytucyjnego: Magdalenę Bentkowską, Marcina Dziurdę, Annę Korwin-Piotrowską, Krystiana Markiewicza, Dariusza Szostka i Macieja Taborowskiego. [28, 29]
Prezydent Karol Nawrocki odebrał jednak ślubowanie tylko od dwóch osób – Magdaleny Bentkowskiej i Dariusza Szostka. [27]
Kancelaria Prezydenta tłumaczyła tę decyzję okolicznościami powstawania wakatów, wskazując, że podczas urzędowania obecnego prezydenta zwolniły się dwa stanowiska. [27]
Kancelaria Sejmu odpowiadała, że wszystkie sześć miejsc było nieobsadzonych, procedura wyboru została przeprowadzona zgodnie z obowiązującymi przepisami, a Konstytucja nie uzależnia możliwości wyboru sędziego od tego, kiedy dokładnie upłynęła kadencja poprzednika. [28]
9 kwietnia cała szóstka odczytała i podpisała rotę ślubowania podczas uroczystości w Sejmie, tym razem bez fizycznej obecności prezydenta. Dwoje z tych osób złożyło już wcześniej ślubowanie bezpośrednio przed głową państwa. Według większości parlamentarnej uroczystość w Sejmie umożliwiła zakończenie procedury, której przeprowadzenie w zwykłym trybie wobec czworga pozostałych wybranych osób zostało zablokowane. [29]
Prezydent zakwestionował skuteczność ślubowania złożonego w takiej formie wobec czworga osób, od których wcześniej nie odebrał go osobiście. Podobne stanowisko zajęło kierownictwo TK. [30]
Istotne znaczenie ma tutaj różnica między przepisami Konstytucji a ustawy.
Art. 194 ust. 1 Konstytucji przyznaje kompetencję do wyboru sędziów Sejmowi. Nie określa jednak sposobu składania ślubowania. Reguluje go ustawa o statusie sędziów TK z 30 listopada 2016 roku.
Zgodnie z jej art. 4 sędzia składa ślubowanie „wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej”. Art. 5 wiąże nawiązanie stosunku służbowego ze złożeniem ślubowania. [1, 6]
Sedno sporu sprowadza się do pytania, czy prezydent może odmówić przyjęcia ślubowania od osoby wybranej przez Sejm, a jeżeli tak się stanie, czy wybrany sędzia może skutecznie złożyć je w innej formie.
W maju 2026 roku zapadły dwa rozstrzygnięcia istotne dla tej sprawy.
6 maja Europejski Trybunał Praw Człowieka zastosował środek tymczasowy w sprawie Dziurda i inni przeciwko Polsce. Zwrócił się do polskiego rządu o zapewnienie, aby czworgu skarżącym nie uniemożliwiano objęcia i wykonywania obowiązków sędziów TK. [25]
Był to środek tymczasowy, a nie ostateczny wyrok w sprawie.
Z kolei 12 maja polski TK wydał wyrok K 3/26. Uznał w nim za niezgodną z Konstytucją interpretację art. 4 ustawy o statusie sędziów TK, która nakładałaby na prezydenta obowiązek przyjęcia ślubowania od osoby wybranej przez Sejm.
W uzasadnieniu wskazano na rolę prezydenta jako strażnika Konstytucji i możliwość oceny okoliczności wyboru. [24]
Orzeczenie zapadło większością głosów. Dwóch członków składu, Rafał Wojciechowski i Jarosław Wyrembak, zgłosiło zdania odrębne. W składzie uczestniczyli również Justyn Piskorski i Jarosław Wyrembak, których status pozostaje kwestionowany. [24]
Jesienią konflikt objął kolejne osoby. We wrześniu Sejm wybrał Macieja Berka, który w październiku złożył ślubowanie w Sejmie, również bez fizycznej obecności prezydenta. [32, 33]
W ten sposób powstał spór dotyczący pięciorga osób wybranych przez Sejm, których ślubowania nie uznawały Kancelaria Prezydenta i dotychczasowe kierownictwo TK. [27, 30, 34]
W październiku stanowisko przedstawiła także Komisja Wenecka, organ doradczy Rady Europy. W opinii CDL-AD(2026)031 wskazała, że prezydent powinien umożliwiać niezwłoczne składanie ślubowania osobom wybranym przez Sejm i nie powinien przypisywać sobie kompetencji do kontrolowania ich wyboru. [26]
Komisja opowiedziała się również za dopuszczeniem w określonych okolicznościach zastępczej formy ślubowania bez fizycznej obecności prezydenta, pod warunkiem zachowania wymogów formalnych. [26]
Opinie Komisji Weneckiej nie są jednak prawnie wiążącymi orzeczeniami. Nie przesądzają automatycznie o skuteczności konkretnych czynności dokonanych przez polskie organy.
Październik 2026. Kto kieruje Trybunałem?
30 października 2026 roku konflikt o status nowych sędziów przekształcił się w otwarty spór o kierownictwo TK.
Anna Korwin-Piotrowska, powołując się na swój status sędziego oraz długoletni staż sędziowski, zarządziła natychmiastową przerwę w czynnościach służbowych Bogdana Święczkowskiego i Bartłomieja Sochańskiego. [35, 49]
Jako podstawę wskazała między innymi art. 130 Prawa o ustroju sądów powszechnych, umożliwiający w określonych sytuacjach czasowe odsunięcie sędziego od wykonywania czynności służbowych. [8, 35]
Zastosowanie tego przepisu do sędziów TK może być rozważane poprzez ustawowe odesłania do przepisów dotyczących Sądu Najwyższego i sądów powszechnych. Kontrowersje dotyczą jednak tego, czy przepisy te pozwalają innemu sędziemu zarządzić przerwę w czynnościach prezesa TK. Art. 130 § 2 przyznaje bowiem taką kompetencję, w odniesieniu do prezesa sądu powszechnego, ministrowi sprawiedliwości, który nie sprawuje nadzoru nad Trybunałem Konstytucyjnym. [6–9, 49]
Zwolennicy decyzji Korwin-Piotrowskiej wskazują na możliwość odpowiedniego zastosowania przepisów w szczególnej sytuacji oraz na regulacje dotyczące zastępowania prezesa TK. Krytycy argumentują, że kompetencji organów państwa nie można domniemywać ani tworzyć przez analogię. [7–9, 49]
W uzasadnieniu decyzji pojawiły się zarzuty dotyczące niedopuszczania nowych sędziów do orzekania, problemów z wykonaniem środka tymczasowego ETPC oraz organizacją pracy Trybunału, w tym przygotowaniem projektu budżetu na kolejny rok. [25, 35]
Zwolennicy działań Korwin-Piotrowskiej przedstawiali je jako reakcję na sytuację, w której osoby wybrane przez Sejm nie mogły wykonywać powierzonych im obowiązków, a funkcjonowanie instytucji było utrudnione.
Przeciwnicy tych decyzji wskazywali przede wszystkim na dwie kwestie: kwestionowaną skuteczność ślubowania samej Korwin-Piotrowskiej oraz to, czy przepisy dotyczące odsuwania sędziów od czynności służbowych mogą znaleźć zastosowanie wobec prezesa i wiceprezesa TK w przyjęty przez nią sposób. [30, 49]
Wątpliwości dotyczące podstaw prawnych takich działań zgłaszali także prawnicy krytyczni wobec dotychczasowego funkcjonowania Trybunału. [49]
Bogdan Święczkowski odmówił uznania zarządzeń i nadal przedstawiał się jako urzędujący prezes TK. [47, 50]
Policja na terenie Trybunału
Po południu 30 października na ogrodzonym terenie siedziby TK pojawili się funkcjonariusze policji. Jak wyjaśniła Komenda Stołeczna Policji, działania podjęto po otrzymaniu pisma Anny Korwin-Piotrowskiej informującego o potencjalnych zagrożeniach dla bezpieczeństwa sędziów i pracowników oraz pisma Prokuratora Generalnego dotyczącego bezpieczeństwa Trybunału. [36]
Policjanci zabezpieczali teren po wewnętrznej stronie ogrodzenia oraz przestrzeń publiczną w alei Szucha, gdzie odbywała się demonstracja. Dochodziło do napięć między protestującymi a funkcjonariuszami. Trzy osoby zatrzymano po przekroczeniu ogrodzenia, a kolejną w związku ze znieważeniem policjanta. [36, 41, 42, 48]
Początkowo policja podkreślała, że funkcjonariusze nie weszli do samego budynku TK. Później jednak potwierdziła, że około godziny 2:30 w nocy z 30 na 31 października policjanci weszli również do gmachu na polecenie znajdującego się na miejscu prokuratora, aby wylegitymować wskazane osoby. Według komunikatu policji po sprawdzeniu tożsamości osoby te samodzielnie opuściły budynek. [36, 47, 48]
Przybycie prezydenta Nawrockiego
Wobec eskalacji konfliktu prezydent Karol Nawrocki przerwał podróż do Senegalu i wrócił do Polski. Po spotkaniach w Pałacu Prezydenckim, między innymi z pierwszym prezesem Sądu Najwyższego Zbigniewem Kapińskim, udał się do siedziby TK. [38, 39, 41, 47]
Około godziny 0:40 w nocy z 30 na 31 października prezydent pojawił się przed Trybunałem w towarzystwie Kapińskiego, współpracowników oraz funkcjonariuszy Służby Ochrony Państwa. [41–43, 47]
Przejście prezydenta przez policyjne zabezpieczenia miało nietypowy przebieg. Według relacji opublikowanych po wydarzeniu funkcjonariusze tworzący kordon przed siedzibą TK nie rozstąpili się przed Karolem Nawrockim i towarzyszącymi mu funkcjonariuszami SOP. Prezydent ominął policjantów bokiem, przemieszczając się po wąskim cokole wzdłuż ogrodzenia, a następnie skierował się do wejścia do budynku. [41, 45, 46]
Część mediów informowała również o przepychankach między policjantami a funkcjonariuszami SOP, choć dokładny przebieg kontaktu pomiędzy obiema formacjami pozostaje niejednoznaczny. Sposób zabezpieczenia przejścia prezydenta wzbudził zastrzeżenia przedstawicieli środowiska służb mundurowych. Były funkcjonariusz BOR płk Karol Szydłowski wskazywał na brak właściwej współpracy policji z SOP. Przedstawiciel związku zawodowego Policyjna Solidarność Jacek Łukasik krytykował natomiast zachowanie policyjnego kordonu, twierdząc, że funkcjonariusze nie ustąpili nawet po okazaniu legitymacji przez ochronę prezydenta. [45, 46]
Oficjalne komunikaty policji koncentrowały się na zadaniach związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa i porządku publicznego. [36, 48]
Przy wejściu do gmachu Nawrocki napotkał grupę sędziów wybranych przez Sejm, w tym Annę Korwin-Piotrowską i Krystiana Markiewicza. Doszło do fizycznej konfrontacji. Na nagraniach opublikowanych w internecie widać, jak prezydent próbuje przejść pomiędzy stojącymi w drzwiach osobami, po czym dochodzi do przepychanek. [43, 44]
Relacje stron są rozbieżne. Korwin-Piotrowska twierdzi, że wraz z innymi sędziami chciała porozmawiać z prezydentem, a ten odepchnął ją, próbując dostać się do budynku. Przedstawiciele Kancelarii Prezydenta utrzymują natomiast, że osoby stojące przy wejściu próbowały uniemożliwić Nawrockiemu wejście i naruszyły jego nietykalność. [43, 44]
Prezydent ostatecznie wszedł do gmachu wraz z towarzyszącymi mu osobami. Na nagraniu wykonanym wewnątrz słychać, jak zwraca się do osób wybranych przez Sejm, stwierdzając: „Państwo nie jesteście sędziami Trybunału Konstytucyjnego”. [43]
Później wewnątrz budynku doszło do rozmów z udziałem przedstawicieli obu stron sporu, w tym Bartłomieja Sochańskiego. Nie przyniosły one porozumienia. [42, 43, 47]
W porannym oświadczeniu prezydent oznajmił, że umożliwił wiceprezesowi Sochańskiemu wejście do TK. Wezwał również do opuszczenia terenu Trybunału przez policję, określając wcześniejsze wydarzenia jako siłowe przejęcie organu konstytucyjnego. Przedstawiciele rządu odrzucali tę ocenę, podtrzymując, że działania służyły przywracaniu praworządności. [38, 41, 47]
Prokurator Generalny Waldemar Żurek skierował ponadto do Trybunału pięć wniosków dotyczących uchylenia immunitetów Święczkowskiego i Sochańskiego. Wnioski te nie stanowią rozstrzygnięcia o odpowiedzialności karnej. [37]
Wydarzeniom towarzyszyły wzajemne oskarżenia o naruszenie Konstytucji. Przedstawiciele opozycji i otoczenia prezydenta używali określenia „zamach stanu”. Strona popierająca Korwin-Piotrowską mówiła o działaniach służących przywróceniu prawidłowego funkcjonowania Trybunału. [38, 41, 47, 50]
Oba określenia wyrażają stanowiska uczestników konfliktu, a nie prawomocne ustalenia dotyczące legalności wszystkich podjętych czynności.
Na 3 listopada Korwin-Piotrowska zapowiedziała zwołanie Zgromadzenia Ogólnego Sędziów TK, które miałoby zająć się między innymi projektem budżetu Trybunału na 2027 rok. Święczkowski zakwestionował jej uprawnienia i podjął własne decyzje dotyczące organizacji pracy instytucji. [35, 40, 47, 50]
Według stanu na 2 listopada 2026 roku skuteczność tych konkurencyjnych decyzji pozostaje przedmiotem sporu.
Spór o Trybunał to także spór o granice kompetencji władz
Historia konfliktu wokół TK pokazuje, że jego kolejne etapy dotyczą różnych zagadnień prawnych, których nie należy utożsamiać.
Pierwszym jest prawo Sejmu do wyboru sędziów oraz granice ingerencji kolejnych większości parlamentarnych w dokonane wcześniej nominacje.
Drugim – rola prezydenta w procedurze obejmowania urzędu przez wybranych sędziów. Konstytucja powierza ich wybór Sejmowi, natomiast ustawa reguluje składanie ślubowania wobec prezydenta. [1, 6, 15, 24]
Trzecim jest status orzeczeń wydawanych przez składy, których legalność została zakwestionowana. W tym kontekście istotne znaczenie mają zarówno orzeczenia polskiego TK z grudnia 2015 roku, jak i późniejsze wyroki ETPC oraz TSUE. [14, 15, 18, 23]
Czwartym pozostaje zakres kompetencji rządu do publikowania orzeczeń Trybunału. Obowiązek ich niezwłocznego ogłaszania wynika z Konstytucji, a odmowy publikacji w różnych okresach były uzasadniane przez kolejne rządy odmiennymi argumentami prawnymi. [1, 13, 16]
Piątym jest kwestia legalności działań podejmowanych w celu usunięcia wcześniejszych nieprawidłowości. Zwolennicy reform podkreślają konieczność wykonania wcześniejszych wyroków i przywrócenia standardów niezależności sądownictwa. Ich przeciwnicy wskazują, że nawet uzasadniony cel nie może prowadzić do przekraczania kompetencji przyznanych poszczególnym organom państwa.
Konstytucja nakłada bowiem ograniczenia na wszystkie władze, niezależnie od ich politycznego zaplecza.
Dlaczego sprawa ma znaczenie dla obywateli?
Choć konflikt wokół Trybunału Konstytucyjnego często przedstawiany jest jako spór polityków i prawników, jego konsekwencje dotyczą również obywateli.
Trybunał rozstrzyga o zgodności z Konstytucją przepisów regulujących między innymi prawa i wolności jednostki, podatki, świadczenia społeczne czy działanie instytucji państwowych. [1]
Wątpliwości dotyczące statusu sędziów, mocy orzeczeń i ich publikowania mogą zatem wpływać na pewność prawa. Problemy pojawiają się również wtedy, gdy organy państwa odmiennie oceniają, jakie przepisy obowiązują albo jakie skutki powinno wywoływać konkretne rozstrzygnięcie.
Z punktu widzenia obywatela istotne jest nie tylko to, kto kieruje Trybunałem, lecz również to, czy organ ten może skutecznie i niezależnie kontrolować prawo, a jego orzeczenia mają jasno określone skutki.
Po ponad dziesięciu latach spór o Trybunał Konstytucyjny pozostaje nierozstrzygnięty. W tym czasie zapadło wiele orzeczeń, kilkakrotnie zmieniały się przepisy i większości parlamentarne, a poszczególne organy państwa podejmowały działania, których legalność była następnie kwestionowana przez inne instytucje.
Wydarzenia z końca października 2026 roku pokazały, że konflikt nie ogranicza się już do interpretacji przeszłych decyzji. Dotyczy także bieżącego funkcjonowania jednego z najważniejszych organów konstytucyjnych państwa.
Pozostaje pytanie, w jaki sposób można doprowadzić do sytuacji, w której skład Trybunału, kompetencje jego kierownictwa oraz skutki wydawanych orzeczeń nie będą przedmiotem wzajemnego kwestionowania przez organy władzy publicznej.
Źródła i bibliografia
I. Konstytucja, ustawy i uchwały parlamentarne
1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. – w szczególności art. 7, 8, 10, 90, 91, 173, 188–190 oraz 194–197.
https://eli.gov.pl/eli/DU/1997/483/ogl
2. Ustawa z 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym – podstawa wyboru sędziów w październiku 2015 r., w szczególności art. 137.
https://eli.gov.pl/eli/DU/2015/1064/ogl
3. Uchwały Sejmu z 8 października 2015 r. o wyborze pięciu sędziów – Monitor Polski, poz. 1038–1042; odnośnik prowadzi do pierwszej uchwały.
https://eli.gov.pl/eli/MP/2015/1038/ogl
4. Uchwały Sejmu z 25 listopada 2015 r. stwierdzające brak mocy prawnej wcześniejszych wyborów – Monitor Polski, poz. 1131–1135; odnośnik prowadzi do jednej z pięciu uchwał.
https://eli.gov.pl/eli/MP/2015/1135/ogl
5. Regulacja wyboru sędziów TK w ustawie z 25 czerwca 2015 r. i jej implikacje – Wydawnictwo Sejmowe – opracowanie dokumentujące procedury wyboru, stanowiska organów państwa i późniejsze kontrowersje.
6. Ustawa z 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego – m.in. art. 4, 5, 19 i 30; ślubowanie, stosunek służbowy i odpowiedzialność dyscyplinarna.
https://eli.gov.pl/eli/DU/2016/2073/ogl
7. Ustawa z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed TK – m.in. art. 10–12 dotyczące prezesa i zasad zastępstwa.
https://eli.gov.pl/eli/DU/2016/2072/ogl
8. Ustawa z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych – w szczególności art. 130 dotyczący zarządzania przerwy w czynnościach służbowych sędziego.
https://eli.gov.pl/eli/DU/2001/1070/ogl
9. Ustawa z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym – art. 10 § 1, zawierający odesłanie do Prawa o ustroju sądów powszechnych.
https://eli.gov.pl/eli/DU/2018/5/ogl
10. Uchwała Sejmu z 6 marca 2024 r. dotycząca skutków kryzysu konstytucyjnego.
https://eli.gov.pl/eli/MP/2024/198/ogl
11. Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym uchwalona 13 września 2024 r. – tekst ustawy skierowanej do prezydenta, która nie weszła w życie.
https://orka.sejm.gov.pl/proc10.nsf/ustawy/253_u.htm
12. Przepisy wprowadzające ustawę o Trybunale Konstytucyjnym z 13 września 2024 r. – druga ustawa objęta kontrolą prewencyjną.
https://orka.sejm.gov.pl/proc10.nsf/ustawy/254_u.htm
13. Uchwała Rady Ministrów nr 162 z 18 grudnia 2024 r. – stanowisko rządu dotyczące skutków kryzysu konstytucyjnego i publikowania orzeczeń TK.
https://eli.gov.pl/eli/MP/2024/1068/ogl
II. Orzecznictwo polskie i europejskie
14. Wyrok TK K 34/15 z 3 grudnia 2015 r. – konstytucyjność podstawy wyboru pięciu sędziów przez Sejm VII kadencji.
https://eli.gov.pl/eli/DU/2015/2129/ogl
15. Wyrok TK K 35/15 z 9 grudnia 2015 r. – ślubowanie, kadencja sędziego i zmiany dotyczące władz TK.
https://eli.gov.pl/eli/DU/2015/2147/ogl
16. Wyrok TK K 47/15 z 9 marca 2016 r. – kontrola nowelizacji ustawy o TK z grudnia 2015 r. i późniejszy spór o publikację.
https://eli.gov.pl/eli/DU/2018/1077/ogl
17. Wyrok TK K 1/20 z 22 października 2020 r. – regulacja dopuszczalności przerywania ciąży, skład orzekający i uzasadnienie.
https://trybunal.gov.pl/s/k-1-20
18. Wyrok ETPC – Xero Flor przeciwko Polsce, skarga nr 4907/18 – wyrok z 7 maja 2021 r. dotyczący prawa do sądu ustanowionego ustawą.
https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-210065
19. Wyrok TK K 3/21 z 7 października 2021 r. – relacje prawa UE i Konstytucji RP.
https://eli.gov.pl/eli/DU/2021/1852/ogl
20. Wyrok TK K 6/21 z 24 listopada 2021 r. – stosowanie art. 6 EKPC do Trybunału Konstytucyjnego.
https://eli.gov.pl/eli/DU/2021/2161/ogl
21. Wyrok TK U 5/24 z 28 maja 2024 r. – kontrola uchwały Sejmu z 6 marca 2024 r.
https://trybunal.gov.pl/s/u-5-24
22. Wyrok TK Kp 3/24 z 29 lipca 2025 r. – kontrola prewencyjna ustaw reformujących TK.
https://trybunal.gov.pl/s/kp-3-24
23. Wyrok TSUE C-448/23 z 18 grudnia 2025 r. – uchybienia Polski dotyczące niezależności TK i zobowiązań wynikających z prawa UE.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:62023CJ0448
24. Wyrok TK K 3/26 z 12 maja 2026 r. – zasady wyboru sędziów oraz kompetencje prezydenta przy przyjmowaniu ślubowania.
https://trybunal.gov.pl/s/k-3-26
25. ETPC – Dziurda i inni przeciwko Polsce – komunikat z 6 maja 2026 r. o zastosowaniu środka tymczasowego.
https://www.echr.coe.int/w/interim-measure-granted-concerning-poland
26. Opinia Komisji Weneckiej CDL-AD(2026)031 – uprawnienia prezydenta dotyczące ślubowania sędziów TK, październik 2026 r.
https://www.coe.int/en/web/venice-commission/-/cdl-ad-2026-031-e
III. Dokumenty i stanowiska organów państwa z 2026 roku
27. Kancelaria Prezydenta – przyjęcie ślubowania od Magdaleny Bentkowskiej i Dariusza Szostka, 1 kwietnia 2026 r. – oficjalne uzasadnienie decyzji prezydenta o odebraniu dwóch ślubowań.
28. Kancelaria Sejmu – Sejm skutecznie wybrał sześcioro sędziów TK, 3 kwietnia 2026 r. – stanowisko dotyczące wyboru i obowiązków prezydenta.
https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/komunikat.xsp?documentId=054B180D6A1A22A2C1258DCE00293F26
29. Sejm – sędziowie TK odebrali uchwały o wyborze i złożyli ślubowanie, 9 kwietnia 2026 r. – potwierdzenie przebiegu uroczystości z udziałem całej szóstki.
https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/komunikat.xsp?documentId=9D046A3DC4944B36C1258DD4003CB412
30. Kancelaria Prezydenta – stanowisko wobec ślubowania w Sejmie, 9 kwietnia 2026 r. – argumentacja szefa KPRP Zbigniewa Boguckiego.
31. Sejm – przebieg wyboru Sławomira Patyry na stanowisko sędziego TK, 11 czerwca 2026 r.
https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=2619
32. Sejm – wyniki głosowania dotyczącego wyboru Macieja Berka, 4 września 2026 r.
33. Sejm – wręczenie Maciejowi Berkowi uchwały o wyborze, 14 października 2026 r. – oficjalny opis uroczystości.
34. Kancelaria Prezydenta – wypowiedź Karola Nawrockiego dotycząca praworządności i TK, 15 października 2026 r. – m.in. zastrzeżenia prezydenta dotyczące wyboru Macieja Berka.
35. Monitor Konstytucyjny – dokumenty i zarządzenia Anny Korwin-Piotrowskiej, 30–31 października 2026 r. – reprodukcje dokumentów dotyczących przerwy w czynnościach kierownictwa TK i organizacji pracy.
https://monitorkonstytucyjny.eu/archiwa/date/2026/10
36. Komenda Stołeczna Policji – komunikat dotyczący działań funkcjonariuszy przed TK, 30 października 2026 r. – podstawa i zakres interwencji, zgłoszenia dotyczące bezpieczeństwa oraz zatrzymania.
https://ksp.policja.gov.pl/pl/dzialania/aktualnosci/69987,Komunikat-dotyczacy-dzialan-Policji.html
37. Prokurator Generalny – informacja o pięciu wnioskach immunitetowych, RMF24, 30 października 2026 r. – relacja z oświadczenia Waldemara Żurka.
38. Kancelaria Prezydenta – oświadczenie Karola Nawrockiego, 31 października 2026 r. – stanowisko dotyczące sytuacji w TK oraz wejścia prezydenta do budynku.
39. Kancelaria Prezydenta – konsultacje z liderami środowisk parlamentarnych, 31 października 2026 r. – dokumentacja działań prezydenta po powrocie do kraju.
40. Komunikat Anny Korwin-Piotrowskiej dotyczący dostępu do siedziby TK, 31 października 2026 r. – przedstawienie dalszych zarządzeń dotyczących kierownictwa, sędziów i pracowników TK.
IV. Relacje dziennikarskie, nagrania i wypowiedzi ekspertów z 30 października – 2 listopada 2026 r.
41. TVP Warszawa – kordon policji, przerwany lot prezydencki i przepychanki przed TK, 31 października 2026 r. – chronologia wydarzeń przed budynkiem i wewnątrz Trybunału.
42. Onet – co wydarzyło się przed siedzibą TK?, 31 października 2026 r. – przebieg demonstracji, działania policji i nocna wizyta prezydenta.
43. Onet – nagranie z wejścia prezydenta do TK, 31 października 2026 r. – materiał dokumentujący konfrontację przy wejściu i wymianę zdań wewnątrz budynku.
44. Gazeta.pl – relacje dotyczące fizycznej konfrontacji przy wejściu do TK, 31 października 2026 r. – stanowisko Anny Korwin-Piotrowskiej i przedstawicieli Kancelarii Prezydenta.
45. Wirtualna Polska – płk Karol Szydłowski o zabezpieczeniu wizyty prezydenta, 31 października 2026 r. – ocena współpracy policji z SOP, sposobu rozmieszczenia kordonu i przejścia prezydenta wzdłuż ogrodzenia.
46. Radio Wnet – Jacek Łukasik z Policyjnej Solidarności o zachowaniu policjantów, 1 listopada 2026 r. – relacja dotycząca nierozstąpienia się policyjnego kordonu, okazania legitymacji przez SOP oraz przejścia prezydenta po cokole ogrodzenia.
https://wnet.fm/2026/11/01/policja-ma-dosyc-zostalismy-wykorzystani-przez-politykow
47. Rzeczpospolita – kryzys w TK, relacja z 30–31 października – bieżąca chronologia, komunikaty policji, w tym dotyczące wejścia funkcjonariuszy do gmachu około godziny 2:30.
48. Wirtualna Polska – podsumowanie policyjnego zabezpieczenia TK, 30 października 2026 r. – szczegółowe omówienie stanowiska Komendy Stołecznej Policji.
49. Business Insider Polska – analiza podstaw prawnych zarządzeń Anny Korwin-Piotrowskiej, 31 października 2026 r. – analiza odesłań ustawowych i art. 130 Prawa o ustroju sądów powszechnych.
50. Rzeczpospolita – szczegółowe omówienie aktualnego kryzysu w TK, 31 października 2026 r. – zestawienie wydarzeń i konkurencyjnych stanowisk prawnych.
https://www.rp.pl/polityka/art45424911-co-sie-dzieje-w-trybunale-konstytucyjnym-wyjasniamy
Stan informacji: 2 listopada 2026 r. Bibliografia rozróżnia akty prawne i rozstrzygnięcia sądowe, oficjalne oświadczenia uczestników konfliktu oraz relacje medialne. Część opisów wydarzeń z 30–31 października opiera się na przeciwstawnych relacjach i nie stanowi prawomocnego ustalenia odpowiedzialności uczestników.
Komentarze
Pokaż komentarze (4)