52 obserwujących
414 notek
395k odsłon
  2829   10

Dlaczego Kopernik stworzył system heliocentryczny?

Odkrycie naukowe oceniane jest na podstawie jego znaczenia i skutków, jakie przyniosło dla dalszego rozwoju naszej wiedzy. Milcząco zakładamy, że uczony, który go dokonał, dostrzegał jego późniejsze konsekwencje i to one stanowiły inspirację do poszukiwań i przemyśleń. Nie zawsze jest to zgodne z prawdą. W książkach i artykułach popularnonaukowych zwykle znajdujemy opis samego odkrycia, a znacznie rzadziej drogi, jaką do niego doszedł uczony. Jeżeli nawet taki opis się pojawia, to jest on bardzo skrótowy, a czasami wręcz fałszywy. Tak też, niestety, często zdarza się z przedstawianiem powstania epokowej koncepcji Mikołaja Kopernika. Miałem okazję przekonać się, że nawet niektórzy zawodowi astronomowie nie bardzo wiedzą, jak ta sprawa wyglądała.

Nie każdy zdaje też sobie sprawę z ogromnego znaczenia rewolucji kopernikańskiej. Nie polegało ono tylko na tym, że stworzony przez Kopernika opis Wszechświata jest co do swej istoty zdecydowanie bliższy prawdzie niż wcześniejszy model Ptolemeusza z Ziemią w centrum – choć to też było niezwykle istotne – ale na czymś o wiele ważniejszym. Koncepcje Kopernika poruszyły lawinę, która doprowadziła do powstania współczesnej fizyki. Stanowiły ogromny zwrot w myśleniu o Wszechświecie, w pewnym sensie analogiczny do przełomu, jakim było powstanie teorii względności. Einstein wykazał się wielką fantazją mieszając ze sobą dwa wydawałoby się niezależne byty: czas i przestrzeń. Podobnie Kopernik, kiedy cztery wieki wcześniej wysunął ideę, że Ziemia nie tkwi bezwładnie w środku Kosmosu, ale kręci się i gna w przestrzeni, musiał zaprzeczyć świadectwu naszych zmysłów – przecież każdy widzi, że twardo stoimy na nieruchomej powierzchni!

Zadając pytanie, dlaczego Kopernik stworzył system heliocentryczny, najczęściej uzyskamy jedną z dwóch odpowiedzi. Zgodnie z pierwszą, model Kopernika jakoby dawał lepsze przewidywania położeń planet niż obowiązujący wówczas w astronomii geocentryczny model Ptolemeusza, który rzekomo trzeba było stale poprawiać po to, żeby jego prognozy zgadzały się z obserwacjami. Odpowiedź ta jest błędna. Dokładność przewidywań modelu opartego na koncepcji Kopernika była porównywalna, a nawet nieco gorsza, od prognoz modelu Ptolemeusza.

Zgodnie z drugą odpowiedzią, model Kopernika miał być prostszy od niezwykle skomplikowanego modelu ptolemeuszowego. Faktycznie, aby odtworzyć ruchy niebios, Ptolemeusz wprowadził znaczną liczbę deferentów i epicykli. Jednakże w opisie Kopernika też występują deferenty i epicykle i, przynajmniej jeśli chodzi o stronę matematyczną, nie jest on wcale prostszy od podejścia Ptolemeusza.

W rzeczywistości prawda leży... nie, nie pośrodku, ale gdzieś zupełnie z boku. Czym zatem kierował się kanonik z Fromborka? Dlaczego postanowił wstrzymać Słońce, a ruszyć Ziemię? Otóż u podstaw rozumowania Kopernika leżały dwa czynniki. Po pierwsze, chciał on wytłumaczyć pewien fakt obserwacyjny dotyczący Księżyca, który był sprzeczny z modelem Ptolemeusza. Ale  znacznie ważniejszy był czynnik drugi. Kopernik pragnął, aby jego model spełniał pewne fizyczne założenie dotyczące praw ruchu – które to założenie, co dla czytających ten tekst może okazać się szokiem, jest absolutnie fałszywe!

Obawiam się, że taka odpowiedź niewiele wyjaśnia. Jest zbyt ogólnikowa. Żeby zrozumieć tok myślenia Kopernika, trzeba dobrze poznać wiedzę astronomiczną jego czasów, model geocentryczny Ptolemeusza, sposób, w jaki do niego dochodzono, a zwłaszcza – na jakich obserwacyjnych i filozoficznych podstawach ten model się opierał. Szczególną uwagę należy zwrócić na aspekt filozoficzny. To właśnie filozofia przyrody kierowała starożytnymi astronomami, kiedy tworzyli kolejne modele Wszechświata. Ale nie tylko starożytnymi – Kopernik, a także Johannes Kepler i inni też byli nią zainspirowani. Tym sprawom poświęcona będzie niniejsza seria notek.


Ludzie obserwowali niebo od zarania dziejów i stopniowo odkrywali rządzące nim prawidłowości. Rzecz jasna, najłatwiej można je było znaleźć w ruchach Słońca i Księżyca. Przemieszczanie się Słońca po sferze niebieskiej jest przyczyną cyklicznie następujących pór roku, zaś dzięki fazom Księżyca można było odmierzać krótsze odcinki czasu – miesiące. Ruchy planet obserwowane z Ziemi wydają się bardziej skomplikowane. Fakt ten odzwierciedla ich nazwa: słowo „planeta” pochodzi z języka greckiego i znaczy „gwiazda błądząca”. Z pewnością już w najdawniejszych czasach trafiali się ciekawscy, którzy chcieli zrozumieć te ruchy, zastanawiali się, jak naprawdę wygląda Wszechświat, i co faktycznie dzieje się nad naszymi głowami; nie mając wszelako wystarczająco dużo danych obserwacyjnych mogli jedynie polegać na swej wyobraźni.

Lubię to! Skomentuj136 Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Komentarze

Inne tematy w dziale Technologie