5 obserwujących
74 notki
76k odsłon
169 odsłon

Działalność Oddziału Wojewódzkiego Stowarzyszenia PAX na podstawie sprawozdań z lat 1968,

Wykop Skomentuj


Działalność Oddziału Wojewódzkiego Stowarzyszenia PAX na podstawie sprawozdań z lat 1968, 1969 i 1972, przesłanych Wydziałowi do Spraw Wyznań przy PWRN w Opolu oraz dwie opinie tegoż Wydziału dotyczące zgromadzeń zakonnych z 1974 r.

Wstęp

We wstępie do niniejszego przedłożenia pozwolę sobie przytoczyć kilka zdań z mojej wcześniejszej publikacji : „Załamanie się kruchego modus vivendi istniejącego pomiędzy państwem a Kościołem w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej spowodowane było narastającą ingerencją władz partyjno – państwowych w sprawy wewnętrzne związków wyznaniowych, które po rozbiciu zbrojnego podziemia, stały się jedyną „konkurencją” ideologiczną dla ateistycznego reżimu. Pięć dni po zawarciu porozumienia pomiędzy rządem a Episkopatem w dniu 14 kwietnia 1950 r. na podstawie ustawy z 19 kwietnia 1950 r. o zmianie organizacji naczelnych władz państwowych w zakresie gospodarki komunalnej i administracji publicznej powołano do życia Urząd do Spraw Wyznań (UdSW) podlegający Prezesowi Rady Ministrów. W zakres działania nowego Urzędu wchodziły „sprawy stosunku państwa do wyznań”. Jednak, jak wykazała praktyka, zajmował się on nadzorowaniem działalności związków wyznaniowych ze szczególnym uwzględnieniem aktualnej polityki wyznaniowej państwa oraz sterowaniem tą działalnością zgodnie z założeniami doktryny marksistowsko – leninowskiej . Faktyczny zakres podejmowanych w tej sferze działań był praktycznie nieograniczony, co skutkowało tym, iż związki wyznaniowe nie były w stanie podjąć żadnej realnej działalności bez zgody lub przynajmniej braku sprzeciwu UdSW . Urząd dzielił się na trzy wydziały: ogólny, wyznania rzymskokatolickiego i wyznań nierzymskokatolickich. W jego strukturze działały także dwa samodzielne referaty: nadzoru stowarzyszeń wyznaniowych i nadzoru funduszu kościelnego. UdSW posiadał swoje agendy w każdym województwie – Wydziały do Spraw Wyznań przy Prezydiach Wojewódzkich Rad Narodowych (a do 1956 r. także w każdym powiecie). […] Wydziały te były obligatoryjne w każdym, nawet najmniejszym województwie, a wszystkie stanowiska pracownicze w nich mieściły się w tzw. nomenklaturze, co oznacza, że były zastrzeżone dla zaufanych działaczy partii komunistycznej ”.

Jako podaje „E – ncyklopedia, historia Kościoła na Śląsku”, „Stowarzyszenie PAX była to katolicka organizacja społeczna, zrzeszająca katolików świeckich, działająca bez aprobaty Episkopatu Polski. Środowisko, które utworzyło „PAX" powstało jesienią 1945 r., założone przez Bolesława Piaseckiego. Środowisko to związane było z dawnym Obozem Narodowo Radykalnym „Falanga" i działało wokół tygodnika „Dziś i jutro". W 1947 r. przyjęło nazwę Stowarzyszenie PAX, a 9 kwietnia 1952 r. uzyskało statut stowarzyszenia, przez co otrzymało wiele przywilejów od władzy komunistycznej. Od samego początku dążyło do tego, aby stać się jedynym ruchem, który pośredniczyłby między Kościołem a komunistycznym rządem. PAX starało się czynnie zaangażować katolików w przemiany ustroju i społeczno-gospodarcze działania rządu. Główne zadania stowarzyszenia to: działalność patriotyczna, głoszenie światopoglądu chrześcijańskiego oraz wprowadzanie idei socjalistycznych. Stowarzyszenie było pod ścisłą kontrolą władzy komunistycznej. W swojej działalności współpracowało również z ruchem „Księży patriotów". PAX poparło proces bpa Czesława Kaczmarka i nie sprzeciwiło się uwięzieniu prymasa Stefana Wyszyńskiego oraz atakowało Episkopat Polski, przez co było wielokrotnie potępiane” . Działacze PAX – u aktywnie uczestniczyli w nowej, państwowej organizacji pod nazwą Zrzeszenie „Caritas”, utworzonej po przejęciu przez władze organizacji kościelnej o podobnej nazwie (Stowarzyszenie „Caritas”) w 1950 r. , a także w kreowaniu ruchu „księży postępowych”, grupujących się najpierw wokół środowiska wyżej wspomnianego tygodnika „Dziś i Jutro”, a następnie wokół zainicjowanych przez PAX ruchów jednoczących aktywistów świeckich i duchownych – Komisji Intelektualistów i Działaczy Katolickich przy Polskim Komitecie Obrońców Pokoju (1950 – 1953) oraz Komisji Duchownych i Świeckich Działaczy Katolickich, funkcjonującej przy Ogólnopolskim Komitecie Frontu Jedności Narodu w latach 1953 - 1956 .

Z drugiej strony można znaleźć dobrze uzasadnione opinie, że to właśnie Stowarzyszenie PAX było jedynym podmiotem, który w najcięższych latach komunistycznej opresji oferował realną pomoc kombatantom Armii Krajowej, działaczom przedwojennych partii narodowych i członkom praktycznie wszystkich formacji podziemnych. Szacuje się, że dzięki Stowarzyszeniu i osobistemu wstawiennictwu Bolesława Piaseckiego uwolnionych zostało z więzień około 400 - 500 byłych akowców. Jednym z nich był wybitny pisarz Paweł Jasienica, były oficer AK i członek oddziału mjra Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki” . W latach pięćdziesiątych XX w. w skład kierownictwa PAX – u wchodziło 42 byłych akowców, 30 dawnych członków Konfederacji Narodu (podziemnej organizacji zbrojnej stworzonej m. in. przez Bolesława Piaseckiego w 1940 r. w środowisku działaczy ONR – Falanga ), 8 Stronnictwa Narodowego, 4 Chrześcijańskiej Demokracji i 2 reprezentujących Polskie Stronnictwo Ludowe . Uratowani przez PAX działacze bywali zatrudniani w centralach przemysłowo – handlowych „Inco” i „Veritas”, funkcjonującymi w branżach chemicznej, metalowej, drzewnej, szklanej oraz w handlu dewocjonaliami i wyrobami rękodzieła artystycznego w kraju i za granicą, a także sprzedażą i kolportażem wydawnictw katolickich. „Było to wówczas ewenementem w całym bloku wschodnim i powodowało, że PAX był nazywany państwem w państwie, jedynym prywatnym koncernem kapitalistycznym od Łaby do Władywostoku” . Pamiętać należy o Instytucie Wydawniczym PAX – jedynej oficynie wydawniczej podtrzymującej w latach komunistycznego zniewolenia pamięć o czynie bojowym Armii Krajowej, Powstaniu Warszawskim, wydającej wartościowe dzieła autorów krajowych i zagranicznych, także Pismo Święte. PAX był z tych powodów wielokrotnie obiektem „rozpracowywania” dokonywanego przez Służbę Bezpieczeństwa .

Wykop Skomentuj
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Kultura