Socjologa widzenie spraw różnych
Odkąd opinia publiczna w odpowiedzi na hasło "Lenin w październiku" dała swojego czasu spontaniczny odzew: a "koty w marcu", możliwe jest zestawienie praktycznie wszystkiego z wszystkim. Uzbrojeni w tę krzepiącą świadomość spróbujmy zatem przyjrzeć się, do czego prowadzi pomieszanie dwu spraw i dwu porządków, sygnalizowanych w tytule artykułu i zastanówmy się czy efektem tego zabiegu będzie uzyskanie interesującego punktu widzenia na sprawy aktualne, czy też pozostanie on tylko arbitralnym skojarzeniem. Konstatacja, iż sztuka naśladuje życie, jest tak oczywista, że wskazanie podobieństw między dziełem a rzeczywistością nie wydaje się zajęciem szczególnie ambitnym ani płodnym poznawczo. O wiele ciekawsze [chociaż od prekursorskiej uwagi mistrza paradoksu, Oskara Wilde’a upłynęło już sporo lat] jest natomiast działanie odwrotne, to znaczy wynajdywanie takich sytuacji, które w ewidentny sposób odwzorowują konkretne prace artystów.
Co prawda, dla lingwistów od dawna nie było tajemnicą, jak mocno języki oddziałują na swoich użytkowników, narzucając im nie tylko sposób formułowania myśli, ale także określone postrzeganie świata a nawet modelując ich działania. Gdyby na przykład argumentowanie nie kojarzyło się [w języku angielskim] za sprzeczką a polemika [dzięki etymologii greckiej] z wojną, być może nieco inaczej przebiegałyby spory w życiu codziennym i dyskusje w polityce.
Niektórzy filozofowie [współcześnie chociażby MacIntyre] posuwają się jeszcze dalej i twierdzą, że wydarzenia XX wieku dają się odczytać jako dramatyczna inscenizacja koncertów intelektualnych XVIII wieku z tym, że obecnie uległy one konkretyzacji i zaczęły być odgrywane na arenie życia społecznego.
Najpierw baza, potem nadbudowa - upierali się zawsze marksiści, chcąc stosunkami produkcji tłumaczyć świat myśli, pochodny jakoby i zależny od ekonomii. Tymczasem niejednokrotnie odnieść można wrażenie pomieszania tych porządków i odwrócenia logicznej, wydawałoby się kolejności. Życie czasami upodabnia się do tworów imaginacji, fantazja ucieleśnia się, sztuka wyprzedza rzeczywistość, a ta staje się tak beznadziejnie wtórna i epigońska, że produkuje zaledwie kopie fikcji, czyli plagiaty tego, co właściwie nie istnieje. Niektórzy w związku z tym proponują nową definicję realizmu. Dlatego nie sprawdzać "realizmu" dzieła pytając o to, czy rzeczywistość mogłaby zrealizować to, co ono wypowiada, a nie o to, czy dzieło dość wiernie powiela rzeczywistość? Dlaczego dzieło nie miałoby być programem niż odwzorowaniem? - pyta Roland Barthes, francuski badacz literatury, tylko pozornie stawiając wszystko na głowie.
Polacy, którzy w IXX wieku zasłużyli sobie na miano "pawia narodów i papugi", w wieku XX najwidoczniej zatęsknili za bardziej śmiałym przedsięwzięciem i postanowili wziąć się za w pełni realistyczną inscenizację arcydzieł operowych. W istocie, cały okres przed akcesją do Unii Europejskiej a i obecnie podejmowane działania przypominają jak żywo libretto "Włoszki w Algierze" Rossiniego. Cóż takiego przydarzyło się bejowi Mustafie, co pozwala dostrzec w jego historii prefigurację prawdopodobnych losów Polski? Otóż algierski bogacz, któremu niczego nie brakowało do szczęścia, dał się omotać sprytnej intrydze mającej na celu oswobodzenie pięknej niewolnicy, Izabeli. Wmówiono mu, iż zostanie przyjęty w poczet członków świetnego zgromadzenia wielkich "pappatacich", których życie upływa na jedzeniu, piciu i innych rozkoszach, o ile tylko zrezygnuje z tego, co już posiada a przede wszystkim z owej Izabeli. W kulminacyjnym momencie opery mamy okazję podziwiać, jak omamiony mirażem błogiego życia naiwny bej Mustafa pada ofiarą knowań i spisków i przekonany o własnym szczęściu daje się wystrychnąć na dudka, tracąc to, co ma i nie zyskuje nic z obiecanych wspaniałości.
Na długo przed wstąpieniem do Unii Polska [uzyskawszy dwuznaczny status "państwa stowarzyszonego" - zgodnie z Traktatem Rzymskim z 1957 roku taki sam przewidywana dla kolonii, którymi część państw przystępujących wówczas do EWG jeszcze dysponowała] w nadziei późniejszych korzyści zaakceptowała narzucony jej program restrukturyzacji kluczowych gałęzi gospodarki, co - jak wiadomo - najczęściej równało się ich praktycznej likwidacji albo przyjęciu przez obcych inwestorów. Dramatyczny wzrost bezrobocia, spadek produkcji, obniżenie PKB, wszystko to były efekty konkretnych decyzji podejmowanych przez konkretne osoby, a nie wynik, jak wmawiano społeczeństwu, obiektywnych, znów naukowo potwierdzonych mechanizmów gospodarki rynkowej i prawdziwej, tym razem demokracji.
Nie pomogły ostrzegawcze sygnały płynące z różnych stron. W roku 2002 "The Times" przyznał, że UE uczyniła wszystko, by zneutralizować przyszłe zdolności konkurencyjne krajów Europy Środkowej, a w 2004 r. Komisja Europejska wcale nie robiła tajemnicy ze swoich obliczeń, iż koszty rozszerzenia pokryją przede wszystkim nowi członkowie [przede wszystkim Polska - w wysokości 1 mld 344 mln] a nie stare kraje Unii [np: Wielka Brytania -18 mln 500 euro]. Na damo rozpisywano o podziale Europy według kryterium "dwu prędkości" oraz o państwach "twardego rdzenia" i państw buforowych. Z pełną świadomością, przy jasnym świetle i z niewytłumaczalnym niczym entuzjazmem pchaliśmy się w te kabałę. Kiedy bogowie chcą kogoś ukarać, najpierw odbierają mu rozum.
Wielkodusznie wyzbywszy się majątku narodowego, Polska czekała na zapowiedziane dobrodziejstwa. Niestety, okazało się, że z Unią jest dokładnie tak samo jak z partią za minionego ustroju, o której krąży dowcip: "kiedy mówi, że da, to mówi; kiedy mówi, że weźmie, to bierze". Składki do kasy unijnej Polska musi płacić niezależnie od koniunktury światowej i kondycji własnej gospodarki, za to obiecane sumy nie dość, że stopniały w porównaniu z do deklaracji czynionych na początku [np: dopłaty do rolników], to jeszcze o każde euro trzeba starać się osobno, wypełniając monstrualne i skomplikowane formularze, które wymyślają brukselscy biurokraci.
Aby nie mnożyć ogólników spójrzmy jednak na konkretny wycinek polskiej gospodarki w rok po integracji. Co na temat rybołówstwa piszą eksperci Urzędu Komisji Integracji Europejskiej, których wszak nie można podejrzewać o brak zapału w agitowaniu na rzecz Unii. Poniższy fragment jest dosłownym cytatem z opracowania "Polska w UE. Doświadczenia pierwszego roku członkostwa" [UKIE, 2005]. "Pierwszy rok członkostwa przyniósł także pierwsze wymierne korzyści sektorowi rybołówstwa - stwierdzają autorzy - Nie spełniły się obawy, iż rybacy nie staną się beneficjantami procesu integracji polski z UE. W roku 2004 rozpoczął się proces integracji floty rybackiej poławiającej na Bałtyku, którego zasadniczym celem jest zredukowanie nadmiernego potencjału połowowego przez wycofanie części floty. Realizowane są między innymi działania, które mają zapobiec wzrostowi bezrobocia wśród rybaków. Należy do nich udzielanie pomocy finansowej rybakom, którzy utracą miejsca pracy na statku rybackim w wyniku jego trwałego wycofania lub mają zamiar przekwalifikować się czy też rozpocząć okołorybacką działalność". Zaiste papier jest cierpliwy i w dodatku bezwstydny, skoro nie rumieni się pod takim spiętrzeniem absurdów. Nie wiadomo zresztą, co bardziej podziwiać: czy arogancję autorów, serwujących czytelnikowi porażające informacje tak radośnie, jakby głosili 'dobrą nowinę", czy też symetrię argumentów, również tych nie wypowiedzianych: polscy rybacy odnoszą oczywistą korzyść [tracąc pracę] bo mogą próżnować na koszt Unii, zaś Unia zyskuje miano szlachetnego sponsora, fundując im zasiłki [a w zamian zdobywa miejsca pracy dla swoich rybaków]. Tylko jak to wszystko pogodzić z zapowiadaną w przedreferendalnych reklamówkach dynamizującą rolą integracji, skoro jej jej skutkiem jest już nie wychładzanie, a wręcz wygaszanie polskiej gospodarki?
Jednym z częściej stosowanych propagandowych chwytów było przed majem 2004 roku demagogiczne zawołanie: "albo Unia, albo Białoruś". Równo w rok od akcesji ten argument okazuje się dosłownie jak kulą w płot. Wystarczy zajrzeć do niedawno opublikowanego w "Spektatorze" artykuł na temat rozwoju ekonomicznego tak obśmiewanej Białorusi. Wskaźniki tego rozwoju wpędzają w konsternację specjalistów z Międzynarodowego Funduszu Walutowego: w roku 2004 Białoruś miała najwyższy w Europie wzrost gospodarczy [11, %], najmniejsze zadłużenie rządu centralnego i najniższy poziom rozwarstwienia majątkowego na kontynencie. Kraj jest czysty, bezpieczny, bez śladu korupcji, sprawnie zarządzany i przeżywa boom inwestycyjny. Szkołom, szpitalom nie brak pieniędzy, a pensje i świadczenia w budżetówce są wypłacane na czas i systematycznie rewaloryzowane. Lud kocha swego demokratycznie wybranego przywódcę, a jeśli z czymkolwiek jest tam źle, to chyba tylko z dysydentami.
Ostatnio słychać plotki, że na Białoruś zamierzają emigrować niektórzy polscy emeryci, mając nadzieję na prawdziwie złotą jesień życia. A jeśli w dalszym ciągu odnotowywać będziemy sukcesy integracji na miarę cytowanych, to niewykluczone, że w jednej czy drugie głowie zrodzi się pomysł, by nie czekając nawet na emeryturę wynieść się z Polski i poprosić o azyl polityczny - też na Białorusi!
Prof. Izabella Bukraba-Rylska
Felieton opublikowany w prasie Polonii Kanadyjskiej "NOWY KURIER" [2005-2006]
Komentarze
Pokaż komentarze