1. Wprowadzenie
Dominująca tradycja filozoficzna zakłada, że poznanie i język odnoszą się do rzeczywistości. Znaki mają desygnaty, zdania mają odniesienie, a prawda polega na zgodności z faktem.
Niniejszy tekst proponuje ujęcie radykalnie odmienne:
w świecie społecznym odniesienie nie jest pierwotne — jest produktem operacji, które stabilizują sens w warunkach nieoznaczoności.
2. Klasyczna ontologia odniesienia
W modelu klasycznym:
istnieje rzeczywistość (byt),
język się do niej odnosi,
prawda polega na adekwatności.
W logice Gottlob Frege mamy rozróżnienie sensu (Sinn) i znaczenia (Bedeutung)¹.
Założenie:
znaczenie istnieje niezależnie od operacji językowych.
3. Kryzys odniesienia
W świecie społecznym:
fakty są interpretowane,
normy są wieloznaczne,
znaczenia są kontekstowe.
W efekcie:
nie istnieje jedno stabilne odniesienie, do którego język mógłby się odwołać.
4. Nieoznaczoność jako stan pierwotny
Świat społeczny charakteryzuje się:
wielością możliwych interpretacji,
brakiem jednoznacznych granic,
dynamiczną zmianą znaczeń.
Nieoznaczoność nie jest błędem, lecz:
ontologicznym stanem wyjściowym
5. Operacja jako źródło sensu
W proponowanej meta-ontologii:
operacja poprzedza odniesienie
Operacja:
selekcjonuje znaczenie,
stabilizuje interpretację,
wytwarza „fakt”.
6. Produkcja odniesienia
Po dokonaniu operacji:
powstaje stabilny sens,
zostaje on przypisany rzeczywistości,
pojawia się efekt odniesienia.
Czyli:
odniesienie jest wtórnym efektem stabilizacji, a nie jej podstawą
7. Semiotyka operacyjna
W duchu Umberto Eco:
znak nie ma jednego ustalonego desygnatu,
znaczenie powstaje w procesie interpretacji².
W prezentowanym ujęciu:
znak nie odnosi się do rzeczywistości — znak uczestniczy w jej wytwarzaniu
8. System jako przestrzeń operacji
W teorii Niklas Luhmann system społeczny:
składa się z komunikacji,
reprodukuje własne operacje,
stabilizuje własne granice³.
System:
nie odnosi się do świata — system wytwarza swój świat.
9. Niezupełność odniesienia
Analogicznie do twierdzeń Kurt Gödel i Thoralf Skolem:
system nie obejmuje wszystkich możliwych interpretacji⁴,
nie istnieje jedno uprzywilejowane odniesienie,
każda stabilizacja pozostawia alternatywy.
10. Iluzja rzeczywistości
Po stabilizacji sensu powstaje efekt:
„tak jest naprawdę”,
„to jest fakt”,
„to jest rzeczywistość”.
W rzeczywistości:
jest to efekt operacyjnego zamknięcia nieoznaczoności
11. Paradoks odniesienia
operacja selekcjonuje sens,
sens zostaje ustabilizowany,
stabilizacja tworzy odniesienie,
odniesienie wydaje się pierwotne.
12. Konsekwencje meta-ontologiczne
12.1. Koniec realizmu klasycznego
Rzeczywistość nie jest dana — jest wytwarzana.
12.2. Koniec reprezentacji
Język nie odzwierciedla świata.
12.3. Prymat operacji
Operacja jest pierwotna wobec bytu.
12.4. Rzeczywistość jako efekt
Świat społeczny istnieje jako stabilizacja sensu.
13. Konkluzja
Rzeczywistość społeczna nie posiada pierwotnego odniesienia.
Istnieje jako:
efekt operacji,
rezultat selekcji,
stabilizacja znaczenia.
Najważniejsza teza:
nie ma rzeczywistości, do której się odnosimy — jest tylko rzeczywistość, którą operacyjnie wytwarzamy.
Formuła syntetyczna
Rzeczywistość = operacje (nieoznaczoność → selekcja → stabilizacja → odniesienie)
Odniesienie nie poprzedza sensu — odniesienie jest jego efektem.
Nie odnosimy się do świata — świat powstaje jako efekt naszych operacji odniesienia.
Przypisy
Gottlob Frege, Über Sinn und Bedeutung, 1892.
Umberto Eco, A Theory of Semiotics, 1976.
Niklas Luhmann, Soziale Systeme, 1984.
Kurt Gödel; Thoralf Skolem.
Komentarze
Pokaż komentarze