98 obserwujących
599 notek
1194k odsłony
2181 odsłon

Losy warszawskiego Muzeum Żydowskiego im. Mathiasa Bersohna

Wykop Skomentuj13

W marcu 2019 roku kończy się pięcioletnia kadencja prof. Dariusza Stoli na stanowisku dyrektora Muzeum Historii Żydów Polskich. Został on powołany na to stanowisko w marcu 2014 roku przez ówczesnego ministra kultury Bogdana Zdrojewskiego. Obecny minister kultury Piotr Gliński podjął decyzje o wyłonieniu nowego dyrektora muzeum na drodze konkursu. "Obecnie, z uwzględnieniem przepisów obowiązujących w tym zakresie aktów prawnych, trwają uzgodnienia zasad, na jakich konkurs zostanie przeprowadzony. Do czasu zakończenia procedury konkursowej będzie wskazana osoba pełniąca obowiązki dyrektora" – informuje MKiDzN. Ta informacja została oprotestowana przez Stowarzyszenie Żydowskiego Instytutu Historycznego oraz prezydenta Warszawy Rafała Trzaskowskiego, którzy opowiadają się za przedłużeniem kadencji prof. Stoli. 

Przy okazji planowanej zmiany w Muzeum Historii Żydów Polskich warto przypomnieć, ze w dwudziestoleciu międzywojennym  w Warszawie funkcjonowało muzeum żydowskie,  w którym byłyby przechowywane skarby historii, kultury i sztuki żydowskiej. Wielką rolę w powstaniu tego muzeum odegrał Mathias Bersohn (1823–1908), historyk sztuki i bankier, kolekcjoner dzieł sztuki i zabytków, zarazem publicysta oraz członek m.in. Komisji Historii Sztuki Akademii Umiejętności, zasiadający także przez jakiś czas we władzach gminy żydowskiej w Warszawie. Jego wielkim marzeniem było stworzenie muzeum żydowskiego na wzór muzeów żydowskich, które zaczęły powstawać w drugiej połowie XIX wieku w Zachodniej Europie (Hamburg, Frankfurt nad Menem). Brak takiego muzeum w Polsce powodował, że zbiory żydowskie były przekazywane do muzeów zagranicznych. Mathias Bersohn skupował eksponaty, a pod koniec życia, w lipcu 1905 r., zwrócił się do gminy żydowskiej w Warszawie z propozycją stworzenia muzeum, do którego postanowił przekazać swoje zbiory i bibliotekę, składającą się z 1221 dzieł judaistycznych. Akt darowizny sporządzono 27 września 1905 r., a szacowana wartość przekazanych zbiorów wynosiła 4151 rubli. „Stanowić one miały po wieczne czasy Muzeum Starożytności Żydowskich z daru Mathiasa Bersohna w Warszawie z zaznaczeniem, że ewentualny dochód według uznania Zarządu Gminy będzie przeznaczony na cele dobroczynne”.

Ze względu na brak odpowiedniego pomieszczenia, dar stanowił kłopot dla warszawskiej gminy żydowskiej. Ponadto trzeba było podjąć starania o zatwierdzenie aktu darowizny przez władze rosyjskie. Formalną decyzję o utworzeniu muzeum podjęto dwa lata po śmierci ofiarodawcy zbiorów, w 1910 roku. W następnych latach Gmina nie wykazywała specjalnego zainteresowania muzeum, darczyńców było również niewielu. Subsydia na rzecz muzeum z budżetu gminy były przez owe 27 lat tak znikome, że nie wystarczały nie tylko na zakup nowych nabytków muzealnych, ale nawet nie pokrywały kosztów administracyjnych utrzymania muzeum. Na początku lat dwudziestych Zarząd Gminy całkowicie skreślił z budżetu wydatki na cele muzealne. Dopiero po 1926 r. wstawiono do budżetu pierwsze sumy na rzecz tej instytucji, ale były one tak znikome, że w latach 1927–1930 zbiory powiększyły się zaledwie o dwie nowe pozycje inwentarzowe.

Sytuacja uległa zmianie w 1936 roku, kiedy władze polskie zdecydowały się zakończyć bezustanne spory paraliżujące działalność gminy żydowskiej i władze gminne rozwiązać, wyznaczając zarząd komisaryczny. W wyniku ustanowienia zarządu komisarycznego na czele Gminy Żydowskiej w Warszawie stanął Maurycy Mayzel, sędzia handlowy i działacz samorządowy. Jego zastępcą i kuratorem muzeum został Adam Czerniakow.

Kierowana przez Maurycego Mayzela Gmina uznała upamiętnienie przeszłości i dorobku kulturowego Żydów polskich za jeden z priorytetów. Na posiedzeniu Rady w dniu 11 marca 1937 r. zadecydowano o uporządkowaniu zbiorów muzealnych znajdujących się w posiadaniu gminy i ostatecznym utworzeniu na ich bazie Muzeum Gminy im. Mathiasa Bersohna.

Rozpoczęto porządkowanie i katalogowanie zaniedbanych i złożonych w magazynach zbiorów. W sierpniu 1938 roku ukończono remont lokalu przy ul. Grzybowskiej 26/28, do którego przeniesiono zbiory i udostępniono zwiedzającym. Adam Czerniakow zadbał o umieszczenie marmurowej tablicy pamiątkowej z podobizną fundatora, przekazanej przez krewnych Mathiasa Bersohna.

Ekspozycję tworzyły przedmioty kultu, cenne obrazy i rzeźby, monety, medale, pieczęcie, pisma prywatne i urzędowe, z których większość stanowiły rękopisy oraz starodruki. Księgozbiór muzeum liczył ponad 2 tys. tomów w językach: polskim, hebrajskim, francuskim, angielskim i rosyjskim. Były to przeważnie teksty religijne, odzwierciedlające bogactwo duchowe żydostwa polskiego na przestrzeni wieków. Były jednak także teksty osób jak najbardziej świeckich, i to nie tylko Żydów, m.in. listy: Stanisława Staszica, Adolfa Cremieux, Emila Zoli, rabina Bera Meiselsa, Elizy Orzeszkowej, prof. Heinricha Graetza, bibliografa Steinschneidera i innych, ponadto szereg dokumentów historycznych. Bogaty był także dział przedmiotów kultowych, obejmujący m.in. lichtarze szabatowe i chanukowe, korony i tarcze na Torę itp. Wiele przedmiotów pochodziło z XVII i XVIII wieku.

Wykop Skomentuj13
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Kultura