Szklane domy Jacka Kuronia.

Jestem świeżo po lekturze testamentu politycznego Jacka Kuronia – „Rzeczpospolitej dla moich wnuków”. Jednak zanim zacznę przybliżać zawartość tej książki, przedstawię sylwetkę postaci Kuronia i fakty z jego życia.
Jacek Kuroń urodził się w wielokulturowym Lwowie, pochodził z rodziny o tradycjach PPS-owskich. W PRL był członkiem ZMP i PZPR, a następnie autorem (razem z Karolem Modzelewskim) „Listu otwartego do Partii”, współtwórcą Komitetu Obrony Robotników, działaczem „Solidarności” i uczestnikiem Okrągłego Stołu. Po upadku komunizmu był posłem na sejm (lata 1989-2001), twórcą sejmowej komisji do spraw mniejszości narodowych oraz dwukrotnym ministrem pracy i polityki socjalnej. Został odznaczony m.in. Orderem Orła Białego.
Jacek Żakowski przedstawia go we wstępie książki jako wiecznego dysydenta – najpierw przeciw komunizmowi, a następnie przeciw niesprawiedliwościom dzisiejszego świata. Pisze też, iż „[Jacek Kuroń] wiedział, że zła, cierpienia, nędzy nie da się wyplenić z tego świata, ale wiedział także, że nigdy nie wolno się na ich istnienie zgodzić”.
Kuroń w jednym z pierwszych rozdziałów „Rzeczpospolitej dla moich wnuków” stwierdza, że Polska jest znowu nasza, należy do nas, ale też i od nas zależy. Cenił politykę, która jest blisko ludzi, która świat głęboko rozumie – i chciał takiej w Polsce, sam był przykładem takiej polityki w RP. Poprzez działanie widział tworzenie świata przez ludzi, zastrzegał tylko, że jednostka tworzyć może tylko wspólnie z drugim człowiekiem. Wytworem takiego współdziałania miałaby być kultura. Uważa też, że jednym z najważniejszych zadań w czasie postępującej globalizacji jest rozpowszechnienie dostępu wśród społeczeństwa do kultury, bo dwa podstawowe zadania człowieka, tworzyć i kochać, wymagają dostępu do niej i to w jak największym stopniu. Ale takie obcowanie z kulturą trzeba poprzedzić edukacją. Pod koniec swojej książki Jacek Kuroń rozprawia się na temat rozwoju szkolnictwa w najbiedniejszych częściach naszego globu. We wielkich korporacjach upatrywał sponsorów takiego przedsięwzięcia. Chciał też by edukacja (przynajmniej w szkołach podstawowych) była oparta na technice Freinerta, czyli na małych grupach dyskusyjnych.
Jacek Kuroń krytykuje brak działania wśród elit władzy na świecie. Brak współpracy między państwami w sprawie globalizacji gospodarki spowodowała pogłębienie nędzy w krajach Trzeciego Świata i Ameryki Południowej. Postuluje też, by zaczęto szukać nowych rozwiązań, a nie odwoływać się wciąż tylko do kapitalizmu i socjalizmu – bo żyjemy w nowej epoce gospodarczo-społecznej. Tą nową epokę określa mianem „informatycznej”, która nastała po przewrocie technologicznym u schyłku industrializmu.
Sceptycznie odnosi się też do wniosków, jakie wyciągnięto na konferencji w San Francisco w 1995 roku, w której brali udział politycy, bossowie gospodarki i naukowcy. Doszli oni do wniosku, że wystarczy tylko 20% ogółu ludności, by utrzymać światową gospodarkę na wysokim poziomie. Jacek Kuroń widzi upadek tego systemu, a tłumaczy to tym, że „nawet najbardziej despotyczne reżimy (…) mogły istnieć tylko wtedy, gdy miały za sobą większość społeczeństwa”. Dopuszcza się też przy tym krytyki neoliberalizmu – uważa, że to tylko racjonalizacja „korsarzy zysku”.
Kuroń namaścił na swoich spadkobierców alterglobalistów. W jednym z rozdziałów „Rzeczpospolitej dla moich wnuków” cytuje Adriana Zandberga, przedstawiciela właśnie takiej grupy, który w UE widzi nie tylko wspólnotę gospodarczą, ale też, oczywiście po odpowiednim zreformowaniu Unii, państwo federalne, socjalne i demokratyczne. Proponuje też oddanie władzy nad Unią Europejską w ręce społeczeństw. Taka zjednoczona Europa mogłaby przynieść wiele korzyści światu, a zwłaszcza tam, gdzie łamane są prawa człowieka, na przykład poprzez odcięcie dostępu do swojego rynku towarom z takich krajów. Dochody z podatku progresywnego Unia mogłaby przeznaczyć na realizacje programów pomocowych ONZ.
Poświęca też kawałek swojej książki krytyce elit władzy, które całkowicie próbują odrzucić globalizm – sądzi, że takie starania powodują wzmocnienie ruchów ksenofobicznych i nazistowskich. Zauważa za to z radością, że w siłę rosną ruchy antyksenofobiczne, a takie właśnie reprezentują alterglobaliści.
Adam Michnik określa Jacka Kuronia mianem „dziedzica Stefana Żeromskiego”, ponieważ „marzył o Polsce szklanych domów i budował to marzenie w naszych sercach”. Ostatni rozdział książki tej nie został zapisany, bo, jak ujął to Andrzej Rosner – założyciel wydawnictwa, w którym ukazała się ta książka, „Jacek Kuroń umarł w marszu”. Ostatni rozdział miał być o Polsce, o tym, co trzeba w niej zmienić. Doszukałem się tutaj wymiaru symbolicznego - Kuroń zostawił nas ze swoimi naukami po to, byśmy wyciągnęli z niej wnioski i sami dalej kształtowali jego ideologię.
Jacek Żakowski we wstępie zastanawia się nad postacią Jacka Kuronia po jego śmierci: „Kim się teraz stanie? Ikoną? Pomnikiem heroicznej przeszłości dzisiejszej elity? Świeckim świętym? Kombatancką legendą?”. Należy odpowiedzieć panu Żakowskiemu: drogowskazem dla przyszłych pokoleń.