"Polityczność" Chantal Mouffe.

„Polityczność” Chantal Mouffe ukazała się nakładem Wydawnictwa Krytyki Politycznej jakiś czas temu. Książka ta przedstawia w krytycznym świetle dzisiejszy świat polityki, a ściślej – liberalną demokrację.
Cała ta historia zaczyna się na początku lat 90., kiedy to ideologia liberalna straciła swoją największą konkurentkę – wizję państwa socjalnego. Według autorki zaczęły wtedy wygasać wszystkie spory ideologiczne, wtedy także uznano, że nie ma alternatywy wobec neoliberalizmu. Wówczas nastał okres postpolityki.
Postolityka sprowadza działanie polityczne tylko i wyłącznie do technokratycznego zarządzania. To powoduje z czasem wzrost popularności populistów wśród społeczeństwa, którzy krytykują ten system. Jednak jest to krytyka powierzchowna, a środki, jakie próbują zastosować, by coś z tym zrobić, są nieskuteczne. Polska polityka jest na to świetnym przykładem. Mianowicie po 1989 roku liberałowie wmówili, że nie ma innej drogi transformacji gospodarczej niż ta liberalna. W tym samym czasie związki zawodowe i większość ruchów społecznych zostało uznanych za spadkobierców komunizmu, a ludzie, którzy odnosili się sceptycznie do tej drogi transformacyjnej zostali wyśmiani. Politycy normalizacji, czyli liberałowie, przekonują, że podział na lewicę i prawicę nie ma w dzisiejszym świecie żadnego sensu, bo przecież i tak o wszystkim decyduje ekonomia i wzrost gospodarczy. Natomiast politycy narodowi dążą do nierealnego świata, gdzie nie ma różnic ideologicznych między ludźmi, oczywiście uważają też, że to oni powinni decydować o tym, kto może brać udział w debacie publicznej.
Tezę, że te dwa systemy uzupełniają się znakomicie można udowodnić na przykładzie Polski. Po 16 latach normalizacji populiści zdobyli większość w parlamencie i zamiast reformować gospodarkę polską zaczęto szukać jakiegoś wielkiego „układu”, który powoduję te wszystkie problemy. Po nich nastał z powrotem czas na liberałów, straszących, że jak nie oni, to populiści! Polityka normalizacji spowodowała nierówności społeczne, a polityka narodowa brak zaufania wśród społeczeństwa.
Chantal Mouffe w „Polityczności” krytykuje wizję państwa postpolitycznego. Autorka tak oto rozróżnia polityczność od polityki: „[Polityczność to] wymiar antagonizmu leżący u podstaw każdego społeczeństwa, [zaś polityka to] zestaw praktyk i instytucji, które w obliczu wprowadzanego przez polityczność konfliktu tworzą porządek umożliwiający ludzkie współistnienie”. Mouffe stara się ukazać ułomność liberalizmu w sferze polityczności, czyli zanegowania antagonizmu, który jest jej nieodłącznym elementem. Tylko uznając antagonistyczny wymiar polityczności można dojść do głównego problemu polityki demokratycznej, potrzebny jest nam podział my/oni zgodny z pluralizmem nowoczesnych demokracji. „Rozróżnienie my/oni, będące warunkiem koniecznym dla zaistnienia tożsamości politycznych, może w każdej chwili stać się siedliskiem antagonizmu. (…) Tak więc wiara w nastanie społeczeństwa wolnego od antagonizmu jest iluzoryczna”.
W polityce demokratycznej nie może być jednak podziału my/oni na zasadzie antagonizmu, gdzie strony są wrogami. Zatem Mouffe proponuje typ relacji zwany „agonizmem”, w którym strony „uznają prawomocność swoich przeciwników”. Autorka uważa też, że podstawowym zadaniem dzisiejszych demokracji jest przekształcanie relacji antagonistycznych w agoniczne. Według takiego toku rozumowania to właśnie model liberalny ponosi winę za to, iż ludzie przestają interesować się polityką, ponieważ aktywność polityczna wymaga istnienia różnych poglądów, środowisk, grup – inaczej nie ma to żadnego sensu. Gdy już nie będzie partii przedstawiających wobec siebie realnych alternatyw, ludzie w ogóle odsunął się od polityki.
Nie można dopuścić liberalnej polityki konsensusu, która wyklucza istnienie prawicy i lewicy, bo przecież demokracja opiera się właśnie na ścieraniu tych dwóch podstawowych wizji państwa. Autorka zastrzega jednak, że nie jest przeciwnikiem konsensusu, uważa tylko, że powinien mu „zawsze jednak towarzyszyć sprzeciw”.
Chantal Mouffe w rozmywaniu się dzisiejszych partii politycznych widzi powód wzrostu popularności populizmu, nacjonalizmu i ksenofobii.
Autorka nie szczędzi krytyki dzisiejszym partiom socjaldemokratycznym, które uwierzyły, że nie ma alternatywy wobec neoliberalizmu, i straciły na tym bardzo dużo. Weźmy na przykład partię Blaira. New Labour zamiast ukrócić hegemonię neoliberalizmu, kontynuowała drogę thatcherystów. Według Stuarta Halla polityka tej partii to „przekształcenie socjaldemokracji w szczególną odmianę neoliberalizmu”. Zaś John Gray uważa, że neoliberalna polityka Blaira była jeszcze dalej posunięta niż ta Thatcher”.
Mouffe przedstawia też skutki wizji postpolitycznej na arenie międzynarodowej, udowadniając przy tym, że brak pluralizmu i kanałów politycznych, przez które mogłyby wyrażać się grupy krytykujące neoliberalizm, powoduje wzrost niebezpieczeństwa na świecie, a nawet grup terrorystycznych.
Polityka neoliberalnego konsensusu utorowała drogę populistom, którzy kontestują dzisiejszy porządek. Aktualna linia podziału polega na walce „dobra” ze „złem”, czyli „oświeconych demokratów” ze „skrajną prawicą”. Uważanie więc, że zamazywanie granic między prawą a lewą stroną polityki jest naiwne. Podział będzie występował zawsze – zależy tylko teraz czy będzie on wynikał z różnic programowych (prawica/lewica), czy z różnic moralnych (dobro/zło).