Od lat głoszę tezę, że obecnie na świecie mamy pięć wielkich mocarstw: USA, Chiny, Indie, UE i Rosję. Głoszę też drugą tezę, że Rosja wkrótce z tego grona wypadnie. Do niedawna byłem przekonany, że zastąpi ją Japonia. Po szczycie w Shenzen uznaję, że się myliłem. Miejsce Rosji w gronie pięciu mocarstw zajmie Indonezja i nastapi to w ciągu najbliższych 20 lat.
Rosja i Indonezja reprezentują dwa zupełnie różne typy potęg. Rosja jest mocarstwem militarnym, surowcowym i nuklearnym, ale z problemami demograficznymi i gospodarczymi. Indonezja jest natomiast ogromnym państwem ludnościowym, z szybko rozwijającą się gospodarką, strategicznym położeniem i dużym, wciąż niewykorzystanym potencjałem.
Co ciekawe, Indonezja ma już większą ludność niż Rosja, a jej gospodarka nominalnie zbliża się do rosyjskiej. W dłuższej perspektywie może się okazać znacznie większą potęgą gospodarczą, niż sugeruje jej obecna pozycja międzynarodowa.
1. Podstawowe dane
Dane są orientacyjne, przede wszystkim za lata 2024–2025.
Wskaźnik Rosja Indonezja
Ludność ok. 144 mln ok. 285 mln
Powierzchnia 17,1 mln km² 1,90 mln km²
Gęstość zaludnienia 8,5 os./km² 150 os./km²
Stolica Moskwa Dżakarta (przenoszona do Nusantary)
Ustrój Federacja Republika unitarna
PKB nominalny ok. 2,5 bln USD ok. 1,4 bln USD
PKB według PPP ok. 7 bln USD ok. 4,5 bln USD
PKB na mieszkańca nominalnie ok. 17 tys. USD ok. 5 tys. USD
Waluta rubel rupia indonezyjska
Najważniejsza różnica: Rosja jest znacznie bogatsza w przeliczeniu na mieszkańca, ale Indonezja ma prawie dwukrotnie większy rynek wewnętrzny.
2. Demografia – zdecydowana przewaga Indonezji
Indonezja
285 mln
mieszkańców
Rosja
144 mln
mieszkańców
Indonezja ma prawie dwukrotnie więcej mieszkańców. Co ważniejsze, jej sytuacja demograficzna jest korzystniejsza.
- Indonezja: stosunkowo młoda populacja, mediana wieku około 30 lat.
- Rosja: mediana wieku około 40 lat, niska dzietność, starzenie się społeczeństwa i problemy związane z migracją oraz stratami wojennymi.
Indonezja ma zatem znacznie większą rezerwę potencjalnych pracowników, konsumentów i żołnierzy.
Jest jednak pewne zastrzeżenie: Indonezja nie jest jednolitym, łatwym do zarządzania obszarem demograficznym. Jej ludność jest rozproszona po tysiącach wysp, a największa koncentracja występuje na Jawie.
W tej kategorii zdecydowanie wygrywa Indonezja.
3. Gospodarka – Rosja nadal większa, ale Indonezja szybciej rośnie
Według szacunków za 2025 r.:
Wskaźnik Rosja Indonezja
PKB nominalny 2,57 bln USD 1,45 bln USD
PKB PPP 7,23 bln USD 5,05 bln USD
Wzrost gospodarczy ok. 1% ok. 5%
PKB PPP na mieszkańca ok. 50 tys. USD ok. 18 tys. USD
Rosja ma obecnie gospodarkę wyraźnie większą, ale Indonezja rozwija się znacznie szybciej.
Mocne strony Rosji
- ropa naftowa i gaz ziemny;
- węgiel;
- uran i metale strategiczne;
- przemysł ciężki i zbrojeniowy;
- energetyka jądrowa;
- rozwinięta infrastruktura przemysłowa i naukowa.
Rosja dysponuje ogromnymi zasobami naturalnymi i stosunkowo dobrze rozwiniętym przemysłem ciężkim. Jej słabością jest jednak uzależnienie od eksportu surowców, ograniczony dostęp do części technologii zachodnich i problemy wynikające z sankcji.
Mocne strony Indonezji
- nikiel – jeden z najważniejszych światowych zasobów tego metalu;
- węgiel;
- gaz ziemny;
- ropa naftowa;
- miedź, cyna i boksyt;
- olej palmowy;
- rozwijający się przemysł przetwórczy;
- ogromny rynek konsumpcyjny.
Szczególnie interesujący jest nikiel. Jest on ważny dla produkcji stali nierdzewnej i akumulatorów. Indonezja rozwija własny przemysł przetwórczy, zamiast ograniczać się do eksportu surowca.
Jej atutem jest także położenie w centrum dynamicznego regionu Azji Południowo-Wschodniej.
W tej kategorii obecnie wygrywa Rosja, ale Indonezja ma lepszą dynamikę rozwoju.
4. Potencjał militarny – ogromna przewaga Rosji
Tutaj różnica jest bardzo duża.
Kategoria Rosja Indonezja
Broń jądrowa Tak Nie
Wojska lądowe Bardzo duże Średnie
Lotnictwo Rozbudowane Ograniczone
Marynarka wojenna Duża, oceaniczna Duża regionalnie
Rakiety dalekiego zasięgu Bardzo rozwinięte Ograniczone
Przemysł zbrojeniowy Rozbudowany Rozwijający się
Doświadczenie bojowe Bardzo duże Ograniczone
Wydatki wojskowe
Wydatki wojskowe w 2025 r.
Miliardy dolarów, szacunki SIPRI.
$0 mld$50 mld$100 mld$150 mld$200 mldRosjaIndonezja
Rosja wydaje na wojsko ponad 12 razy więcej niż Indonezja. Co istotne, rosyjskie wydatki odpowiadają około 7,5% PKB, podczas gdy indonezyjskie są niewielką częścią gospodarki.
Rosja posiada ponadto największy lub jeden z największych arsenałów nuklearnych na świecie, strategiczne okręty podwodne, bombowce dalekiego zasięgu i rakiety międzykontynentalne.
Indonezja nie ma ambicji konkurowania z Rosją w tej dziedzinie. Jej priorytetem jest:
- kontrola rozległego archipelagu;
- ochrona szlaków morskich;
- obrona przestrzeni powietrznej;
- zabezpieczenie wyłącznej strefy ekonomicznej;
- utrzymywanie równowagi sił w Azji Południowo-Wschodniej.
To ważne, ponieważ Indonezja leży w sąsiedztwie jednych z najważniejszych szlaków morskich świata.
Zdecydowane zwycięstwo Rosji.
5. Geografia i położenie strategiczne
To jedna z najciekawszych różnic między tymi państwami.
Rosja ma:
- największe terytorium na świecie;
- dostęp do Arktyki, Pacyfiku, Bałtyku i Morza Czarnego;
- ogromne zasoby ziemi uprawnej, lasów, wody i surowców;
- strategiczną głębię terytorialną;
- bezpośrednie sąsiedztwo Europy, Chin i Azji Środkowej.
Jej problemem jest jednak niekorzystne rozmieszczenie ludności. Ogromna część terytorium jest słabo zaludniona, a obszary syberyjskie są trudne do zagospodarowania.
Indonezja ma:
- położenie pomiędzy Oceanem Indyjskim i Spokojnym;
- kontrolę nad ważnymi szlakami żeglugowymi;
- sąsiedztwo Australii, Malezji, Singapuru i Filipin;
- dostęp do niezwykle ważnych gospodarczo rynków azjatyckich;
- bogate łowiska i zasoby morskie.
Szczególnie istotne jest położenie w pobliżu cieśniny Malakka, przez którą przepływa ogromna część światowego handlu morskiego.
Indonezja jest więc potencjalnie jednym z najważniejszych państw geostrategicznych świata. Nie jest tylko dużym krajem Azji Południowo-Wschodniej – znajduje się na skrzyżowaniu globalnych szlaków handlowych.
W tej kategorii trudno wskazać jednoznacznego zwycięzcę. Rosja ma większą głębię strategiczną i zasoby terytorialne, Indonezja zaś bardziej korzystne położenie dla światowego handlu w XXI wieku.
6. Przemysł, technologia i nauka
Dziedzina Rosja Indonezja
Energetyka jądrowa Bardzo rozwinięta Początkowa
Lotnictwo Własny przemysł Głównie import
Kosmonautyka Duże doświadczenie Ograniczona
Informatyka Dobra baza specjalistów Szybki rozwój
Elektronika Ograniczona samowystarczalność Zależność od importu
Hutnictwo Bardzo rozwinięte Dynamiczny rozwój
Przemysł samochodowy Rozwinięty, ale osłabiony Produkcja i montaż
Przemysł stoczniowy Znaczący Znaczący potencjał
Rosja ma przewagę w technologiach strategicznych: rakietowych, kosmicznych, jądrowych, lotniczych i wojskowych.
Indonezja natomiast ma szansę rozwinąć się jako centrum przemysłowe Azji, szczególnie w dziedzinach związanych z metalurgią, akumulatorami, przetwórstwem surowców i produkcją przemysłową.
Istotne jest również to, że Indonezja może korzystać z transferu technologii i inwestycji zagranicznych, przede wszystkim z Chin, Japonii, Korei Południowej i innych państw regionu.
7. Pozycja międzynarodowa i sojusze
Rosja:
- stały członek Rady Bezpieczeństwa ONZ;
- mocarstwo nuklearne;
- członek BRICS;
- duży eksporter uzbrojenia i surowców;
- silne powiązania z Chinami, Indiami i częścią państw Globalnego Południa;
- poważne ograniczenia w relacjach z państwami zachodnimi.
Indonezja:
- członek G20;
- największe państwo ASEAN;
- członek BRICS od 2025 r.;
- tradycja polityki niezaangażowania;
- dobre relacje zarówno z Chinami, jak i państwami zachodnimi;
- znacząca rola w świecie muzułmańskim.
Indonezja ma przy tym pewną przewagę dyplomatyczną: nie jest postrzegana jako przeciwnik Zachodu ani jako bezpośredni rywal Chin. Może prowadzić politykę wielowektorową i korzystać z rywalizacji największych mocarstw.
Rosja ma większe znaczenie w polityce bezpieczeństwa, ale Indonezja może mieć coraz większe znaczenie w polityce gospodarczej i regionalnej.
8. Perspektywy na najbliższe 20–30 lat
Tutaj robi się naprawdę interesująco.
Rosja – mocarstwo z problemami strukturalnymi
Jej atuty pozostaną ogromne: surowce, broń jądrowa, przemysł ciężki i rozległe terytorium. Problemem będą demografia, zależność od surowców, ograniczenia technologiczne i koszty militaryzacji.
Indonezja – potencjalne mocarstwo wschodzące
Ma korzystniejszą demografię, szybko rosnącą gospodarkę, ogromny rynek wewnętrzny i strategiczne położenie. Jej ograniczeniami są infrastruktura, poziom wykształcenia, nierówności regionalne, jakość instytucji i zależność technologiczna.
Jeśli obecne tendencje się utrzymają, Indonezja może w ciągu kilku dekad znaleźć się wśród pięciu–sześciu największych gospodarek świata. Nie oznacza to jednak automatycznie, że stanie się mocarstwem militarnym porównywalnym z Rosją.
9. Bilans porównawczy
Można podsumować porównanie następująco:
Dziedzina Przewaga
Liczba ludności Indonezja
Demografia Indonezja
Powierzchnia Rosja
PKB nominalny Rosja
PKB PPP Rosja
Tempo wzrostu gospodarczego Indonezja
Bogactwa naturalne Remis
Przemysł ciężki Rosja
Zaawansowane technologie wojskowe Rosja
Broń jądrowa Rosja
Siły zbrojne Rosja
Położenie handlowe Indonezja
Znaczenie dyplomatyczne Remis
Perspektywy demograficzne i gospodarcze Indonezja
10. Moja ocena: które państwo ma większy potencjał?
Rozdzieliłbym trzy kwestie:
1. Potęga aktualna: zdecydowanie Rosja. Jest państwem o większej gospodarce, znacznie silniejszej armii, ogromnym arsenale nuklearnym i większym potencjale technologicznym w dziedzinach strategicznych.
2. Potencjał gospodarczy i demograficzny: Indonezja. Ma prawie dwukrotnie większą populację, młodsze społeczeństwo i gospodarkę rosnącą znacznie szybciej.
3. Potencjał długoterminowy: Indonezja ma większą szansę na poprawę swojej pozycji w świecie niż Rosja. Nie dlatego, że ma więcej zasobów – Rosja pod tym względem jest wyjątkowa – lecz dlatego, że jej położenie, demografia i perspektywy gospodarcze są bardzo korzystne.
Jest jeszcze jedna interesująca rzecz: Indonezja może stać się czymś w rodzaju azjatyckiego odpowiednika Brazylii, ale z większym znaczeniem strategicznym dzięki położeniu między Indiami, Chinami i Australią.
Nie lekceważyłbym jej. W dzisiejszych zestawieniach potęg światowych Indonezja jest często niedoceniana, ponieważ nie dysponuje jeszcze odpowiednio silną armią i nie prowadzi tak ekspansywnej polityki zagranicznej jak Rosja.
Natomiast za 30 lat porównanie tych dwóch państw może wyglądać zupełnie inaczej.
Indonezja jest jednym z najpoważniejszych kandydatów do zajęcia miejsca Rosji w gronie mocarst. Można na nią spojrzeć nie jako na kraj rozwijający się, który może kiedyś stać się bogaty, lecz jako na potencjalne szóste centrum światowej potęgi, które może zastąpić słabnące centrum rosyjskie.
Przyjmijmy więc pojęcie imperium w znaczeniu geopolitycznym, a nie historycznym: jako wielkiego, względnie samodzielnego centrum siły, zdolnego oddziaływać na otoczenie i prowadzić własną politykę globalną.
1. Najmocniejszy argument: prognozy gospodarcze
Nie jest to zresztą tylko moja intuicja. Istnieje bardzo interesująca prognoza PwC „The World in 2050”.
Według niej kolejność największych gospodarek świata w 2050 r. według parytetu siły nabywczej ma wyglądać następująco:
Miejsce Państwo PKB PPP w bln USD
1 Chiny 58,5
2 Indie 44,1
3 USA 34,1
4 Indonezja 10,5
5 Brazylia 7,5
6 Rosja 7,1
To prognoza oparta na założeniach dotyczących wieloletniego wzrostu, a nie pewna przepowiednia. Jest też dość stara, więc nie należy traktować jej jako aktualnego rankingu. Niemniej wskazuje na skalę możliwości Indonezji.
Prognozowany PKB w 2050 r.
Biliony dolarów międzynarodowych, PPP; prognoza PwC.
0 bln USD20 bln USD40 bln USD60 bln USD80 bln USDChinyIndieUSAIndonezjaBrazyliaRosja
Zwróćmy uwagę na dwie rzeczy:
- Indonezja miałaby gospodarkę większą niż rosyjska, brazylijska czy niemiecka.
- Jej PKB byłby jednak nadal ponad trzykrotnie mniejszy od amerykańskiego i ponad pięciokrotnie mniejszy od chińskiego.
To wystarczy, by być gospodarczą potęgą, ale niekoniecznie imperium w pełnym znaczeniu tego słowa.
2. Demografia do 2050 r.
Według prognozy ONZ Indonezja będzie miała około 321 mln mieszkańców w 2050 r. Rosja około 136 mln.
To oznacza, że Indonezja będzie miała:
- prawie 2,4 razy więcej mieszkańców niż Rosja;
- większą populację niż USA;
- ludność zbliżoną do łącznej populacji Niemiec, Francji, Włoch i Hiszpanii.
Nie będzie to jednak już społeczeństwo bardzo młode. Mediana wieku ma wzrosnąć do około 38 lat. Indonezja również zacznie odczuwać skutki starzenia się ludności, choć w znacznie łagodniejszej sytuacji niż Rosja czy Chiny.
3. Czy Indonezja może zbudować potencjał militarny?
To jest najważniejszy warunek.
Indonezja ma kilka szczególnych powodów, żeby rozwijać siły zbrojne:
1. Musi kontrolować ogromny archipelag rozciągający się na tysiące kilometrów.
2. Musi zabezpieczać swoje zasoby morskie.
3. Musi brać pod uwagę rosnącą potęgę Chin i ich roszczenia na Morzu Południowochińskim.
4. Musi zachować niezależność od Chin, USA i Australii.
Jej obecne siły zbrojne są jednak dalekie od możliwości rosyjskich. Szczególnie brakuje jej:
- nowoczesnego lotnictwa w odpowiedniej liczbie;
- dużej floty oceanicznej;
- rozbudowanego przemysłu zbrojeniowego;
- satelitów wojskowych i własnych systemów rozpoznania;
- zdolności do prowadzenia operacji militarnych daleko poza własnym regionem.
Ale jest coś istotnego: Indonezja nie musi budować armii zdolnej do prowadzenia wojny na drugim końcu świata. Wystarczy, że stworzy siły zdolne do dominacji w Azji Południowo-Wschodniej i skutecznego zabezpieczenia najważniejszych szlaków morskich.
To znacznie bardziej osiągalny cel.
4. Największa przeszkoda: czy Indonezja chce być imperium?
Tutaj mam największe wątpliwości.
Indonezja ma tradycję polityki niezależnej od wielkich bloków. Nie chce być ani chińskim satelitą, ani amerykańskim sojusznikiem na wzór Japonii.
Jej polityka zagraniczna opiera się na:
- niezależności strategicznej;
- niezaangażowaniu;
- współpracy regionalnej;
- unikaniu bezpośredniej konfrontacji z mocarstwami.
To może być zarówno zaleta, jak i wada.
Z jednej strony Indonezja może stać się atrakcyjnym partnerem dla wielu państw. Z drugiej – może nie mieć ambicji budowania własnej strefy wpływów.
Ważne jest też ASEAN. Indonezja jest największym członkiem tej organizacji, ale nie jest jej formalnym hegemonem. Musi uwzględniać interesy Wietnamu, Tajlandii, Filipin, Malezji i Singapuru.
Można sobie jednak wyobrazić, że w miarę wzrostu jej potęgi gospodarczej i militarnej stanie się naturalnym liderem regionu.
5. Kto może konkurować z Indonezją o miejsce Rosji?
Nie ograniczałbym listy kandydatów do samej Indonezji.
Kandydat Atuty Główne ograniczenia
Indonezja Ludność, wzrost gospodarczy, położenie Słaba projekcja militarna
Brazylia Zasoby, terytorium, gospodarka Słaba pozycja strategiczna
Japonia Technologia, przemysł, finanse Demografia, ograniczenia strategiczne
Turcja Armia, przemysł zbrojeniowy, położenie Gospodarka i niestabilność
Nigeria Demografia, zasoby, potencjał regionalny Instytucje, bezpieczeństwo, infrastruktura
Pakistan Ludność, broń jądrowa, armia Słaba gospodarka, niestabilność
Arabia Saudyjska Energia, kapitał, położenie Mała ludność i zależność technologiczna
Moim zdaniem Indonezja ma w tym zestawieniu najbardziej zrównoważony potencjał długoterminowy. Japonia jest obecnie znacznie bardziej zaawansowana technologicznie, ale jej perspektywy demograficzne są niekorzystne. Brazylia ma wielki potencjał gospodarczy, ale mniejsze znaczenie strategiczne.
6. Jak mogłaby wyglądać mapa pięciu imperiów w 2050 r.?
Pięć centrów światowej potęgi – scenariusz 2050

USA
Ameryka Północna, globalne siły zbrojne, finanse, technologie
Bardzo prawdopodobne
Chiny
Azja Wschodnia, przemysł, handel, technologia i siła militarna
Bardzo prawdopodobne
Indie
Azja Południowa, demografia, gospodarka i broń jądrowa
Bardzo prawdopodobne
Unia Europejska
Europa, gospodarka, technologie, regulacje i potencjał polityczny
Zależne od integracji
Indonezja
Azja Południowo-Wschodnia, Ocean Indyjski i Pacyfik
Możliwy awans
Rosja mogłaby w takim układzie zachować status mocarstwa nuklearnego i regionalnego, ale utracić pozycję jednego z pięciu głównych centrów światowego oddziaływania.
7. Moja prognoza
Rozdzieliłbym prawdopodobieństwo trzech różnych scenariuszy:
Scenariusz do 2050 r. Moja ocena
Indonezja w pierwszej piątce gospodarczej świata według PPP Bardzo realny
Indonezja jako główne mocarstwo Azji Południowo-Wschodniej Realny
Indonezja jako pełnoprawne globalne imperium Możliwy, ale trudniejszy
Najważniejsza będzie nie tyle wielkość gospodarki, ile zdolność przekształcenia jej w niezależną siłę polityczną i militarną.
Moja odpowiedź brzmi więc: tak, Indonezja może do 2050 r. zastąpić Rosję w gronie pięciu światowych imperiów. Uważam to za scenariusz całkiem poważny, choć nie przesądzony.
I na koniec zwróciłbym uwagę na jeszcze jedną rzecz, która może być istotna dla Twojej koncepcji.
W 2050 r. Indonezja może mieć około 320 mln mieszkańców, Nigeria około 360 mln, a Pakistan około 370 mln.
Jeśli zaś spojrzymy na dalszą perspektywę, Afryka zacznie odgrywać znacznie większą rolę w światowym układzie sił.
Dlatego zastanawiałbym się, czy model pięciu imperiów nie jest raczej modelem przejściowym. W drugiej połowie XXI wieku może pojawić się szóste centrum: Afryka, prawdopodobnie skupiona wokół Nigerii lub szerszego bloku państw afrykańskich.
To byłaby już zupełnie inna mapa świata.
(Tekst stworzony przy pomocy sztucznej inteligencji)



Komentarze
Pokaż komentarze (4)