Jak zapobiegać stopie cukrzycowej na co dzień?

Czym jest stopa cukrzycowa?

Zespół stopy cukrzycowej obejmuje owrzodzenia, zakażenia lub uszkodzenia głębiej położonych tkanek stopy, związane m.in. z neuropatią cukrzycową i/lub zaburzeniami ukrwienia kończyn. Mogą one obejmować między innymi trudno gojące się rany, owrzodzenia, zakażenia czy uszkodzenia tkanek. W ciężkich przypadkach konieczne może być długotrwałe odciążenie kończyny, leczenie specjalistyczne, a niekiedy również amputacja.

Stopa cukrzycowa może rozwijać się między innymi w związku z uszkodzeniem nerwów (neuropatią cukrzycową) i zaburzeniami krążenia. Neuropatia może powodować mrowienie, pieczenie, kłucie, a z czasem także osłabienie czucia w stopach. W efekcie niewielkie otarcie, pęcherz czy rana mogą pozostać niezauważone. Osłabione czucie temperatury zwiększa również ryzyko oparzenia, np. podczas kąpieli lub ogrzewania stóp.

Problemy z krążeniem także mogą przyczynić się do rozwoju stopy cukrzycowej, ponieważ sprawiają one, że do tkanek może docierać mniej krwi, a wraz z nią tlenu i składników odżywczych potrzebnych do prawidłowego gojenia. W takiej sytuacji nawet niewielka rana może wymagać większej uwagi.

Warto wiedzieć: Przy cukrzycy skóra stóp może być sucha i bardziej podatna na pękanie, szczególnie w okolicy pięt. Mogą pojawiać się również zrogowacenia, deformacje stóp i paznokci oraz zmiany koloru skóry. Nie każda taka zmiana oznacza rozwój stopy cukrzycowej, ale jej pojawienie się warto obserwować i w razie wątpliwości skonsultować ze specjalistą.

Jakie czynniki zwiększają ryzyko stopy cukrzycowej?

Na ryzyko problemów ze stopami wpływa kilka czynników, które często występują jednocześnie. Znaczenie mają przede wszystkim uszkodzenie nerwów i zaburzenia krążenia, które mogą rozwijać się w przebiegu cukrzycy. Ryzyko zwiększa również długotrwale podwyższony poziom glukozy we krwi, a także ucisk i urazy, np. spowodowane źle dopasowanym obuwiem. Znaczenie mogą mieć również nadciśnienie tętnicze, niewłaściwa pielęgnacja stóp, otyłość, palenie tytoniu i zaburzenia lipidowe.

Ważne: Codzienne oglądanie stóp i właściwa pielęgnacja pomagają szybko zauważyć otarcia, pęcherze, pęknięcia skóry czy inne niepokojące zmiany. Wczesne zareagowanie może pomóc ograniczyć ryzyko poważniejszych problemów.

Jak zmniejszyć ryzyko stopy cukrzycowej?

Jednym z najważniejszych elementów profilaktyki stopy cukrzycowej jest dobre wyrównanie cukrzycy. Leczenie cukrzycy powinno być prowadzone zgodnie z zaleceniami lekarza - ważne jest kontrolowanie ciśnienia tętniczego i stężenia cholesterolu. Istotne znaczenie ma również monitorowanie glikemii zgodnie z zaleceniami, które pomaga na bieżąco oceniać poziom glukozy i odpowiednio reagować na nieprawidłowe wartości.

Równie istotna w profilaktyce stopy cukrzycowej jest codzienna dbałość o higienę oraz wypracowanie prostych, codziennych nawyków, które pozwalają szybko zauważyć nawet niewielkie uszkodzenia skóry.

Codzienna profilaktyka stopy cukrzycowej - o czym pamiętać?

• codzienne oglądanie stóp - sprawdzaj, czy na stopach nie ma otarć, pęcherzy, pęknięć, zaczerwienienia, ran lub innych niepokojących zmian. Nie zapominaj o podeszwach i przestrzeniach między palcami. Jeśli trudno Ci je zobaczyć, pomocne może się okazać małe lusterko, możesz także poprosić o pomoc drugą osobę;
• mycie stóp w letniej wodzie, z zastosowaniem delikatnych środków myjących - po kąpieli dokładnie osusz skórę, szczególnie przestrzenie między palcami. Unikaj bardzo gorącej wody, ponieważ przy osłabionym czuciu możesz nie zauważyć, że temperatura jest zbyt wysoka;
• nawilżanie suchej skóry - regularne stosowanie kremu nawilżającego pomaga ograniczyć suchość i pękanie naskórka. Warto wybierać preparaty przeznaczone do pielęgnacji suchej i wrażliwej skóry, a w razie wątpliwości skonsultować się z lekarzem, pielęgniarką lub farmaceutą. Preparat należy nakładać na suchą skórę, omijając przestrzenie między palcami, jeśli producent nie zaleca inaczej;
• noszenie wygodnych skarpet oraz obuwia - skarpety powinny być miękkie, dobrze dopasowane i pozbawione elementów, które uciskają skórę. Dobrym rozwiązaniem mogą być odpowiednio dobrane skarpetki bezuciskowe, które nie mają ciasnego ściągacza powodującego dodatkowy ucisk na nogę. Buty natomiast powinny być wygodne, odpowiednio szerokie i zapewniać palcom wystarczająco dużo miejsca w środku, bez powodowania ucisku czy otarć.

Ważne: Jeśli zauważasz na stopie odciski lub modzele, nie usuwaj ich samodzielnie za pomocą ostrych narzędzi ani preparatów do ich usuwania. Przy cukrzycy nawet niewielkie uszkodzenie skóry może stać się początkiem trudno gojącej się rany. Wszelkie niepokojące zmiany lepiej skonsultować ze specjalistą, który oceni stan skóry i dobierze odpowiedni sposób postępowania, z uwzględnieniem ogólnego stanu zdrowia.

Bibliografia:

Medycyna Praktyczna (2017). Stopa cukrzycowa [online]. Available at: https://www.mp.pl/cukrzyca/powiklania/66541,stopa-cukrzycowa [dostęp online: 27.08.2026 r.]

Polskie Stowarzyszenie Diabetyków. (2021). Stopa cukrzycowa - jak ją rozpoznać i leczyć? [online] Available at: https://diabetyk.org.pl/stopa-cukrzycowa-jak-ja-rozpoznac-i-leczyc [dostęp online: 27.08.2026 r.]