19. lipca minęło 70 lat od zakończenia ewakuacji tzw. Armii Andersa ze Związku Sowieckiego na Bliski Wschód, przez Morze Kaspijskie do Iranu. Rozproszeni w różnych obozach, wojskowi przez pewien czas pozostali w tym kraju dla rekonwalescencji, aby móc kontynuować zmagania wojenne; cywile – głównie kobiety i dzieci – pozostali dłużej. Zakładano sierocińce i szkoły na potrzeby przesiedleńców; Isfahan został nawet nazwany „miastem polskich dzieci” ze względu na dużą liczbę przybyszów.
Po kilku latach jedni ruszyli w dalszą drogę, nie chcąc wracać do powojennej Polski, inni wybrali Iran na swoją drugą ojczyznę. Część Polaków, którzy zmarli wycieńczeni warunkami sowieckich łagrów, została pochowana na irańskich cmentarzach, m. in. Dulab w Teheranie. To właśnie widok tego cmentarza – z napisami w europejskim, a jednak obco brzmiącym języku – zainspirował w 1970 r. irańskiego reżysera Khosrowa Sinai do stworzenia filmu dokumentalnego o losach wygnańców, dla których Persja stała się rajem po syberyjskim piekle.
Realizacja filmu napotkała wiele przeszkód, pracę nad nim zakłócił także wybuch rewolucji islamskiej. Twórcy filmu udało się jednak znaleźć osoby pochodzenia polskiego, które nadal przebywały w Iranie. Spotkał się również z tymi, którzy jako dzieci trafili do Nowej Zelandii. Po zebraniu imponującego materiału i po ukończeniu w 1980 roku film nie mógł być nawet pokazany w Polsce.
Tytuł - „The Lost Requiem” - nawiązuje do zapomnienia, jakie dotknęło pochowanych na irańskich cmentarzach Polaków. Przestroga wspomniana przez Sinai - o tragediach, które powtarzają się, ponieważ ludzie wolą zapominać o tragediach z przeszłości - brzmi nad grobami ludzi, których losy nie są już interesujące dla ich potomków czy rodaków.
Losy Polaków wywiezionych wgłąb Związku Radzieckiego w czasie drugiej wojny światowej są już od ponad dwudziestu lat badane przez historyków, podejmowane są starania mające na celu upamiętnienie ofiar zawieruchy wojennej i polityki przywódców mocarstw.
W 2008 roku pięcioro Polaków wciąż mieszkających w Iranie zostało odznaczonych Krzyżem Zesłańców Sybiru. Wtedy też Khosrow Sinai został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej za wybitne zasługi w popularyzowaniu historii narodu polskiego.
Tekst ukazał się na portalu 10milionow.pl
Więcej na ten temat:
Polacy w Iranie: http://www.rodziny.muzhp.pl/?kraj=Iran
Wywiad z Khosrowem Sinai - http://www.iranian.com/main/2007/lost-requiem (ang.).
Zapowiedź filmu "The Lost Requiem" (napisy ang.):http://www.jadidonline.com/images/stories/flashmultimedia/Polish%20refugee%20iranengtest/polhigh.html
Odznaczenie Polaków w Iranie oraz K. Sinai przez L. Kaczyńskiego: http://www.wprost.pl/ar/131526/Krzyz-Zeslancow-Sybiru-dla-Polakow-w-Iranie/
Komentarze
Pokaż komentarze