Jacek Kaczmarski
Kantyczka z lotu ptaka - tekst piosenki

Patrz mój dobrotliwy Boże
Na swój ulubiny ludek,
Jak wychodzi rano w zboże
Zginać harde karki z trudem.
Patrz, jak schyla się nad pracą,
Jak pokornie klęski znosi
I nie pyta - Po co? Za co?
Czasem o coś Cię poprosi:

- Ujmij trochę łaski nieba!
Daj spokoju w zamian, chleba!
Innym udziel swej miłości!
Nam - sprawiedliwości!

- Smuć się Chryste Panie w chmurze
Widząc jak się naród bawi,
Znowu chciałby być przedmurzem
I w pogańskiej krwi się pławić.
Dymią kuźnie i warsztaty,
Lecz nie pracą a - skargami,
Że nie taka jak przed laty
Łaska Twoja nad hyfcami:

- Siły grożą Ci nieczyste
Daj nam wsławić się o Chryste!
Kalwin, Litwin nam ubliża!
Dźwigniem ciężar Krzyża!

- Załam ręce Matko Boska;
Upadają obyczaje,
Nie pomogła modłom chłosta -
Młodzież w szranki ciała staje.
W nędzy gzi się krew gorąca Bez sumienia i bez oddechu,
Po czym z własnych trzewi strząsa
Niedojrzały owoc grzechu.

- Co zbawienie nam, czy piekło!
Byle życie nie uciekło!
Jeszcze będzie czas umierać!
Żyjmy tu i teraz!

- Grzmijcie gniewem Wszyscy Święci!
Handel lud zalewa boży,
Obce kupce i klienci
W złote wabią go obroże.
Liczy chciwy Żyd i Niemiec
Dziś po ile polska czystość;
Kupi dusze, kupi ziemie
I zostawi pośmiewisko...

- Co nam hańba, gdy talary
Mają lepszy kurs od wiary!
Wymienimy na walutę
Honor i pokutę!

- Jeden naród, tyle kwestii!
Wszystkich na raz - nie wysłuchasz! -
Zadumali się Niebiescy
W imię Ojca, Syna, Ducha...

- Co nam hańba, gdy talary...

"Romans historiozoficzno-erotyczny" - Jacek Kaczmarski

Princessa Donia, krwi błękitnej jak sam błękit
Co na kopułach cerkwi tłem dla złotych gwiazd,
Od dziecka miała cały œwiat w zasięgu ręki
I preceptorów zagranicznych też w sam raz.
Jej tatuœ jeŸdził w tajnych misjach do Paryża
Skšd rękawiczek i pachnideł słał jej w bród,
Czym swej wiernoœci Matce Rosji nie ubliżał,
Bo wzorem Lwa Tołstoja kochał prosty lud.
Paryski atłas cudnie lœnił na smukłych dłoniach
Gdy malowała akwarelš sielskie błonia
Princessa Donia.

Parobek Ditko (pochodzenie podejrzane —
Przynajmniej twierdził tak prowincjonalny pop)
Wyganiał gęsi na pastwisko w boży ranek
I raczej nie myl się, bo prosty był zeń chłop.
Nie umiał pisać, ani czytać bo i po co,
Nie przeszkadzało to nikomu ani mu
I tylko gniotšc paznokciami pluskwy nocš
Z pamięci to i owo nucić zwykł do snu.
Tak podœpiewywał, gonił pluskwy, pachniał brzydko,
Zagapiš! w chmury się i gęsi gonił witkš
Parobek Ditko.

Jak się spotkali — cham i kwiat arystokracji -
To jedna z tych niewyjaœnionych nigdy spraw.
Zapewne ksišżę bawił znów na delegacji,
A córka z pędzlem w dłoni kwitła poœród traw.
Ditko się zbliżył, żeby zajrzeć w Jej obrazek
(Najpierw poczuła, nim dostrzegła na tle pól)
I zgrabnym noskiem powœcišgnęła swš odrazę -
Wszak tatuœ mówił jej by kochać ziemi sól.
Nieszczęsny speszył się bo myœlał niezbyt szybko,
Więc jej zaœpiewał tak jak umiał z lekkš chrypkš
Parobek Ditko:

Kazała meni maty
Z chłopcami pohulaty
Pohulaj sobi Doniu
Ja tobi ne boronłu.
A ja sobi hulaju
Jak rybka po Dunaju
Jak rybka z okuncami
Ja moloda z chłopcamy.

Nad skutkiem pieœni niech zaszumiš traw grzywacze,
Wœród których błyska już bez rękawiczki - dłoń.
Doœć, że się długo niosła z wiatrem w dal przeznaczeń
Paryskich perfum i rubachy Ditka woń.
Nie potępiajcie zbyt pochopnie płochej Doni,
To z obcych nauk wszak wynikło całe zło!
Z zachodnich mędrków żaden jej nie uœwiadomił,
Że imię Ditko znaczy Diabeł - tylko tol
Nie żałowała tej niewiedzy - ot, ironia!
Wdychajšc Ditki woń siarczystš jak amoniak
Princessa Donia...

Gdy wyszła na jaw mezaliansu konsekwencja
A Ditko zniknšł — w końcu to diabelski fach -
Wzišł do Paryża córkę Jego Ekscelencja
Gdzie pozostawił jš z jej grzechem i we łzach.
Rozkwitła wkrótce nad Sekwanš jak piwonia,
Œpiewajšc w kabaretach, popijajšc koniak
Princessa Donia...

Kazała meni maty
Z chłopcami pohulaty
Pohulaj sobi Doniu
Ja tobi ne boronłu.
A ja sobi hulaju
Jak rybka po Dunaju
Jak rybka z okuncami
Ja moloda z chłopcamy.

Aż minšł czas błękitnokrwistych darmozjadów
I stepem pomknšł ršczo całkiem inny œpiew,
W zawiei dziejów tatuœ Doni znikł bez œladu,
Bo przyszli tacy, co czerwonš mieli krew.
Przyszli położyć kres przesšdom i podziałom,
Paryskim woniom, akwarelom, itd...
Snadż się musiało właœnie stać to, co się stało,
A co się stało, to już każdy dobrze wie.
Z ukrytš w pasie z nabojami rękawiczkš
Szedł przeciw cerkwiom, mezaliansom i zabytkom
Komisarz Ditko.

Zmieniały rzeki bieg i stepy pustynniały,
Stóp milionowe œlady zasypywał pyl,
Stawało hańbš się, co było Ÿródłem chwały
I ci na czele — odpadali nagle -w tył.
A w Moulin Rouge œpiewała -wcišż Princessa Donia
Żeby miał za co ssać ostrygi Ditka syn;
W samotne noce rozmyœlała z twarzš w dłoniach
Co też z jej diabłem zrobić mógł Czerwony Młyn...
I nagle zjawił się - jak nagle kiedyœ zniknšł
Sterany bies — ze srebrnš na policzku nitkš
I z niš zaœpiewał - tak jak umiał - z lekkš chrypkš

Kazała meni maty
Z chłopcami pohulaty
Pohulaj sobi Doniu
Ja tobi ne boronłu.
A ja sobi hulaju
Jak rybka po Dunaju
Jak rybka z okuncami
Ja moloda z chłopcamy. 


Jacek Kaczmarski
24.08.98

http://expresskaszubski.pl/lasy-zapraszaja/2016/09/sa-niewielkie-a-maja-wielka-moc-mrowki-sprzymierzency-lesnikow-w-dbaniu-o-las

Są niewielkie, a mają wielką moc. Mrówki – sprzymierzeńcy leśników w dbaniu o las

Leśnicy posiadają miliony sprzymierzeńców - to mrówki. Znaczenie tych owadów jest wielorakie: pełnią rolę sanitariuszy lasu, wpływają na jego równowagę, przyczyniają się do rozsiewania roślin, zjadają szkodniki. Leśnicy starają się więc zapewnić im jak najlepsze warunki do życia.

Mrówki dzięki swojej liczebności, diecie, sprawnej organizacji społecznej, szczególnie silnie oddziałują na środowisko. Ich znaczenie jest wielorakie – wpływają na utrzymanie równowagi w leśnych biocenozach, są wykorzystywane przez inne zwierzęta jako pokarm, a nawet pomagają im w… zabiegach higienicznych.

- Tam gdzie jest odpowiednio dużo mrówek, tam możemy być pewni, że rośnie zdrowy las – podkreśla Andrzej Beczek, inżynier nadzoru w Nadleśnictwie Kartuzy. – Mrówki żywią się roślinami i drobnymi owadami, ale również są nekrofagami. Jeżeli spotkają na swojej drodze martwe zwierzęta, zanoszą je do mrowiska i zjadają. Dlatego nazywane są czyścicielami lasu. Proponuję, gdy podczas spaceru po lesie zauważymy mrowisko, zatrzymać się i pooglądać ich pracę.Oceńmy bezpośrednie otoczenia mrowiska – wówczas sami stwierdzimy, jak dookoła jest czysto.

W kaszubskich lasach żyją miliony mrówek. W zależności od gatunku możemy spotkać pojedyncze kopce lub całe kolonie. Szacunkowo można powiedzieć, że kopców mrówek na terenie Nadleśnictwa Kartuzy jest około kilka tysięcy.

Czyściciele lasu

W Polsce żyje około stu gatunków mrówek. Szczególnie cennymi dla leśników owadami są mrówki: ćmawa i rudnica. Oba gatunki to drapieżniki, które są niezwykle pożyteczne dla środowiska przyrodniczego.

Mrówka rudnica odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu ekosystemów leśnych. Latem mrówki jednego mrowiska zabijają ok. 50 tysięcy larw owadów, broniąc w ten sposób las przed masowym ich rozmnożeniem się. W czasie masowego pojawienia się szkodników mrówki jednego mrowiska mogą zniszczyć nawet 10 mln owadów.

Mrówka rudnica

Mrówka ćmawa jest podobna do mrówki rudnicy. Również jest perfekcyjnym myśliwym likwidującym wiele szkodników leśnych. Prócz owadów chętnie zjada również padlinę. Mimo że nie ma żądeł, potrafi pryskać jadem na odległość do 2 metrów, a dzięki silnym żuwaczkom robotnice intensywnie kąsają i są w stanie przegryźć ludzki naskórek. Odróżnić ją można po braku maleńkich włosków na odwłoku i łusce pomostka, które posiada mrówka rudnica.

Mrówka ćmawa

Oba gatunki mrówek budują okazałe mrowiska w postaci kopców z igliwia, ziemi i gałązek. Wysokość mrowiska może dochodzić do 2 metrów. Mrówcze gniazda powstają najczęściej w glebie – pod ziemią znajdują się skomplikowane systemy korytarzy. Poprzez budowę kolonii wydobywają na powierzchnię ziemi olbrzymie masy gleby rozluźniając jej strukturę. Gleba w pobliżu mrowisk jest mniej zakwaszona niż na pozostałym obszarze lasu. Dzięki temu mogą rozwijać się na niej rośliny niewystępujące w innych miejscach.

Niektóre gatunki mrówek, np. gmachówki, zasiedlają obumarłe pniaki lub leżące pnie drzew, przyśpieszając ich rozkład i obieg materii.

Pomagają roślinom i zwierzętom

Mrówki odgrywają również ważną rolę w rozsiewaniu nasion w roślin – głównie z najniższych warstw drzewostanu. Część spośród tych roślin wytwarza nasiona zaopatrzone w elajosomy, czyli tzw. ciałka mrówcze. Mrówki zbierają takie nasiona, a po zjedzeniu elajosomu porzucają je, przyczyniając się do rozprzestrzenienia gatunku. Rośliny „mrówkosiewne” to np fiołki, przebiśniegi, przetaczniki, kopytnik Jedna kolonia mrówek leśnych z rodzaju Formica rozprzestrzenia w ciągu jednego sezonu wegetacyjnego ponad… 30 tys. nasion! W mieszanych lasach dębowych mrówki przyczyniają się do rozsiewania ok. 80, a w lasach bukowych – ok. 45 gatunków roślin.

Mrówki stanowią znaczące źródło pokarmu dla innych zwierząt, m.in. pająków czy wielu gatunków ptaków. Dzięcioł czarny, w poszukiwaniu mrówek ukrytych w drewnie, potrafi wykuć nawet kilkanaście dużych otworów w jednym drzewie. Lisy i borsuki rozgrzebują mrowiska w poszukiwaniu występujących tu dużych larw chrząszczy, dziki zaś wylegują się w kopcach mrowisk m.in. ze względy na panującą w nich wysoką temperaturę.

Mrówki leśne mają znaczenie nie tylko jako czynnik ograniczający wielkość populacji innych bezkręgowców, czy pokarm dla innych zwierząt, ale także są wykorzystywane w celach higienicznych. Wiele gatunków ptaków oraz zwierzyna płowa i czarna wykorzystuje produkowany przez mrówki kwas, jako środek odstraszający pasożyty zewnętrzne. Ptaki chwytają mrówki dziobem i nacierają sobie nimi pióra skrzydeł, natomiast zwierzyna tarza się w mrowisku prowokując mrówki do spryskiwania ich skóry kwasem mrówkowym.

Mrówki potrafią również niejako „hodować” mszyce poprzez życie z nimi w symbiozie. Mszyce są źródłem spadzi – słodkiej cieczy, będącej… ich odchodami. Mszyce wyciągają soki z rośliny, na której żyją, przyswajając z nich głównie białka i tłuszcze, wydalają natomiast cukry proste, chętnie zjadane przez różne owady, w tym pszczoły. Te natomiast produkują z niej miód o doskonałych walorach smakowych i zdrowotnych

Leśnicy dbają o mrówki

Leśnicy starają się zapewnić mrówkom jak najlepsze warunki do życia i rozwoju.

- W przeszłości leśnicy dla ochrony mrowisk stosowali przeróżne formy mechanicznej ochrony kopców szczególnie przed dzikami, które bardzo lubią jajka mrówcze. Obecnie ograniczamy się do takiego prowadzenia prac leśnych tak, aby w okolicy mrowiska nie zmieniły się drastycznie warunki świetlne – wyjaśnia Andrzej Beczek.

Ze względu na ogromne znaczenie mrówek w środowiskach leśnych niektóre gatunki objęte zostały ochroną gatunkową. W rozporządzeniu Ministra Środowiska z 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt wymienionych jest sześć gatunków podlegających takiej ochronie: mrówka północna, mrówka smętnica, mrówka ćmawa, mrówka łąkowa, mrówka rudnica oraz mrówka pniakowa.

Ochronie podlegają także mrowiska. Zakaz ich niszczenia, usuwania i uszkadzania zawarty został w wymienionym wcześniej rozporządzeniu, a także w ustawie z dnia 28 września 1991 r. o lasach. Zgodnie z Kodeksem wykroczeń (art. 164) kto niszczy mrowiska znajdujące się w lesie albo na nienależącym do niego gruncie rolnym, podlega karze grzywny albo karze nagany.

Leśnicy w razie potrzeby chronią kopce przed zniszczeniem. Piętnują również każdy, nawet najmniejszy akt wandalizmu wobec mrowisk. Pamiętajmy o pożytecznej roli mrówek w czasie naszych leśnych wędrówek i… uważnie patrzmy pod nogi spacerując po leśnych szlakach!

(oprac. na podst. Krzysztofiak L., Krzysztofiak A.,Ochrona mrówek i mrowisk oraz na podst. materiałów dostarczonych przed Nadleśnictwo Kartuzy)