W ponad dwuletnim okresie po kwietniu roku 2004 problematyka Finlandii widziana poprzez pryzmat - jakkolwiek relatywnie częstych - formalnych wypowiedzi strony rosyjskiej, poza opisem prowadzonych na różnych szczeblach spotkań i uskutecznianych w trakcie nich dyskusji, jak też poza szeregiem istotnych ewaluacji wzajemnych stosunków, w zasadzie dotykała tylko dwu kwestii odbiegających od tego głównego nurtu. Jedną z nich od której zaczniemy te poniższego wywodu) były „sprawy kaukaskie”, drugą (jak te z drugą w o kolejności następującego poniżej opisu) kwestie dyplomatyczno-personalne. 

 

Sama problematyka kaukaska przewijała się tylko w niewielkim stopniu w licznych skądinąd relacjach rosyjskiego MSZ w odniesieniu do kwestii stosunków z Finlandią. Związane to było zapewne z faktem, iż storna fińska nie sprawiała Moskwie „większych kłopotów” w tym zakresie. Zamkniecie w październiku 2004 roku w Finlandii czeczeńskiego „Kavkaz Center” zostało - podczas konferencji zorganizowanej w dniu 13 października 2004 roku przez Departament Informacji i Prasy rosyjskiego MSZ - zostało przecież ocenione jako „pozytywny krok” strony fińskiej. Zanotowano też „szybkość” z jaką ‘fińscy koledzy” dokonali tej czynności. Jednocześnie, korzystając niejako ze sposobności, podkreślono gotowość rosyjskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych do podejmowania „/.../ wszelkich koniecznych akcji tak aby  jakiekolwiek podobne strony, które stanowią broń informacyjną międzynarodowych terrorystów, gdziekolwiek mogłyby one zostać usytuowane, zostały zamknięte”. Powołano się przy tym na   rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1566.[1]

 

Spolegliwość Finlandii wobec Moskwy w problematyce kaukaskiej mogła budzić zresztą na tyle znaczące zdziwienie, że rosyjskie MSZ postarało się formalnie odpowiednio naświetlić wybrane wypowiedzi strony fińskiej. Doskonałym asumptem do takiego właśnie działania było skomentowanie faktu, iż w styczniu roku 2005 fiński minister sprawiedliwości stwierdził, iż nie gwarantuje bojownikowi czeczeńskiemu - Achmedowi Zakajewowi - bezpieczeństwa na fińskim terytorium przed rosyjskimi służbami specjalnymi. Sprawa stała się głośna, a w dniu 24 stycznia 2005 roku „Novaya Gazeta” w artykule „FSB utworzyła swoja własną grupę w Helsinkach”, opisując to wydarzenie podawała także, że wskazany fiński minister: „/.../ nie mógł dać żadnych gwarancji, że Zakajew, po przylocie do Helsinek, gdzieś na lotnisku mógłby natychmiast być zabrany przez oficerów rosyjskich służb specjalnych do rosyjskiego samolotu /.../ aby zawieźć go na przesłuchanie   do więzienia Lefortovo, a nie do fińskiego parlamentu celem przeprowadzenia wolnej dyskusji.” Podnoszono zarazem otwarcie przy tej okazji w „Novay Gazecie” kwestię: „Kto jest panem (w Finlandii)? W końcu rosyjskie służby specjalne czy rząd fiński?”[2]

 

               Wobec takiego obrotu wypadków (i to mimo zasady, iż moskiewskie ministerstwo spraw zagranicznych nie komentowało z zasady artykułów prasowych, szczególnie tych, które nosiły otwarcie spekulatywny charakter), formalne czynniki rosyjskie zdecydowały się na reakcję. Zdaniem rosyjskiego MSZ - opisywana w określonym świetle sprawa miała charakter nie tylko prostego wypaczania faktów, ale wręcz otwartej mistyfikacji. W opinii rosyjskiego MSZ, publikacje tego rodzaju, które „rażąco przekręcają rzeczywisty stan wydarzeń”, i zasadniczo rzucają wątpliwości na kompetencję i suwerenność Finlandii, „obrażają państwo fińskie”, i „wywołują żal”. Stwierdzono więc w oficjalnym oświadczeniu rosyjskiego MSZ, iż w dniu 21 stycznia 2005 roku odbyło się w Helsinkach międzynarodowe seminarium na temat Czeczenii, którego zasadniczym akcentem miało być pojawienie się tam (z Londynu) Achmada Zakajewa. Ale (jak stało się to znane uczestnikom seminarium) wycofał się on z akceptacji zaproszenia na wskazane seminarium. Stwierdzono zarazem, iż Fiński minister sprawiedliwości Johannes Koskinen, do którego nieoficjalnie zbliżyli się organizatorzy seminarium, nie zagwarantował Zakajewowi wolnego wyjazdu z kraju, w wypadku, gdyby Rosja oficjalnie poprosiła Finlandię o jego ekstradycję. Jak wynikało z informacji rosyjskiego MSZ, minister fiński wystosował zresztą specjalne oświadczenie w tym zakresie, w którym podkreślił że Zakajew został przez Rosję zamieszczony na międzynarodowej liście osób poszukiwanych przez Interpol oraz że strona fińska musiałaby wziąć te okoliczności pod uwagę.[3]Prędkie zamknięcie przez władze fińskie „Kavkaz Center”, jak też odmowa zagwarantowania bezpieczeństwa dla mającego wziąć udział w seminarium w Helskinkach Zakajewa niedwuznacznie wskazywały na efektywne poparcie Finlandii dla Rosji w ogólnie rozumianej „kwestii kaukaskiej”; i tak też musiały to odebrać władze w Moskwie. Zaskakuje przy tym stanowisko samego Kremla, który najwidoczniej czuł się wręcz w pewnym momencie zmuszony do oficjalnego potwierdzenia pełnej suwerenności Finlandii w zakresie „sprawy kaukaskiej”.  

 

Z kolei kwestie stricte personalno-dyplomatyczne opisywane przez moskiewskie MSZ sprowadzało się w odniesieniu do Finlandii w zasadzie do dwóch tyko zagadnień. Pierwszym z nich był uczczenie końca urzędowania fińskiego ambasadora w Moskwie. Z okazji bowiem zakończenia misji dyplomatycznej fińskiego ambasadora w Rosji - Rene Nyberg’a -zastępca ministra spraw zagranicznych Rosji Wladimir Czyżow wydał w dniu 23 czerwca 2004 roku specjalny obiad.  Dziękując Rene Nyberg’owi za jego osobisty wkład w nawiązywanie dobrosąsiedzkich relacji, Czyżow przekazał mu jednocześnie w imieniu Ławrowa „pamiątkowy prezent”. Obie strony wyraziły przy tym satysfakcję z zasadniczego kierunku dialogu politycznego.[4] Jak zatem widać, opisywana ranga spotkania kończącego misję dyplomatyczną ambasadora fińskiego w Rosji oraz przekazanie mu z tej okazji „pamiątkowego prezentu” nie były zbyt wysokie czy wylewne. Fiński ambasador nie otrzymał żadnego odznaczenia rosyjskiego, co było o tyle dziwne (np. w porównaniu z serdecznym wręcz pożegnaniem w Moskwie szwedzkiego ambasadora), iż dwustronne stosunki fińsko-rosyjskie zdawały się być naprawdę bliskie i znakomicie się układające.

 

Zupełnie innego wymiaru nabrało wydarzenie, które na pierwszy rzut oka mogło znamionować pojawienie się w styczniu roku 2005 swoistego zgrzytu dyplomatycznego na linii Helsinki-Moskwa. Otóż kilka niezależnych źródeł medialnych podało wówczas informację o zamierzeniach fińskiej policji przesłuchania dwu „rosyjskich dyplomatów”, zaangażowanych w sprawę stręczycielstwa [pimping]. W odpowiedzi na te artykuły, Departament Informacji i Prasy moskiewskiego MSZ wydał w dniu 20 stycznia 2005 roku oświadczenie, gdzie - w odpowiedzi na zapytania prasy - stwierdzono brak jakiegokolwiek zaangażowania dyplomatów rosyjskich pracujących w Finlandii w „/..../ sprawę stręczycielstwa obecnie prowadzoną przez fińską policję, w której [zainteresowaniu] znajduje się kilka apartamentów, będących pod jurysdykcją Rosyjskiej Reprezentacji Handlowej w Helsinkach”. Jak podawało dalej rosyjskie MSZ w styczniu roku 2005: „te nieruchomości nie były używane przez Przedstawicielstwo Handlowe i były tylko czasowo użyczone niektórym rosyjskim obywatelom żyjącym w Finlandii. Przedstawicielstwo Handlowe nie miało żadnej wiedzy o nielegalnych działaniach osób, w których dyspozycji znajdowały się rzeczone departamenty”. O ile też w dniu 20 stycznia 2005 roku było wiadomo rosyjskiemu MSZ, fińskie władze, niejako w części swego dochodzenia, pragnęły zorientować się co do szeregu kwestii związanych z dwoma byłymi członkami Rosyjskiej Reprezentacji Handlowej w Helsinkach, którzy w różnych latach byli odpowiedzialni za własność nieruchomości tejże Reprezentacji Handlowej. Co niezwykle znamienne, według Departamentu Informacji i Prasy moskiewskiego MSZ, skoro obydwaj wzmiankowani rosyjscy obywatele zakończyli już swoją pracę w Finlandii, mechanizm wsparcia prawnego istniejący pomiędzy obydwoma krajami, umożliwić powinien rozwiązanie dające stronie fińskiej skuteczne przeprowadzenie swego dochodzenia.[5]Widać tu z jednej strony niezbyt znaczące pożegnanie fińskiego ambasadora (które rozmaicie można interpretować - od po prostu, niezbyt wysokiej oceny jego pracy, aż do kreowania w ten sposób nieco dwuznacznego sygnału o niezbyt wysokim statusie tychże relacji z punktu widzenia Moskwy), a z drugiej chęć zapobieżenia niepotrzebnego niekontrolowanego rozwoju ambarasującej skądinąd sytuacji z (byłymi) przedstawicielami rosyjskiego przedstawicielstwa handlowego, przy jednoczesnym okazaniu dobrej woli we współpracy rosyjskich i fińskich organów sprawiedliwości w ramach umów dwustronnych o pomocy prawnej. Sytuacje te - dość trudne do jednoznacznej interpretacji - obrazują jednak pewne specjalne nastawienie obu stron dyplomatycznych w stosunku do siebie.  

 

Omawiając bezpośrednie spotkania władz rosyjskich i fińskich (począwszy od szczebla prezydenckiego do poziomu zastępców ministrów spraw zagranicznych, etc) należy stwierdzić, iż odbywały się one w ponad dwuletnim okresie po rozszerzeniu Unii Europejskiej w kwietniu roku 2004 relatywnie bardzo często, i tak też były one odnotowywane przez oficjalne źródła dyplomatyczne Federacji.  

Najważniejsze oczywiście były dwustronne spotkania na poziomie prezydenckim lub z udziałem któregoś z prezydentów obu państw. I tak, podczas spotkania z przewodniczącym fińskiego parlamentu Paavo Lipponen’em, jakie odbyło się 28 czerwca 2004 roku na Kremlu, Władimir Putin wyraził swoje przekonanie o pozytywnym rozwoju relacji pomiędzy Finlandią i Rosją, mając jednocześnie nadzieję, iż parlamenty obu krajów uczynią znaczący wkład w ten rozwój relacji.[6] Po spotkaniu z kolei z fińską prezydent Tarją Halonen w jej letniej rezydencji w Kultaranta; 2 sierpnia 2005 roku w trakcie wspólnego wystąpienia dla prasy, prezydent Putin wyraził zadowolenie z ówczesnego stanu relacji fińsko-rosyjskich, które określił jako „bardzo bliskie”, co miało dotyczyć zarówno związków politycznych, jak i ekonomicznych. Co znamienne, wyrażając m.in. nadzieję na obecność prezydenta Finlandii jesienią 2006 roku w Petersburgu przy uroczystościach związanych z otwarciem oczyszczalni „Północ - Południe” Putin zauważał, iż wskazana konstrukcja plasuje się w programie (europejskiego) Północnego Wymiaru, (Northern Dimention) co niejako miało umiejscawiać rosyjską politykę ekologiczną w ramach takiej właśnie polityki unijnej.[7]  Z kolei prezydenci Rosji i Finlandii -Władimir Putin i Tarja Halonen, spotkawszy się w Petersburgu w dniu 22 września 2005 roku omawiali m.in. kwestię wspólnej granicy, włączając w to projekt rekonstrukcji stacji granicznej Brusnichnoe. Nie omieszkano przy tym wyrazić z dwu stron ponownego, nieustannego poparcia dla rozwoju programu „Północnego Wymiaru” (Northern Dimension).[8] Następnie Putin pogratulował w dniu 31 stycznia 2006 roku dla Tarjy Halonen reelekcji na stanowisko prezydenta Finlandii, a podczas rozmowy obie strony wyraziły poparcie dla rozwoju i wzmocnienia wieloaspektowych relacji wzajemnych.[9] Podczas rozmów prezydentów obu krajów w trakcie rozmów w Petersburgu w dniu 13 czerwca 2006 roku strona rosyjska ponownie wyraziła nadzieję na dalszy dynamiczny rozwój wzajemnych stosunków, szczególnie biorąc pod uwagę nadchodzącą w drugim półroczu roku 2006 prezydencję Finlandii w Unii Europejskiej. Inną kwestią zaprzątającą wówczas uwagę Putina była problematyka uproszczenia reżimu wizowego pomiędzy Rosją i UE.[10] Kurtuazyjnym niejako wystąpieniem, i to ze strony fińskiej był fakt, gdy nawiązując do wypadku rosyjskiego samolotu, z inicjatywy fińskiej prezydent Tarjy Halonen  w dniu 24 sierpnia 2006 roku miała miejsce rozmowa telefoniczna z Władimirem Putinem, gdzie obok kondolencji dyskutowano o współpracy pomiędzy Rosją i Unią Europejska w kontekście rotacyjnej prezydencji Finlandii w drugim półroczu 2006 roku.[11]

 

Bardzo znamiennym był z kolei fakt wspólnego podróżowania Putina oraz prezydent Finlandii Tarjy Halonen 20 października 2006 roku, po spotkaniu na lotnisku w Helsinkach, przez ok. 100 km do Lahti, na północ od Helsinek, gdy omawiano podczas jazdy stosunki bilateralne. Co oczywiste, podróż ta związana była z nieformalnym szczytem unijno-rosyjskim, po którego zakończeniu prezydent Putin łącznie z fińskim premierem Matti Vanhanen’em odbyli łączną konferencję prasową. Wzięli w niej też udział prezydent Komisji Europejskiej Jose Manuel Barroso oraz Javier Solana.[12]Z kolei, jak podawał w dniu 16 listopada 2006 roku oficjalny portal prezydenta Rosji, Putin w dniach 23 i 24 listopada 2006 roku miał znaleźć się z oficjalną wizytą w Helsinkach, kiedy na 23 zaplanowano rozmowy z prezydent Finlandii Tarja Halonen na tematy związane z kluczowymi kwestiami dotyczącymi relacji fińsko-rosyjskich, a w dniu 24 listopada miał wziąć udział w szczycie rosyjsko-unijnym w Helsinkach.[13]

 

W odnotowywany przez formalne rosyjskie służby dyplomatyczno -informacyjne kontakty fińsko- rosyjskie należy wpisać spotkanie z 19 czerwca 2004 roku pomiędzy Mikaiłem Fradkowem i fińskim premierem Matti Taneli Vanhanen’em, kiedy to dokonano szczegółowego przeglądu całego zakresu spraw dotyczących handlu i współzależności ekonomicznych pomiędzy obydwoma krajami oraz kiedy ustalono zadania dalszego zwiększenia efektywności tychże powiązań.[14]Fradkow pozytywnie m.in. oceniając dynamikę zmian we wzajemnych stosunkach oraz znaczące rezerwy dla rozwoju dalszej współpracy, szczególnie na polu ekonomicznym. Inna kwestią poruszaną podczas tego spotkania przez Fradkowa było zagadnienie ustanowienia bezwizowego reżimu podróżnego w ruchu z Unią Europejską.[15] 

 

Oczywiście z dyplomatycznego punktu widzenia specjalnego znaczenia nabierały spotkania z udziałem ministrów spraw zagranicznych, względnie ich wystąpienia. Specjalnego znaczenia w tym kontekście nabiera, pierwsza niejako w kolejności w interesującym nas okresie konferencja, jaka odbyła się 18 stycznia 2005 roku w Petrozavodsku. Miała ona miejsce z inicjatywy pracującej pod nadzorem przewodniczącego Zgromadzenia Legislacyjnego Republiki Karelii  rady organizacji pozarządowych i była prowadzona na temat wkładu tychże organizacji pozarządowych w promocję współpracy transgranicznej północnozachodnich regionów Rosji. Goszczono tam ministra spraw zagranicznych Federacji - Sergieja Ławrowa; stąd właśnie omówienie tejże konferencji przez rosyjskie MSZ. Wówczas to zwrócono specjalną uwagę na potrzebę bardziej aktywnego wejścia rosyjskich organizacji pozarządowych na szerszą niż dotychczas scenę, a to celem pomocy w rozwiązywaniu nabrzmiałych problemów międzynarodowych, przede wszystkim na polu wzmacniania relacji ze współrodakami zamieszkującymi zagranicą, czy popularyzowania znajomości języka rosyjskiego. Podczas rozmowy z Sergejem Katatowem, Ławrow omawiał wtedy - co zrozumiałe - głównie m.in. regionalne i subregionalne aspekty rosyjskich relacji z Finlandią i Unią Europejską, szczególnie w nawiązaniu do jej rozszerzenia.[16] Następnie po wymianie poglądów, jaka odbyła się pomiędzy Sergiejem Ławrowem a ministrem spraw zagranicznych Finlandii Erkki Tuomioja’em w Heslinskach w dniu 27 czerwca 2005 roku, Ławrow ustosunkował się podczas konferencji prasowej do szeregu kwestii istotnych w danym momencie dla wzajemnych  stosunków fińsko-rosyjskich. Wskazywał on wówczas pozytywną rolę Finlandii w rozwoju ogólnych stosunków Rosji z Unią Europejską, mówiąc powyższe szczególnie pod kątem opracowania i wdrożenia nowego „Porozumienia o Partnerstwie i Współpracy” oraz przyszłej prezydencji Finlandii w Unii Europejskiej. Ławrow prosił też wówczas stronę fińską o poparcie w Unii dla rosyjskiego stanowiska w sporze granicznym z Estonią, wskazując na potrzebę radykalnego rozwiązywania problemu, zamiast podnoszenia coraz to nowych zagadnień prawnych i politycznych. Jednocześnie zaprzeczał rosyjski minister spraw zagranicznych  doniesieniom o naruszaniu fińskiej przestrzeni powietrznej przez samoloty Federacji. Znamienne jest zarazem, iż na życzenie strony fińskiej Ławrow przedstawił w dniu 27 czerwca 2005 roku dokładnie sytuację w Czeczenii, wyrażając nadzieję na wsparcie ze strony unijnej dla społecznych i ekonomicznych projektów, realizowanych w tej republice.[17] Sergiej Ławrow spotkał się jeszcze ponownie 26 października 2006 roku w Salekhard, podczas piątej ministerialnej sesji Rady Arktycznej, z fińskim ministrem spraw zagranicznych Erkki Tuomioja. [18] Podczas spotkania, po za ustaleniem harmonogramu wzajemnych spotkań,   przedyskutowano m.in. kwestie dotyczące przygotowań do listopadowego szczytu Rosja – Unia Europejska, „/.../ optując za podjęciem decyzji, które otwarłyby nowe horyzonty partnerstwa”.

 

Także i zastępcy ministrów spraw zagranicznych mieli swój aktywny udział w odnotowanym przez moskiewskie służby informacyjne udział w dalszym rozwijaniu relacji fińsko-rosyjskich. I tak, do spotkania takich odpowiedników doszło w trakcie 11 sesji Międzyrządowej Rosyjsko-Fińskiej Grupy do spraw Współpracy Sąsiadujących Regionów (the Russian-Finnish Intergovernmental Group for Cooperation Between Contiguous Regions), działającej od roku 1992, jaka miała miejsce w Moskwie 2 lutego 2005 roku pod przewodnictwem zastępcy ministra spraw zagranicznych Federacji Władimira Czyżowa oraz Arto Mansala, sekretarza stanu w fińskim MSZ. Co istotne, strony wyraziły wówczas satysfakcję z zachodzącego rozwoju współpracy w sąsiadujących regionach, i potwierdziły skupienie się na konkretnych pozytywnych rezultatów w zakresie pomocy w ekonomicznym i socjalnym rozwoju sąsiadujących regionów Rosji i Finlandii jeżeli chodzi o poprawienie jakości życia ich mieszkańców.[19] W późniejszym okresie Władimir Titow, zastępca ministra spraw zagranicznych Federacji odbył w Helsinkach w dniu 25 stycznia 2006 roku konsultacje z sekretarzem stanu w fińskim MSZ Arto Mansalem oraz Markusem Lyra, podsekretarzem tamże. Titow został także przyjęty przez  fińskiego ministra spraw zagranicznych Erkki Tuomioja’na oraz fińskiego ministra handlu zagranicznego i rozwoju Mari Kiviniemi. W trakcie rozmowy przeanalizowano m.in. harmonogram przyszłych spotkań, a przede wszystkim w zakresie „pogłębienia” partnerstwa unijno-rosyjskiego (jak też problemów międzynarodowych). Jako przewodniczący Międzyrządowej Grupy Rosyjsko-Fińskiej do spraw Promocji Nadgranicznej Współpracy (the Russian-Finnish Intergovernmental Group for the Promotion of Contiguous Cooperation) Titow i Mansala omawiali kwestie nawiązujące do Programu Akcji Wszechstronnej Współpracy w Sąsiednich Rejonach na okres roku 2006, wyznaczając harmonogram poszczególnych wydarzeń.[20] Z kolei zastępca ministra spraw zagranicznych Rosji Aleksander Gruszko w dniu 19 czerwca 2006 roku przeprowadził konsultacje z wyższymi przedstawicielami fińskiego ministerstwa spraw zagranicznych na temat relacji rosyjsko-unijnych. Szczególnie dokładnie przedyskutowano przygotowania do mających się odbyć w drugiej połowie roku 2006 (podczas prezydencji fińskiej) głównych „wydarzeń” o charakterze rosyjsko-unijnym. W tym samym czasie analizowano wzajemne punkty widzenia na stan „map drogowych” dotyczących czterech rosyjsko-unijnych „wspólnych przestrzeni”. Wymieniono też poglądy na perspektywy rozmów dotyczących podpisania nowego porozumienia rosyjsko – unijnego oraz poruszono problematykę objętą Wspólnym Oświadczeniem na temat Rozszerzenia Unii Europejskiej (Joint Statement on the EU Enlargement and Russia-EU Relations) z 27 kwietnia 2004 roku.[21]Także i zastępca ministra spraw zagranicznych Federacji, Sergiej Kisliak, w dniu 20 czerwca 2006 roku przyjął dyrektora Departamentu Politycznego fińskiego MSZ Pilvi-Sisko Vierros-Villeneuve. Podczas tego spotkania wymieniono poglądy na główne kwestie polityki międzynarodowej.[22]

 

Rozliczne odnotowane przez rosyjskie MSZ oraz kancelarię prezydenta Federacji formalne relacje władz rosyjskich i fińskich znamionują- w naświetleniu moskiewskim - więcej niż poprawne wzajemne stosunki, co czyniłoby rzeczywiście Finlandię jednym z głównych partnerów (w sensie wsparcia) Rosji na arenie europejskiej. Wysoce daje tu do myślenia np. podejmowanie przez Ławrowa prób skłonienia strony fińskiej do interwencji w estońsko- rosyjskim sporze granicznym (przy odmowie takiej interwencji ze strony polskiej, podejmowanej jeszcze przez prezydenta Kwaśniewskiego), czy próba Putina „otwarcia” za pośrednictwem fińskim „nowych horyzontów partnerstwa” unijno - rosyjskiego. Te już poczynania wskazują na plasowanie przez Rosjan Finlandii w roli państwa, za pomocą którego, pośrednio czy bezpośrednio, można ewentualnie wywalczyć w strukturach europejskich pewne, nazwijmy to, „delikatne kwestie”.

 

Wobec raczej niekonfliktowych relacji rosyjsko-fińskich w okresie pierwszych dwóch lat od poszerzenia Unii Europejskiej w roku 2004, najistotniejsze dla zrozumienia istoty tych odniesień z punktu widzenia formalnej Moskwy wydaje się być wskazanie ich oceny przez rosyjskie czynniki zwierzchnie. Wypowiedzi te zrzutują bowiem najcelniej (chociaż niekiedy oczywiście pośrednio) na rzeczywiste postrzeganie Finlandii przez Rosję. Podczas prezentacji listów uwierzytelniających nowych ambasadorów, jaka odbyła się na Kremlu w dniu 22 grudnia 2004 roku, Władimir Putin potwierdził, iż „Rosja ma „trwałe tradycje dobrosąsiedztwa z Republiką Finlandii.” Jednocześnie prezydent Federacji zapowiedział realizację wielu rosyjskich planów inwestycyjnych w Finlandii oraz zwiększenie powiązań pomiędzy regionami obu krajów.[23]  Z kolei w nawiązaniu do fińskiego święta niepodległości Putin przesłał w dniu 6 grudnia 2006 roku na fińskiej prezydent - Tarjy Halonen – depeszę gratulacyjną, gdzie m.in. można było przeczytać, iż „Rosja wysoko ceni rozwój dobrego partnerstwa z /.../sąsiadem Finlandią” Jednocześnie w ocenie Putina występowała pewność dotycząca „/.../ dalszego rozwoju dwustronnej współpracy w dynamiczny sposób, błogosławieństwa dla Rosji i Finlandii”.[24]

 Na temat stanu relacji z Finlandią wypowiadał się i minister spraw zagranicznych Federacji. Jak się bowiem okazało, w trakcie konferencji prasowej po rozmowach dwustronnych Ławrow - fiński minister spraw zagranicznych - Erkki Tuomioja, jaka odbyła się dniu 20 czerwca 2006 roku, przedstawiciel Rosji szczególnie podkreślał udaną realizację inicjatywy Finlandii w zakresie promowania międzynarodowego współdziałania w ramach tzw. „Północnego Wymiaru” (Northern Dimention), obejmującego jako równoprawnych partnerów - poza krajami Unii Europejskiej - Rosję, Norwegię i Islandię. Ławrow zaznaczał wówczas podobieństwo poglądów fińskich i rosyjskich na większość „/.../dwustronnych, wielostronnych i regionalnych tematów dotyczących współpracy /.../” i przewidywał aktywny udział Finlandii w „/.../promowaniu partnerstwa pomiędzy Rosją i Unią Europejską” Co znamienne, podczas rozmów okazało się, że - jak to określić miał Erkki Tuomioja w bezpośredniej dyskusji z Siergiejem Ławrowem w dniu 20 czerwca 2006 roku, „/.../ Finlandia nie ma zastrzeżeń w odniesieniu do Rosji jako do odpowiedzialnego partnera zarówno na polu [dostaw] gazu czy ropy, jak i w zakresie elektrowni atomowych”.[25]  

 

Tę ocenę Finlandii przez stronę rosyjską należy uzupełnić o dość częste wypowiedzi rzecznika moskiewskiego MSZ. I tak, przed przejazdem do Rosji fińskiego ministra spraw zagranicznych Erkki Tuomioja, rzecznik moskiewskiego MSZ Jakowlenko w udzielonym w dniu 19 czerwca 2004 roku wywiadzie scharakteryzował Finlandię jako „/.../dobrego sąsiada  i jednego z głównych i ważnych partnerów Rosji w Europie.” Przyczyniał się do tego według Jakowlenki fakt, iż „regularne kontakty pomiędzy szefami ministerstw spraw zagranicznych tradycyjnie uformowały ważny składnik dobrosąsiedzkich rosyjsko-fińskich relacji, które odznaczają się  intensywnym dialogiem politycznym, krzepką [sic] i rosnącą wymianą handlową i bezpośrednim zaangażowaniem we współpracę z północno-zachodnimi regionami Rosji”.[26]Tenże Jakowlenko w wywiadzie dla rosyjskich mediów z dnia 25 października 2004 roku, charakteryzując ówczesny stan relacji fińsko-rosyjskich ocenił, iż Finlandia i Rosja „/.../utrzymują bogaty w konteksty dialog zorientowany na rezultaty praktyczne i efektywnie tworzący dobrosąsiedzkie relacje i wspólnie korzystną współpracę”. Pojawiające się we wzajemnych relacjach ewentualne problemy - zgodnie z cytowaną wypowiedzią Jakowlewa - nie miały charakteru „/.../ fundamentalnych różnic”, a obie strony były nieodmiennie „/.../zorientowane na konstruktywne rozwiązywanie /../” ewentualnych trudności. Tak widziany wspólny dialog to była przede wszystkim troska o bezpieczeństwo ekologiczne Bałtyku, czy formowanie wspólnej europejskiej architektury  np. w zakresie czterech wspólnych przestrzeni pomiędzy Rosją i Unią Europejską.[27]  W zakresie zaś odzewu fińskiego na wezwania Rosji w zakresie zajęcia „odpowiedniego” stanowiska co do ataków separatystycznych, Jakowlenko wyraził Finom w październiku 2005 roku „/..../wdzięczność za słowa sympatii /.../ kiedy Rosja została poddana szeregu atakom terrorystycznych.” Jak to ujął tenże wysoki przedstawiciel rosyjskiej dyplomacji, Rosjanie doceniali, że „/.../nieludzkie zbrodnie międzynarodowego terroryzmu w Północnej Osetii zostały stanowczo potępione przez fińskie przywództwo”. W dniu 10 grudnia 2004 roku Aleksander Jakowlenko po raz kolejny wypowiedział się  na temat relacji Finlandii z Rosją, wskazując na ich „dobrosąsiedzki charakter” i „bogaty polityczny dialog”. Mówiąc o tychże związkach, rzecznik moskiewskiego MSZ nawiązywał tym razem do „promocji” strategicznego partnerstwa unijno-rosyjskiego. Według Jakowlewa „/.../Finlandia jest tradycyjnie ważna /.../ [dla Rosji] w zakresie rozwoju relacji z Unią Europejską /.../”, co szczególnie podnosił on w kontekście przewodnictwa Finlandii w strukturach unijnych i w roku 2006 i domniemanych wpływów Finlandii na kształtowanie koncepcji unijnej Nowej Polityki Sąsiedztwa .[28]Jeszcze raz rzecznik rosyjskiego MSZ Aleksander Jakowlenko wypowiedział się o relacjach rosyjsko-fińskich w dniu 1 sierpnia 2005 roku, podkreślając ponownie m.in. wspólne zaangażowanie w osiąganie we wzajemnych stosunkach ekonomicznych „konkretnych rezultatów”. W świetle fińskiej prezydencji w UE w drugiej połowie 2006 roku Jakowlenko ocenił fińsko-rosyjską wymianę poglądów jako „pogłębianie rosyjsko - unijnego partnerstwa” oraz asumpt do dalszego rozwoju unijnego „Północnego Wymiaru” (Northern Dimention), jako inicjatywy korzystnej dla obu państw. W zakresie zaś problematyki państw nadbałtyckich, w oczach rzecznika rosyjskiego MSZ, Finlandia ze swoim bogatymi tradycjami demokratycznymi mogła posłużyć w zakresie ochrony praw mniejszości narodowych „/.../ za dobry przykład dla Rygi i Tallina”.[29]

 

Dokonywana przez formalną Moskwę ocena ewaluacji relacji z Finlandią okazywała się zatem zdecydowanie pozytywna. Podkreślano nie tylko trwałe i tradycyjne dobrosąsiedztwo z Republiką Finlandii.”, ale też uznawano wagę tego kraju w odniesieniu do rozwoju stosunków Rosji z Unią Europejską, w „pogłębianiu rosyjsko - unijnego partnerstwa czy w kreowania i domyślnie korzystnej dla Rosji unijnej Nowej Polityki Sąsiedztwa czy unijnego „Północnego Wymiaru”. Za nieco przesadzoną i jak się wydaje kokieteryjną wykładnię stosunku Rosji do Finlandii można jednak uznać ową słynną wypowiedź Władimira Putina z 6 grudnia 2006 roku , kiedy to dalszy dynamiczny rozwój dwustronnej współpracy ocenił on jako „ błogosławieństwo” zarówno dla  Rosji jak i Finlandii.

 

W finalnym rozrachunku wyłania się obraz, jak to przynajmniej zdawała się widzieć strona rosyjska, efektywnego poparcia Finlandii dla Rosji w ogólnie rozumianej „kwestii kaukaskiej”, co nawet miałoby prowokować Rosję do oficjalnego potwierdzenia pełnej suwerenności Finlandii w kwestii tejże „sprawy”. Niezbyt wysoka ranga pożegnania fińskiego ambasadora (przy okazaniu zarazem dobrej woli w ewentualnej współpracy organów sprawiedliwości w przy rozwiązywaniu ewentualnych problemów prawnych dotykających dawnych przedstawicieli rosyjskich w Helsinkach), jakkolwiek trudne do interpretacji, obrazując skomplikowane relacje wzajemne w niczym jednak nie umniejszają ogólnie bardzo pozytywnej atmosfery rozlicznych wzajemnych spotkań, z których wynika oczekiwanie strony rosyjskiej do swoistego reprezentowania na forum unijnym przez Finlandię stanowiska Rosji w takich kwestiach jak np. Nowa Polityka Sąsiedztwa, Wymiar Północny, czy podpisanie nowego partnerstwa o współpracy pomiędzy Federacją Rosyjską a UE. Podnoszenie przez Rosjan „trwałego i tradycyjnego dobrosąsiedztwa” z Finlandią i ocena dynamicznego rozwoju wzajemnych relacji jako swoistego „błogosławieństwa” dla obu stron, zdają się dopełniać ten obraz stosunków, gdzie Moskwa pragnęłaby zapewne widzieć Finlandię jako swego sekretnego i jawnego sojusznika w wielu kwestiach, szczególnie tych, które nawet w polityce można by uznać za szczególnie „wrażliwe” i „delikatne”.

 

 

Wnioski

Z ogólnie bardzo przyjaznego wydźwięku wzajemnych spotkań fińsko –rosyjskich, dawało się jasno wywnioskować oczekiwanie strony rosyjskiej do swoistego reprezentowania na forum unijnym przez Finlandię stanowiska Rosji w rozlicznych „delikatnych” kwestiach jak np. Wymiar Północny, Nowa Polityka Sąsiedztwa, czy wreszcie podpisanie nowego partnerstwa o współpracy pomiędzy Federacją Rosyjską a UE. Uznanie przez Rosjan prawidłowego rozwoju powiązań fińsko – rosyjskich za swoiste „błogosławieństwo” mogło przy tym przedstawiać rzeczywiste dążenie Moskwy do uznania Finlandii za swego trwałego sojusznika w wielu, szczególnie „wrażliwych” i „delikatnych” kwestiach.