podatek na ZUS...

Ze składkami na ZUS mamy problem od wielu lat. Polega on na przyjęciu, że obecnie na jedną emeryturę składa się składka na ZUS kilku różnych pracowników...

Przyjmijmy, że jest to prawda i zastanówmy się - o co tak naprawdę chodzi.

Warto zacząć od początku. W czasie tworzenia się Kapitału oraz przemysłu było ogromne zapotrzebowanie na pracowników. Na pewno chodziło o ogromną liczbę robotników, ale też niezbędni byli inżynierowie - którzy tworzyli różne urządzenia - począwszy od tych najmniejszych - aż po całe systemy funkcjonujące w skali państwa czy też ponad ich granicami.

Tyle o sytuacji ogólnej. A teraz o ludziach...

Wiadomo, że do wykonania przedmiotu potrzebny jest rzemieślnik. W manufakturach było to rozwiązane lepiej, bo wykorzystywano pracę grupy robotników, z których każdy wykonywał jakiś etap prac. Jednak dopiero rozwój przemysłu i jego umaszynowienie pozwoliło na istotne obniżenie kosztu produkcji i imponującą ofertę produkcyjną.

Pomijam tutaj przygotowanie tych pracowników. Byli tacy, którzy umieli więcej i byli tacy, dla których prosta czynność była wszystkim, co potrafią. Z upływem czasu okazało się,  że człowiek człowiekiem, ale można go zastąpić. Jednak coraz częściej okazywało się, że wartość pracownika zależy od jego umiejętności zawodowych. Urządzenia były coraz bardziej skomplikowane. Ich obsługa wymagała coraz większej wiedzy - tym samym wartość pracownika sukcesywnie wzrastała...

Teraz zajmijmy się samymi pracownikami.

Pracownik - jak to człowiek - czasem ulegał różnym "awariom" - a wtedy jego przydatność zdecydowanie malała. W początkowym okresie wystarczyło go zastąpić kolejnym chętnym "na dniówkę". I tutaj pojawił się kolejny problem. Jeżeli pracownik miał "stałą" pracę - każdego dnia przynosił do domu jakieś wynagrodzenie. Jednak, kiedy nie mógł stawić się w pracy, tracił też prawo do swojego wynagrodzenia w dniu absencji.

A że biznes to biznes - ktoś wpadł na pomysł rekompensaty utraconej dniówki. Było to spontaniczne, oddolne działanie. Grupa pracowników dogadywała się między sobą i z każdej dniówki odkładali oni parę groszy "na czarną godzinę". W sytuacji, kiedy któryś z nich zachorował, z tej skarbonki otrzymywał substytut utraconej dniówki.

Czy było to rozwiązanie dobre ?

Na pewno była to jakaś forma wzajemnego ubezpieczenia. Jej sukces polegał na tym, że cała grupa miała wynagrodzenie każdego dnia, z którego tworzono fundusz na wypadek utracenia dniówki. I jeżeli nieobecność członka grupy była sporadyczna - system mógł być rozwiązaniem dobrym.

W przypadku, gdy któryś z członków uchylał się od solidarnego współfinansowania, albo też któryś z członków chorował bardzo długi czas - sukces finansowy tego rozwiązania bywał różny.

A że biznes jest biznesem - powstała firma profesjonalnie prosperująca na ubezpieczeniu wzajemnym. Polegało to na rozszerzeniu działalności - i wyjście poza jedno przedsiębiorstwo. Ktoś zaproponował, by zdeponować u niego skromną składkę, a on zapewni wynagrodzenie na wypadek nieobecności w pracy... I - jak to w życiu bywa - tak i ten system funkcjonował różnie. Tak utworzone "kasy chorych" funkcjonowały jakiś czas, ale też zdarzały się tragedie - czyli upadek takiej kasy a jej członkowie tracili odłożone składki bezpowrotnie.

Nadszedł rok 1918. Gdy ogłoszono niepodległość państwa Polskiego, rząd Polski przystąpił do uporządkowania wielu spraw, także i problemów z kasami chorych. I tak doszło do utworzenia przedsiębiorstwa - Zakład Ubezpieczeń Społecznych - którego celem było uporządkowanie problemu "kas chorych" na szczeblu państwa i przejęcie ryzyka handlowego tej instytucji.

Uregulowania były proste. Pracownicy mogli dobrowolnie przystąpić do takiej kasy. A że doświadczenia potwierdziły pozytywne doświadczenie, nie było problemu z pozyskiwaniem nowych członków. Rozporządzenie w tej sprawie zobowiązywało już istniejące "kasy chorych" do ich likwidacji i przejęcia przez państwowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Scentralizowana organizacja oraz gwarancje państwa były tutaj zachętą dla prywatnych banków - które chętnie zakładały konta bankowe dla struktur ZUS. Było to korzystne dla wszystkich. Zdeponowane pieniądze były bezpieczne. Rejestr przepływów był prosty  oraz przejrzysty. Kapitał banku poważnie wzrastał - więc spadał koszt kredytu udzielany Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Nie ma co ukrywać - na początku często brakowało środków na wypłatę deklarowanych środków. Dlatego kredyt bankowy gwarantowany przez państwo był tutaj ratunkiem.

A że wzrastała liczba osób uczestniczących w projekcie - wzrastała miesięczna kwota wpływu na rachunek banku.

I tutaj trzeba dodać to - czego obecnie raczej nie ma. Jak wiadomo - Zakład Ubezpieczeń Społecznych był przedsięwzięciem handlowym. Posiadał własne środki - którymi mógł operować według własnego uznania. Dość szybko ustaliła się kwota wypłat w związku z deklarowanymi świadczeniami, ale sukcesywne wpłaty składek były tutaj ratunkiem...

Oczywiście - nie zawsze udzielone kredyty były spłacone na koniec roku kalendarzowego. W takim przypadku bank udzielał dalszych kredytów - co pozwalało na zachowanie płynności finansowej. W okresach sprzyjających absencja z powodu choroby była mniejsza - stąd też udawało się zmniejszać zadłużenie.

Niezależnie - Zakład Ubezpieczeń Społecznych pomnażał swój kapitał i zaczęła pojawiać się pewna nadwyżka gotówki, którą lokowano w inwestycje. W okresie lat 20.-30. XX wieku wielu przedsiębiorców emitowało własne akcje na zdobycie niezbędnych środków na prowadzenie własnej inwestycji. Wiele tych przedsiębiorstw dość szybko rozpoczynało swoją działalność sukcesem finansowym - co pozwalało na wypłatę dywidendy z racji posiadanych akcji. I te akcje - po starannym przeanalizowaniu projektu - czasem były finansowane z wolnych środków Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. A dywidenda zdecydowanie podnosiła kapitał własny Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Inną formą pozyskania dodatkowej wartości była inwestycja w nowe siedziby Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kolejnych miejscowościach. A kiedy potrzeby Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wzrastały - sprzedawano zbędne budynki po cenie zdecydowanie wyższej, niż koszt ich wzniesienia. Te kwoty także zwiększały kapitał własny Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Zgodnie z dokumentami finansowymi, ZUS w 1939 roku, jeszcze przed rozpoczęciem działań wojennych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie posiadał żadnych niespłaconych kredytów. Posiadał ogromną bazę w postaci budynków, samochodów, maszyn do pisania ect. Poza  tym - wszystkie wypłaty deklarowanych świadczeń odbywały się ze środków własnych.

We wrześniu 1939 roku wszystko zmieniło się. Budynki stanowiące własność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych albo zostały zniszczone w wyniku działań wojennych, albo zostały przejęte przez okupanta. Przedsiębiorstwa polskie zostały przejęte przez zarząd okupanta i zaprzestały wpłat zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami. Depozyty bankowe ZUS bardzo często zostawały przejęte przez Rzeszę Niemiecką. W tej sytuacji przez okres II wojny światowej Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponosił straty i nie uzyskiwał przychodów. 

Po II wojnie światowej, już pod zarządem nowej administracji państwa polskiego, zaistniały zupełnie nowe okoliczności. Ze względów oczywistych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musiał wypłacać renty dla osób, które utraciły zdolność do pracy w związku z działaniami wojennymi. Należało tutaj dołączyć kolejne roczniki - które zostały powołane do służby wojskowej chociaż wcześniej nie uzyskały statusu pracownika. Wiele osób utraciło zdrowie w czasie działań wojennych i już do pracy nie powróciło.

Kolejnym problemem była konieczność wypłaty świadczeń zdrowotnych lub emerytalnych dla osób, które nigdy nie wnosiły składek na takie świadczenia.

W tej sytuacji została podjęta decyzja, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie finansował te wszystkie świadczenia, ale w przypadku deficytu środków, Skarb Państwa uzupełni te środki...

Na zakończenie warto przypomnieć, że w latach późniejszych rozwiązano Zakład Ubezpieczeń Społecznych  utworzony na podstawie przepisów sprzed 1939 roku. Zadania ZUS przejęły Rady Narodowe a Skarb Państwa finansował te świadczenia.

W latach 60. XX w. reaktywowano ZUS - ale w myśl zupełnie nowych przepisów. Owszem, ZUS nalicza składki - ale one już nie tworzą kapitału zakładowego. A szkoda, bo mądre inwestowanie to pomnażanie zgromadzonego kapitału. Aby naprawić tę wadę, potrzebne są zupełnie inne unormowania prawne. Składki wnoszone przez osoby ubezpieczone (obowiązkowo) nie procentują, są konsumowane "na bieżąco" - co pogarsza sytuację osób ubezpieczonych.