27 obserwujących
412 notek
269k odsłon
  267   1

Republikanizm

Rzeczpospolita to spolszczenie łacińskiego słowa "res publica". Na polskich samolotach widnieje napis "Republic of Poland".

Nazywamy więc siebie republiką. Warto  wiedzieć co to oznacza.


Republika, krótko mówiąc, to rzecz wspólna. Jest wspólnotą wolnych, aktywnych, równych wobec prawa obywateli, którzy rządzą się prawami, które sami sobie nadali.

W republice nie wystarczy być wolnym od ingerencji innych ale trzeba też być wolnym od dominacji, być niezawisłym. Wspólnota musi być suwerenna, bo tylko wtedy obywatele mogą być wolni. Wolności osobiste w republice niesuwerennej są iluzoryczne.


Liberalizm, który wyrósł z idei republikańskich, troszczy się tylko o wolność od ingerencji innych. Niepodległość nie jest konieczna , wystarczy gdy państwo, którego jest się obywatelem gwarantuje wolności osobiste i gospodarcze. Można więc być pod obcym panowaniem i nie walczyć o niepodległość narodową, gdy tak rozumiana wolność jest zachowana. Dla liberałów państwo ma być "nocnym stróżem" i to wystarczy żeby czuć się wolnym. Liberalizm jest przywiązany do indywidualnej wolności.

W tradycji liberalnej państwo jest utożsamiane tylko z rządem i aparatem administracyjnym, dla republikanów jest obywatelską wspólnotą opartą na prawie, obszarem współistnienia i wzajemności wolnych ludzi.


W modelu republikańskim, w którym ogromną wagę przywiązywano do suwerenności państwa, obywatel był postrzegany przez pryzmat wspólnoty, której dobro było jego podstawowym celem. Wynikała  stąd konieczność wzięcia odpowiedzialności za współrządzenie i aktywności obywatelskiej na  różnych płaszczyznach życia wspólnoty.

Tradycyjny republikanizm był obywatelski ale jednocześnie w znacznym stopniu arystokratyczny. Taka była np. polska republika szlachecka.

Dzisiaj mamy do czynienia  z republikami  głównie w nazwie,  a w rzeczywistości z  państwami liberalno-demokratycznymi, obejmującymi wszystkich obywateli równymi prawami i obowiązkami.


W tradycji republikańskiej obecne  jest dążenie do zbudowania silnego państwa, kontrolowanego przez obywateli. Takie państwo ma bronić przed wrogiem zewnętrznym, ale także gwarantować bezpieczeństwo wewnętrzne, chronić przed wrogiem wewnętrznym, zapewniać przestrzeganie prawa i wolność obywateli, jednocześnie wspierając wszelkie formy aktywności obywatelskiej, instytucje obywatelskie, kształtując cnoty obywatelskie i zainteresowanie dobrem wspólnym. Państwo ma więc pełnić również funkcje wychowawcze. Edukacja obywatelska, kładąca nacisk na poszanowanie prawa, zaangażowanie społeczne, umiejętność debatowania, odwagę głoszenia opinii, honor, pracowitość najlepiej może być zrealizowana w instytucjach społeczeństwa obywatelskiego w sposób nieformalny.

Prof. T.Buksiński podaje taką definicję republikanizmu:


„Republikanizm to teoria idealnego ustroju wolnych,aktywnych, moralnych obywateli".


Republikanie nie dokonują podziału na strefę prywatną i publiczną, w przeciwieństwie do liberałów. Moralne postępowanie nie jest tylko sprawą prywatną, lecz jest niezbędne do tego, żeby sfera publiczna też była moralna.

Republikanizm jest utopijny, bo opiera się na optymistycznej wizji ludzkiej natury, przypisując ludziom cnoty roztropności, umiarkowania i ducha obywatelskiego, co jest trudne do osiągnięcia. Republikanizm jednak wyznacza kierunek, w którym należy iść.

O dowartościowaniu idei republikańskich świadczy  powszechne występowanie wyrazu "republika" w nazwach wielu państw o ustroju liberalno-demokratycznym.


Liberalizm nie ufa ludzkiej naturze, przypisując duże znaczenie procedurom regulującym współistnienie jednostek.


W demokracji liberalnej obywatel spełnia swój obywatelski obowiązek za pomocą kartki wyborczej i potem już nie wtrąca się w rządzenie tak wyłonionych elit rządzących

Dla republikanów demokracja uczestnicząca, partycypacja obywatelska jest nie tylko prawem ale i obowiązkiem. Demokracja substancjalna nie tylko proceduralna dowartościowuje obywateli.


Republikanizm swoimi korzeniami sięga starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu.

Swój początek wziął w starożytnej Grecji gdzie uczestnictwo w życiu publicznym greckiej polis było obowiązkiem i warunkiem cnotliwego życia wolnych mężczyzn.

Ideały republikańskie rozwinęły się następnie w republice w starożytnym Rzymie ( 505 - 27 p.n.e.).

Zarówno Arystoteles w Grecji jak i Cyceron w Rzymie uważali, że dobry ład polityczny nie sprowadza się do rozwiązań instytucjonalnych, ale nade wszystko dotyczy kształtowania człowieka cnotliwego. Arystoteles koncentruje się na kwestiach moralnych i etycznych, nie na technikach rządzenia i instytucjach.

W rzymskiej teorii politycznej, obok Cycerona bliskiego Arystotelesowi i stoików  dochodzi do głosu  aspekt instytucjonalny. Obok greckiej tradycji uczestnictwa obywateli w życiu publicznym akcentowano świadomość przysługujących obywatelom praw.

Lubię to! Skomentuj11 Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Komentarze

Inne tematy w dziale Polityka