Wizualizacja idei Wodza

Kilka słów wstępu. Wykład zatytułowany "Wizualizacja idei w systemach totalitarnych Europy" przedstawiliśmy (ja i moja szefowa - p. prof. Maria Zmierczak) na Poznańskim Festiwalu Nauki i Sztuki, który odbył się w zeszłym tygodniu w Poznaniu. Zarówno włoski faszyzm, niemiecki narodowy socjalizm, jak i ideologia komunistyczna w identyczny niemal sposób wykorzystywały rozmaite techniki dla przedstawienia i wyrażenia własnych idei. Skupiliśmy się na pięciu wspólnych elementach: wizualizacji idei masowości, idei Wodza, idei wroga, idei symbolu i monumentalizmu. Wykładowi towarzyszyła prezentacja, składająca się z ponad stu fotografii, ilustracji i itp. Poniżej krótki fragment dotyczący wizualizacji idei Wodza.

 

Ad. 2 Wizualizacja idei wodza

 

Na czele mas (ruchu, narodu, społeczeństwa), zjednoczonych pod sztandarem wyznawanej idei stał wódz. Jednocześnie wódz stanowi ucieleśnienie idei - nieomylny ojciec narodu, nad którym czuwała Opatrzność albo żelazne prawa teorii marksistowskiej, przewodnik, za którym podążają jednolite masy.

Mitologizacja wodza w systemach totalitarnych nie znała granic: Ojciec narodu, który nigdy się nie myli, przyjaciel robotników i chłopów to tylko nieliczne przykłady tytułów, jakim byli oni obdarzani. Wódz ma specyficzne cechy - ma zawsze rację, nigdy się nie myli, po ojcowsku kocha masy, wie co dla nich dobre.

W każdym systemie niezwykle mocno dbano o wizerunek Wodza oraz o jego relację z masami.

 

Poniżej zdjęcia Mussoliniego - z prawej oryginalne, z lewej wyretuszowane.

 

 

 

Tu włoski plakat propagandowy. Artysta (Schawinski, Xanti, "Sí", 1934) odwoła się tym razem do postaci mitycznego Lewiatana, przedstawiając Duce, który - dosłownie - składa się z narodu.

 

 

Na kolejnej ilustracji Duce jako troskliwy ojciec narodu dbający o żniwa.

 

 

Poniżej zdjęcie ilustrujące wykorzystanie architektury by wyrazić zasadę iż Wódz nigdy się nie myli (o czym informuje nas napis poniżej orła - Wódz ma zawsze rację).

Wodzowi nie można się sprzeciwić. Wręcz nie ma możliwości ucieczki - poniżej jeden z wielu sposobów na przekazanie tego wszystkim.

 

A tak wyglądało to w całości: na tym i poprzednim zdjęciu widać fronton budynku domu partyjnego faszystowskiej partii.

 

 

Wreszcie chciałbym zaprezentować kilka zupełnie odmiennych portretów Wodza. Ani Hitler, ani Stalin nie pozwoliliby się tak przedstawić. Duce miał większe zrozumienie dla współczesnych prądów w sztuce, których Hitler nienawidził uważał za „sztukę zdegenerowaną". Zaś Stalin wolał sielskie obrazy z dziećmi i robotnikami. Tymczasem Duce mógł być portretowany nawet przez abstrakcjonistów. Powyżej obraz włoskiego futurysty Ambrosiego. W wizji artysty na obraz „wiecznego miasta" - Rzymu nakłada się wizerunek Wodza - Il Duce, który góruje nad miastem stanowiąc niejako syntezę historii Włoch.