Marek Nowakowski - Konie

Dziś trudno w to uwierzyć. Kino wszelkimi sposobami walczy o za­pełnienie pustoszejącej widowni. A kiedyś, zaraz po wojnie, tłumy zbierały się pod tymi nielicznymi, ocalałymi w Warszawie kinematografami – „Stylowym”, „Palladium”, „Atlantikiem”, „Polonią”... Pełne podniecenia, rozgorączkowane, z tak wielką niecierpliwością oczekujące baj­kowych obrazów na ekranie. Stąd, wychodząc spontanicznie naprzeciw potrzebom publiczności, wykształciła się instytucja koni, koników, jak mówiono pieszczotliwie

Konie! Pewno dlatego, że biegali chyżo... Rącze rumaki! Nieraz mu­sieli galopować, uciekając przed najazdem gliniarzy. Kręcili się przed wejściem do kina, proponując bilety.

Propozycja była nie do odrzuce­nia. Kolejka tak długa. Szansa na normalne kupno biletu tak minimalna. Szczególnie na te porywające, amerykańskie filmy o wojnie z Japończy­kami w dżunglach Azji i na wodach Pacyfiku. Mściwy Jastrząb, Pięciu Zuchów, Bohaterki Pacyfiku. Te filmy szły tygodniami przy niesłabną­cej frekwencji. A konie biegały rączo również z uwagi na konkurencję. Jeden chciał wyprzedzić drugiego.

Z początku pracowali w pojedynkę, samopas. Najwyżej we dwóch, trzech, tworząc swoiste kooperatywy. Skąd mieli tak wiele biletów? Sami wcześniej kupowali, prowadzili konszachty z kasjerkami, bileterkami (to typowo kobiece zawody), a może i gdzieś wyżej.

Byli już charakterystycznymi postaciami. W samodziałowych czapkach, zwanych oprychówkami, bujany chód, wytrawne, przebiegłe spoj­rzenie, nieomylnie odróżniające poczciwego nabywcę biletu od łapacza, trójniaka.

Konie to była specyficzna kasta. Z czasem szczególnym autorytetem zaczęli się cieszyć wśród nich tacy, którzy osiągnąwszy sukcesy w handlu, nie spoczęli na laurach, lecz próbowali dynamizować sprze­daż biletów, doskonalić jej sposoby, a wreszcie całkowicie ją zmono­polizować.

Rysiek Tabaczka, Sztajer, Kazik Ząbek. To niektórzy z tych kondotierów. Zahartowani w bojach, przebiegli i odważni, potrafili ko­rzystać z szans, które stwarza matecznik dużego miasta. Trudnili się już przedtem rozmaitymi procederami, poznali smak więziennego chleba. Oni to stali się szefami band koników pod kinami. Żelazną ręką, posłu­gując się często przemocą łamiąc opornych, uporządkowali chaotyczną dotąd sprzedaż biletów.

Podzielili się strefami wpływów. Sztajer trzymał „Stylowy”, Rysiek Tabaczka „Polonię”, Kazik Ząbek „Atlantik” i „Palladium”. Zorganizo­wali drużyny, które zajmowały się sprzedażą biletów i tępiły bezlitośnie koników indywidualnych.

Podkomendni trzech szefów dopadali takich anarchistów, samotników i odbierali im bilety oraz utarg. Ten, kto w porę zrozumiał daremność oporu, mógł liczyć na łaskawe przyjęcie do drużyny monopolisty. Zawsze zagadką pozostawała niewyczerpana liczba biletów sprzedawana przez koników. Mieli ich całe pliki, grube zwoje.

Zaopatrzeniem sprzedawców w bilety zajmowali się szefowie. Mieli rozległe stosunki. Z całą pewnością musiał to być precyzyjnie zorganizo­wany system korupcji. Ścisła współpraca z personelem kin.

Ci wielcy mo­nopoliści sami już nie handlowali biletami. Przesiadywali w pobliskich kawiarniach i knajpach. Podwładni przynosili im pieniądze, otrzymywali zwoje biletów. Można przeto uznać, że była to już bardzo nowocześnie zorganizowana struktura podziemna na wzór mafijnej, istniejącej w kra­jach wolnego rynku i demokracji. U nas, w PRL-u świadczyła wymownie, że ideologia i autorytarna władza nie potrafi wytrzebić do szczętu wszyst­kich ludzkich inicjatyw.

Milicja też była oswojona i obławy na koników zwykle okazywa­ły się nieskuteczne, oni już wcześniej wiedzieli, kiedy i gdzie nastąpi akcja.

Ów złoty okres trwał do późnych lat sześćdziesiątych. Kin przy­bywało i podupadła ta domena prywatnej działalności. Równocześnie telewizja stawała się coraz poważniejszą konkurencją. Ludzie woleli wygodny fotel w domowych pieleszach, ciasteczka i herbata pod ręką, a przed oczyma przesuwają się czarno-białe albo kolorowe obrazki.

Zaczynał się zmierzch i dynamiczne dotąd środowisko handlarzy bi­letami podupadało. Nowe talenty gdzie indziej szukały ujścia dla swo­jej pomysłowości. Choćby w handlu obcą walutą. Jeszcze tylko wtedy, gdy w kinach pokazywano filmowe szlagiery, sporadycznie powracały konie. Były kina premierowe („Moskwa”, „Skarpa”, „Wars”, „Wisła”) i tam, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, pojawiali się przy wejściu i znów szedł stary interes. Ale to było już w istocie tylko smętne echo dawnej świetności.

Funkcjonuje jeszcze ostami Mohikanin tego procederu (weteran z cza­sów kina „Stylowy”), który dorywczo zajmuje się obsługą kin. Stary, posiwiały. Osiągnął pewną zamożność, ma wóz niezłej marki, prowadzi z synem warsztat blacharki samochodowej. Jednak zew krwi co jakiś czas ciągnie go do kina i ten stary koń krząta się czasem pod „Relaksem” lub „Luną”. „Parter czy balkon? Parka czy więcej?” – pyta monotonnie, pod­chodząc do ludzi wystających w kolejce przed kasą.