Więcej kultury, mniej populizmu

Prezes Rady Ministrów podpisał Pakt dla Kultury, co w skrócie sprowadza się do tego, że zobowiązał swój rząd do tego, że zrealizuje pomysł przeznaczenia 1% budżetu państwa na kulturę (jakkolwiek enigmatycznie by to brzmiało). Niby fajnie, bo kultura ważna jest i basta, lecz cóż z tego, że premier podpisze jakiś świstek i sypnie groszem skoro jest to działanie nieskoordynowane z innymi oraz wysoce nacechowane populizmem? Ano nic.

Trzeba autorom Paktu oddać sprawiedliwość, że dobrze scharakteryzowali niedostatki polskiej demokracji i polskiego społeczeństwa obywatelskiego. Nie można z nimi także się nie zgodzić w odniesieniu do tego jak ważna jest kultura dla dobrego funkcjonowania społeczeństwa. Zgodziłbym się nawet z tym, że państwo powinno partycypować w finansowaniu inicjatyw kulturalnych. I to tyle.

W treści Paktu pada wiele frazesów dotyczących m. in. „nowoczesnej ustawy medialnej” czy zmianie prawa autorskiego, ale są to tylko puste sformułowania mówiące o tym, że „trzeba to zmienić”. No jasne, że trzeba. Chciałbym się jednak dowiedzieć jak. Niestety, w Pakcie dla Kultury nie znajduję odpowiedzi.

Moje wątpliwości, a nawet lekkie wzburzenie budzi najważniejszy punkt Paktu, który niesie za sobą najbardziej dalekosiężne skutki, czyli przeznaczenia 1% budżetu na kulturę.

Po pierwsze, jest to bardzo nieostre sformułowanie, pod które można podciągnąć niemal wszystko.

Po drugie, jestem przekonany, że samo wpompowanie dodatkowych pieniędzy w kulturę nic nie da (przypominam, że co prawda sygnatariusze wskazali co należałoby zmienić dodatkowo, żeby rozwój społeczeństwa obywatelskiego i kultury był bardziej efektywny, lecz nie dali konkretnych rozwiązań).

Po trzecie, rząd Tuska zaprzecza sam sobie, ponieważ zabiera samorządom możliwość inwestowania (poprzez ograniczanie możliwości ich zadłużania się) i jednocześnie sypie groszem na kulturę. Warto byłoby pomyśleć np. o tym, że jeśli samorządu nie będzie stać na budowę odpowiedniej infrastruktury dla ekstra dotowanego teatru czy domu kultury to te ekstra dotacje pójdą w błoto. Rząd wykazuje w tej materii wyjątkowy brak skoordynowania zwiększenia nakładów na kulturę z innymi działaniami. Problemem nie jest to, że przeznacza się 1% na kulturę tylko to, że pozostałe 99% wydatków budżetowych nie współgra z tym szczególnym procentem.

Po czwarte, skoro już udowodniłem niewystarczającą skuteczność podpisania Paktu dla Kultury muszę wrzucić do ogródka jego sygnatariuszy jeszcze jeden kamyczek: jest to zagranie czysto populistyczne, obliczone na zdobycie głosów artystów i twórców. Bo jak inaczej można to wytłumaczyć? Przecież nie dbaniem o wysoki poziom kultury czy społeczeństwa obywatelskiego. Pakt dla Kultury na tym polu jest akurat bezproduktywny.

Przyznam, że dobrze się stało, że władza usiadła do rozmów z Obywatelami Kultury, że sobie pogadali i doszli do wspólnych wniosków. Szkoda tylko, że nic to nie da. Lub prawie nic, bo instytucje kulturalne dostaną dodatkowe pieniądze. Pytanie tylko czy będą w stanie je efektywnie wykorzystać? Niestety, bardzo w to wątpię.

Podsumowując: Kultura – tak, Pakt dla Kultury – nie! Dofinansowanie inicjatyw kulturalnych z budżetu państwa – tak, populizm – nie! Zmiana ustawy medialnej etc. – tak, brak koordynacji działań podejmowanych przez rząd i Obywateli Kultury – nie!