Historia pokazuje, jak Polacy zmarnowali sytuacje, gdy dominowali nad niemieckim imperiali

Jan Bodakowski
Historia pokazuje, jak Polacy zmarnowali sytuacje, gdy dominowali nad niemieckim imperializmem

Historia powinna być nauczycielką życia. Powinniśmy ją poznawać, by nie popełniać tych samych błędów co nasi przodkowie. Z wydanej przez wydawnictwo Biały Kruk 240-stronicowej pracy „Hołdy pruskie. Zmarnowana szansa Rzeczypospolitej: autorstwa profesora Stefana Ciary” czytelnicy mają okazję dowiedzieć się, jak nasi przodkowie zmarnowali okazję, gdy Polska dominowała nad niemieckim imperializmem.

Według wydawcy pracy „hołdów pruskich było więcej, od krzyżackich poczynając. W narodowej pamięci tkwi jednak ten z 1525 r., uwieczniony m.in. przez Jana Matejkę. Wielki malarz i patriota stworzył swe monumentalne dzieło, by przypomnieć w XIX w. potęgę Rzeczypospolitej i podźwignąć narodowego ducha. Jednakże już od XVI w. trwała żywa dyskusja o sensowności traktatu krakowskiego z Hohenzollernami. Nawet ówczesne mocarstwa były zdumione tym, że Prusy nie zostały przez Polskę po prostu wchłonięte, inkorporowane; tak postąpiliby wszyscy inni. Zresztą w samych Prusach istniały bardzo poważne siły opowiadające się za wcieleniem ich do Korony. Bardzo wolnościowy ustrój, tolerancyjność i bogactwo ówczesnej Rzeczypospolitej były niezwykle przyciągające”.

Z zapowiedzi wydawniczej można się dowiedzieć, że „hołd złożony w Krakowie przez wielkiego mistrza krzyżackiego Albrechta Hohenzollerna położył kres istnieniu państwa zakonnego, z którym trwały nieustanne zatargi oraz wojny. W jego miejsce jednak wyrósł z czasem groźny agresor wspierający się ideami Lutra, osobiście namawiającego Albrechta Hohenzollerna do przekształcenia księstwa pruskiego w państwo świeckie. Niemiecki arystokrata złożył w 1525 r. na krakowskim Rynku przysięgę lenną, a więc poddańczą, jednak ponad sto lat później lenno przestało być podmiotem politycznym; ostatni hołd polskiemu władcy został złożony w 1649 r. Tymczasem w 1701 r. koronowany został w Prusach pierwszy król”.

Autor pracy na kartach „Hołdów pruskich” stara się odpowiedzieć na pytanie o to: „Czy można winić za ustępliwość króla Zygmunta Starego, czy jednak raczej jego następców, którzy nie wykorzystali kilku okazji, by wcielić Prusy w całości do Rzeczypospolitej? Kraj był wówczas tak wielki, że samymi Prusami nikt się specjalnie nie przejmował… Miało to okazać się wielkim błędem. Rozważania na ten temat snuje doświadczony historyk, specjalista od tej epoki, prof. Stefan Ciara. Autor sięga wstecz i opisuje, jak doszło do narodzin państwa najpierw zakonnego, potem świeckiego, ale lennego, aż po nowe królestwo, które w XVIII w. wzięło udział w rozbiorach Rzeczypospolitej. Pyszni, perfidni, chciwi, skłonni do okrucieństw, gwałtów i łupiestw – tak pisano o Krzyżakach; czyż to samo nie odnosi się do państwa pruskiego?”.

Według Białego Kruka „książka ta opowiada o fragmencie naszych dziejów, ale też o konsekwencjach politycznych i narodowych wynikających z lekceważenia starożytnej maksymy, że historia jest nauczycielką życia. Wspaniałym uzupełnieniem są ilustracje obrazujące opisywane wydarzenia i postaci”.

Spis treści
NIE PRZEWIDZIELI... 8
Sprowadzenie Krzyżaków 12
POCZĄTKI KRYZYSU PAŃSTWA KRZYŻACKIEGO 40
Pyszni, perfidni, chciwi, skłonni do okrucieństw, gwałtów i łupiestw
WOJNA TRZYNASTOLETNIA 46
Półpoddany polskiego króla
POKÓJ I WOJNA 52
Zygmunt Stary wstępuje na tron
„ŻAGIEW WOJNY ROZPALAJĄ …” 59
Nie pomogła wielkoduszność Polaków
OSTATNIA WOJNA POLSKO-KRZYŻACKA 70
Jeszcze niewielkie państewko
DROGA DO KOMPROMISU 88
Sekularyzacja pod namową Lutra
CZYŻBY „HANIEBNY TRAKTAT”? 100
Hołd albo narodziny zaborcy
W OBLICZU WIĘKSZYCH ZAGROŻEŃ 117
Pierwsze reakcje na hołd pruski
WOJNA HISTORYKÓW 125
Kiedy zaczął się czas zmarnowanych okazji i krótkowzrocznych decyzji?
DLA NIEMCÓW HOŁD PRUSKI BYŁ WSTYDEM 138
Upowszechniali „kulturotwórczą” rolę Krzyżaków
ŚCIGAJĄC CHIMERĘ 143
Składali hołdy królom Polski jeszcze sześciokrotnie
WOJNA POWINNA ŻYWIĆ WOJNĘ 169
Zdradzieckie wolty elektora i walki o ujście Wisły
KOLEJNE USTĘPSTWA KRÓLA 183
Ostatnie hołdy z Prus Książęcych w 1641 i 1649 r.
KRÓL, KTÓRY NIE MIAŁ W SWYM PAŃSTWIE NIC DO POWIEDZENIA 191
Zerwanie zależności lennej Prus Książęcych od Rzeczypospolitej
SPRAWA KRYSTIANA KALKSTEINA 211
POLITYKA BAŁTYCKA JANA III 214
Szansa na inkorporację Prus Książęcych?
Efekt SŁABOŚCI RZECZYPOSPOLITEJ:
„KRÓL W PRUSACH” 219
Projekty rozbiorowe Fryderyka I
SKUTKI 225
Bibliografia 232