Nie chcę zamienić swojego bloga w podręcznik historii, ale kilka słów o historii Humania muszę napisać. Niewątpliwie polskie miasto, historyczne wzmianki o którym datują się z połowy XV w., w którym z roku na rok, coraz większe wpływy zdobywała ludność żydowska.
Jego właściciel, hr. Stanisław Potocki, wydał bajońskie sumy (jak na tamte czasy) na zbudowanie tam Parku Dendrologicznego, sława którego sięga na cały świat, ale chyba nie do Polski. Dlaczego tak twierdzę? Bardzo często spotykałem w hotelu Polaków, którzy zatrzymywali się tutaj jadąc z Polski na Krym lub nad Morze Azowskie, ale nikt z nich nie wiedział o Parku "Zofiówka".
Miasto często przeżywało pogromy i rzezie, w którym zawsze najwięcej ofiar było po stronie Zydów i Polaków.
Gdy zaczynałem swoją znajomość z tym miastem bilans był mniej więcej taki:
Po stronie polskiej: Mała grupa Polaków (Ukraińców czujących więź z Polską) skupiona w lokalnym Stowarzyszeniu, o którym nikt nie słyszał. Spotykają się bardzo rzadko, gdyż wynajęcie jakiejkolwiek sali kosztuje. Bez książek w języku polskim. Bez prasy w języku swoich przodków. BEZ KOSCIOŁA!!! Ale za to z Parkiem Dendrologicznym "Zofiówka", dzięki czemu cała Ukraina uważa, że Polska w Ukrainie powinna zaczynać się w Humaniu, a nie w Kijowskiej Ambasadzie.
Po stronie żydowskiej: Mogiła i Swiatynia Rabina Nahmana z Bracławia. Własne hotele i Obiekty gospodarcze. Własna ziemia w granicach miasta. Cmentarz żydowski – ZADBANY!!! Budownictwo największej w Europie Synagogi. Własne biura podróży. Prężne organizacje żydowskie pod aktywną opieką Ambasady Izraela. Własne biura prawnicze i adwokackie (żaden Zyd nie jest pozostawiony sam sobie). Kolosalny wpływ na przedsiębiorczość i kontrol większej części komercyjnego i finansowego rynku Humania.
Rynek budowlany w Humaniu pod ich kontrolą. Lwia część przetargów budowlanych jest realizowany przez ich biura projektowe i firmy wykonawcze.
Zastępca Mera wiezie mnie na Mogiłę Rabina Nachmana, a sam Mer doprowadza do spotkania z głównymi Zydami w mieście i ich reprezentantami w Kijowie.
Podczas kolejnej mojej wizyty w Humaniu, do mojego hotelowego numeru ktoś stuka. Otwieram i do pokoju wchodzi znany w Humaniu historyk-amator. Autor kilku znaczących publikacji. Wręcza mi swoje książki o historii Polaków i Zydów w Humaniu, oraz błagalnie prosi o spotkanie z samego rana koło budynku byłego polskiego kościoła (Galerii obrazów).
Ponieważ każdego ranka rozpoczynałem pracę od spotkania o godz. 7:30 z zastępcą Mera i omówienia planu działania na dany dzień, więc umówiliśmy się na siódmą. Przyszedłem w umówione miejsce i ... długo szukałem "mojego" historyka. Gdy go w końcu znalazłem nie kryłem swojego ździwienia z tej zabawy w chowanego.
Przeprosił z miną uderzonego psa (co wywołało moją czujność), pokazał na nowy płot, zbudowany gdzieś tak w 30 metrach od budynku kościoła (dokładniej: za budynkiem) i poprosił mnie, żebym wykazał cierpliwość, doczekał się, aż będzie wyjeżdżał pierwszy samochód z ziemią i uważnie przyjrzał się tej ... ziemi. Sam zniknął jak "Cichociemny".
Po około pół godzinie otworzyła się brama (cały płot był bardzo wysoki i zbity z desek, co świadczyło o tym, że za tym płotem zaczyna się jakaś budowa) i wyjechała z niej pierwsza wywrotka pełna ziemi.
Ziemia jak ziemia – pomyślałem, ale gdy ciężarówka zbliżyła się do mnie, oczom moim ukazał się niezwykły widok. Ziemia była naszpikowana kośćmi, a po wystających spod warstw ziemi czaszkach nie musiałem nikogo pytać o to, czy to kości ludzkie.
Stanąłem jak wmurowany. Ugięły się pode mną kolana. Musiałem oprzeć się o drzewo. Głowa pracowała jak szalona, a ja rozumiałem, że to zaskoczenie bierze się z jakiegoś przeoczenia. Tylko jakiego? Tylko jakiego?
Gdy zacząłem myśleć "po polsku" to natychmiast zrozumiałem. Kościoły polskie w głębi Ukrainy nie posiadają cmentarzy, ale kościół Humaniu, to prawdziwie polski kościół wybudowany w "polskim" mieście, więc oczywiście musiał przy nim być cmenatrz.
Zatrzymałem ciężarówkę. Kazałem jej się cofnąć za płot i pognałem do Merii. Wysłuchali mojego niewątpliwie emocyjnego wystąpienia, wezwali mojego przyjaciela, Dyrektora Dendroparku i właściciela największej firmy budowlanej w Humaniu (oczywiście, dobrze się domyślacie - Zyda), który był inwestorem.
Usłyszałem taką historię:
Gdy do władzy przyszli komuniści, to kościół zabrano katolikom i przekazano na cele gospodarcze. Cmentarz polski był jednakże w tym miejscu jeszcze do czasów powojennych.
W latach 50-tych opracowano nowy plan zagospodarowania miasta i sąsiadem "kościoła" stały się najważniejsze budynki administracji państwowej, w tym Meria. Było oczywiste, że coś trzeba zrobić z cmentarzem, więc podjęto decyzję o jego przeniesieniu.
Była to formalna decyzja i formalnie została wykonana. Przeniesiono na nowe miejsce oznaki cmentarza (krzyże, zachowane nagrobki, ogrodzenia, itp.), ale nikt nie zawracał sobie głowy szczątkami ludzkimi.
Pod koniec lat 90-tych, największy budowlaniec Humania rozpoczął starania o lokalizację swojej siedziby na wolnym terytorium za kościołem. Jego prośba została rozpatrzona przez wszystkie instancje, a ponieważ w oficjalnych dokumentach figurowało, że cmentarz polski jest przeniesiony, to po kilku latach starań Kijów wydał zgodę na tą lokalizację.
Jednak gdy już było wiadomo, że Meria jest zainteresowana we współpracy ze mną, Polakiem, to poproszono jego o wstrzymanie się z początkiem budowy, gdyż zdawali sobie sprawę z tego, że ja za punkt honoru wezmę sobie powrót tego kościoła pod skrzydła Katolickiej Społeczności.
Widząc jednak, że moje starania spaliły na panewce dano zgodę na start tej inwestycji. Proszono mnie, żebym nie robił szumu z tego co zobaczyłem, gdyż w ten sposób doprowadzę do blokady planu zagospodarowania i miasto dużo straci.
Nie mogłem się na to zgodzić. Kazałem wstrzymać inwestycję i poinformowałem, że jadę do Ambasady Polskiej z INTERWENCJA. Następnego dnia zostałem przyjęty przez Ambasadora, który bez większego zainteresowania wysłuchał mojej relacji i poprosił o złożenie informacji na piśmie, co miało miejsce.
Po powrocie do Humania poinformowałem Merię i zainteresowanego o swoich krokach. Przyjęli to ze spokojem i poprosili o zaakceptowanie takiego planu: Na miesiąc wstrzymują inwestycję. Jeśli wciągu miesiąca Ambasada podejmie kroki zmeirzające do ekshumacji i przeniesienia szczątków, to wstrzymają inwestycję na tak długo, jak długo będzie trzeba.
Dodatkowo, mój dobry kolega – inwestor poinformował, że jeżeli w końcu uda mi się doprowadzić do przekazania budynku Galerii katolikom, to on odsprzeda Parafii ten budynek pod Dom Parafialny po kosztach własnych.
Jeśli jednak strona polska nie podejmie żadnych kroków, to ja też nie będę przeszkadzał w tej inwestycji.
STRONA POLSKA NIE PODJEŁA ZADNYCH KROKOW (porównajcie z sytuacją w Malborku – moim rodzinnym mieście!).
HEJ MADRALE! Ja do dzisiaj nie mogę patrzeć ludziom w Humaniu w oczy, chociaż oni mi nigdy nie robili z tego zarzutów. Nawet wyjaśnili mi skąd oni wiedzą, że moje starania zakończą się niepowodzeniem, ale o tym w następnych odcinkach.
Komentarze
Pokaż komentarze (11)