ŻYDZI POLSCY - Dzieje i kultura cd.

5. stycznia:

Życzliwe przyjęcie wygnańców przez Kazimierza Wielkiego, oraz zapewnienie im opieki królewskiej przyczyniło się do wzmożonego osadnictwa żydowskiego. Z drugiej połowy XIV w. pochodzą pierwsze wzmianki o osiedlach żydowskich we Lwowie [1356], Sandomierzu [1367], Kazimierzu koło Krakowa [1386] i kilku innych miastach. W XV w. mieszkańcy żydowscy pojawili się w dalszych kilkudziesięciu miastach w Wielkopolsce, Małopolsce, na Kujawach, Pomorzu i Rusi Czerwonej. W latach pięćdziesiątych XV w. do miast polskich schronili się wygnańcy żydowscy ze Śląska, znajdującego się wówczas pod panowaniem dynastii Habsburgów. W 1454 roku doszło do rozruchów antyżydowskich we Wrocławiu i innych miastach śląskich, rozruchów inspirowanych przez wysłannika papieskiego mnicha Jana Kapistrana. Głównym jego zadaniem było podburzanie pospólstwa i plebsu przeciw husytom, przy okazji rozwinął on kampanię przeciw Żydom, których oskarżał o znieważanie religii chrześcijańskiej. W wyniku akcji podjętej przez Kapistrana Żydzi zostali wygnani z Dolnego Śląska. Niebawem Kapistran, zaproszony do Polski przez Zbigniewa Oleśnickiego rozwinął podobną agitację w Krakowie i kilku innych miastach, gdzie doszło do tumultów antyżydowskich na mniejszą jednak skalę. W czterdzieści lat później, bo w1495 roku usunięto Żydów krakowskich ze śródmieścia i przeniesiono do "miasta żydowskiego" na Kazimierzu. W tym samym roku Aleksander Jagiellończyk, wzorując się na zarządzeniach władców Hiszpanii wygnał Żydów z Litwy. Na kilka lat znaleźli oni schronienie w Polsce, dopóki w 1503 roku pozwolono im wrócić do Wielkiego księstwa Litewskiego.

U schyłku średniowiecza Żydzi mieszkali w 85 miastach, a ich ogólną liczbę w Koronie szacuje się na 18 tys., a na Litwie na 6 tys. Stanowili łącznie zaledwie 0,6% ogółu ludności obu państw. Wiek XVI i pierwsza połowa XVII były okresem wzmożonego osadnictwa i stosunkowo szybkiego wzrostu przyrostu naturalnego Żydów polskich i litewskich. Wzrastała także, zwłaszcza w XVI w., liczba imigrantów, wśród których znaleźli się nie tylko Żydzi aszkenazyjscy wypędzeni z krajów należących do monarchii Habsburgów - Niemiec, Czech, Węgier i Górnego Śląska [w latach osiemdziesiątych XVI w. na cały Śląsku pozostały jedynie dwie gminy żydowskie w Głogowie i Białej Prudnickiej], ale również Żydzi sefardyjscy wygnani z Hiszpanii i Portugalii. Ponadto przesiedlili się do  Polski dobrowolnie Żydzi sefardyjscy z Włoch i Turcji.

Przy końcu XVI w. nastąpiło zahamowanie imigracji a powstawanie nowych gmin odbywało się przeważnie na skutek migracji ludności z przetłoczonych dzielnic do nowych osiedli. Około roku1648 ponad połowa miast Rzeczypospolitej posiadała już ludność żydowską, z tym że centrum życia żydowskiego z dzielnic zachodnich i centralnych przeniosło się do województw wschodnich, gdzie około 2/3 osad typu miejskiego istniały większe lub mniejsze skupiska Żydów. Od połowy XVI w. coraz większa liczba Żydów zaczęła osiadać na wsi. W połowie XVII w. ludność żydowska Rzeczpospolitej liczyła około 500 tys. osób, co stanowiło w przybliżeniu 5% ogólnej liczby ludności Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego. cdn.

Źródło: Interpress