Proces komunistów w Łodzi. Wśród skazanych syn posła Grünbauma

24 września 1929 r. sąd okręgowy w Łodzi rozpatrywał sprawę 5 komunistów. Sprawę tę poprowadził sędzia Kozłowski w asyście sędziego Łozińskiego i sędziego Wileckiego, oskarżycielem był prokurator Grzegorzewski.

Oskarżeni o działalność komunistyczną zostali Daniel Machel Warszawski (lat 24), Szulim Krengel/Kręgiel (26), Eleazer Grünbaum (20) - syn posła syjonistycznego i prezesa koła żydowskiego w Sejmie - Izaaka Grünbauma, Izrael Frydberg/Friedberg (24), Jan Gutner (28). Obrońcami w procesie wymienionych powyżej byli Rettinger, Breiter, Dąbrowski z Warszawy, oraz dr Zauberman i mec. Hartglas (dwaj ostatni to obrońcy Grünbauma).

Wszyscy oskarżeni zostali 15 kwietnia 1929 r. zaskoczeni przez policję w czasie tajnego spotkania partyjnego w mieszkaniu w Łodzi, w chwili wtargnięcia policji, trzech z nich uciekając wyskoczyło przez okno (Frydberg, Grünbaum i Warszawski) zostali schwytani przez urzędników urzędu śledczego rozstawionych pod oknami. Właściciel mieszkania (Bronowski), gdy dowiedział się o niespodziewanej (?) akcji policji uciec miał za granicę. Warszawski, Kręgiel i Grünbaum to delegaci związku młodzieży komunistycznej, działalność komunistyczną na terenie Łodzi zaczęli na początku 1929 roku, organizując, jak donosiła prasa, jaczejki komunistyczne. Syn posła Grünbauma, przy tym student prawa na Uniwersytecie Warszawskim, miał zajmować się agitacją wśród robotników rolnych. Izrael Frydberg był wcześniej dwukrotnie skazywany i odsiadywał wyroki za komunistyczną działalność wywrotową w Polsce. Jak zeznawał w trakcie procesu, Kręgla i Gutnera znać miał od dawna, ponieważ odsiadywał wraz z nimi wyrok w więzieniu. Szulim Kręgiel mieszkaniec Warszawy, miał wyjechać ze stolicy by odwiedzać żonę przebywającą w więzieniu w Piotrkowie, gdzie odsiadywała ona wyrok również za wywrotową działalność komunistyczną. Natomiast w mieszkaniu, w którym policja zastała Kręgla wraz z pozostałymi oskarżonymi, znalazł się szukając kontaktu w sprawie pomocy w dostarczaniu paczek do więzienia. Frydberg i Gutner z kolei, znależli się we wspomnianym lokalu, ponieważ jego właściciel miał im pomóc znaleźć pracę, a Warszawski tłumaczył, iż chciał zaprosić właściciela mieszkania na święta, podczas gdy student Grünbaum liczył na pomoc w sprawie udzielania korepetycji.

Proces trwał do późnego wieczora, wyrok ogłoszono następnego dnia. Frydberg został skazany na 5 lat ciężkiego więzienia, Gutner na 4 lata, Warszawski i Kręgiel otrzymali wyroki po 2 lata, a Grünbaum rok i 6 miesięcy więzienia, na wniosek obrony (niekarany, młody wiek) wyrok został zamieniony na 3 tys. zł. kaucji, tak, że Eleazer Grünbaum wyszedł na wolność.

***

Eleazer Grünbaum
(zdj.:izkor.gov)

Eleazer Grünbaum, poza Polską, działał jeszcze na rzecz zbrodniczej ideologii komunistycznej we Francji (przed i w czasie wojny) oraz w Hiszpanii (w 1938 wziął udział w wyprawie komunistycznych Brygad Międzynarodowych na wojnę w Hiszpanii, po klęsce ponownie działacz komunistyczny we Francji), trafił do Auschwitz-Birkenau. Po wojnie - we Francji, gdzie dwóch współwięźniów złożyło doniesienie na jego zachowanie jako kapo w niemieckim obozie Auschwitz-Birkenau, ich oskarżenie oddalono, tuż potem wyjechał do Palestyny, zginął w 1948 r.

***

O partii komunistycznej w, czy raczej przeciw II RP:
KPRP była od marca 1919 r. sekcją Kominternu na terenie II Rzeczypospolitej. Jej celem strategicznym była rewolucja socjalna, która wiązała się w ujęciu KPRP/KPP z likwidacją państwa polskiego i wcieleniem jego terenów do Związku Sowieckiego jako republiki sowieckiej (przy rewizji granic nowo powstałej republiki na rzecz sąsiadów). Z uwagi na cele statutowe, zarządzanie z ośrodka poza granicami Rzeczypospolitej (Komitet Wykonawczy Kominternu jako organ nadrzędny KPRP - sekcji Kominternu) i udział działaczy KPRP w wojnie polsko-bolszewickiej po stronie Rosji Sowieckiej przeciwko Polsce, a także poparcie KPRP jako partii dla ZSRS w czasie wojny, działalność KPRP (a później KPP) została uznana za antypaństwową. Była ona nielegalna na terenie Rzeczypospolitej od marca 1919 (tolerowana do lipca 1920) do rozwiązania KPP przez Komintern w 1938.
http://www.brynsk.netii.net/Wsie_KPRP_Hist.jsp