6 obserwujących
19 notek
40k odsłon
  1142   0

Duńskie rody możnowładcze w Polsce pierwszych Piastów

Herb duńskiego rodu Awdańców. Fot. Wikipedia
Herb duńskiego rodu Awdańców. Fot. Wikipedia

image

Według prof. Władysława Semkowicza (1878–1949), mający normańskie pochodzenie protoplaści rodu Awdańców osiedli w Polsce na przełomie X i XI wieku. Kolebką rodu były okolice Lubinia, Krzywinia i Kościana w Wielkopolsce. W krótkim czasie ci skandynawscy możnowładcy zaczęli odgrywać wybitną rolę w życie społecznym i religijnym Polski piastowskiej. Do jednych z pierwszych przedstawicieli rodu, na których temat pozostały wzmianki historyczne, zalicza się Michała, fundatora klasztoru w Lubiniu (powiat kościański w Wielkopolsce). Jego syn Skarbimir pełnił funkcje palatyna – wojewody u Bolesława III Krzywoustego.

Według książki "Polskie rody szlacheckie: kto jest kim dziś" pod redakcją Andrzeja Kulikowskiego, Awdańcy to: "Ród pochodzenia skandynawskiego, wywodzący sie prawdopodobnie od Wikinga z Jomsborga imieniem Audun. W języku staronorweskim słowo aud-auda-audu oznacza szczęście, bogactwo, skarb. Stąd w rodzie Awdańców często występujące imiona Skarbek i Skarbimir". Większość badaczy uznaje normańskie pochodzenie Awdańców za udowodnione. W ich pniu Awdańców z XI/XII wieku występują trzy rodzaje imion: słowiańskie, skandynawskie i kościelne. W XV wieku słowo „Awdank” przekształcono w „Abdank” („Habdank”). Imię Audun występuje w mitologii skandynawskich (także jako „Audhu”), a apogeum swojej popularności osiąga ono właśnie około roku 1000 naszej ery. Audun Hugleiksson Hestakorn był jednym z najważniejszych możnowładców Norwegii pod koniec XIII wieku,  przez pewien czas pełnił on rolę najważniejszego doradcy dwóch monarchów – Magnusa VI Prawodawcy i Eryka II Magnussona, założył on także twierdzę Audunborg. W dzisiejszej Norwegii imię to nadal jest używane. Władysław Semkowicz w swojej opublikowanej w latach 1917-1920 monografii „Ród Awdańców w wiekach średnich” zwrócił uwagę na wiele wymownych faktów. Przykładowo, jedno z rodowych imion Awdańców to Jaskotel vel Jaszczołt. Jego pierwotna forma - dowodzi Semkowicz - brzmieć musiała Askotel, czyli jakże podobnie do nordyjskich imion Askel, Asketil, Oskytel czy Askatli (oraz, dodajmy, do znanego na Rusi imienia Askold - na wpół mitycznego wareskiego władcy Kijowa).

Andrzej Kulikowski pisze w ”Heraldyce Szlacheckiej” z 1990 r.: „Runy – znaki prastarego alfabetu germańskiego wykuwano głównie w kamieniu i rzezano w drewnie. Narody skandynawskie przypisywały runom nadprzyrodzona moc, wierząc, że mogą one chronić od grotów, rozpędzać chmury, uzdrawiać chorych, wskrzeszać zmarłych, wzbudzić miłość lub nienawiść. Istniały runy, które wyryte na mieczu miały zapewniać zwycięstwo, niektóre chroniły od rozbicia na morzu i te rzeźbiono na dziobach łodzi, jedne przynosiły nieszczęście, inne zaś uchodziły za źródło pomyślności (według C. Pruszyńskiego)". Z kolei w Encyklopedii Staropolskiej można było przeczytać: “znakom [herbowym] przypisywano siłę magiczną i używano ich w różnych okolicznościach życia powszedniego. O ileż potrzebniejsze były one dla wojaka, narażonego co chwila na groźne niebezpieczeństwa. Opatrywano więc oręże swoje i chorągwie w znaki czarowne, starano się o broń zaczarowaną, niechybną, na wzór Rzymian, którzy na czele swych hufców nieśli do boju wyobrażenia bogów na drzewcach.”

Również herb Awdańców - Abdank jest wywodzony z run skandynawskich. Taka właśnie skandynawska runa ehwaz (według F. Piekosińskiego) występuje na jednej z najstarszych pieczęci Awdańców – komesa Pakosława, wojewody sandomierskiego, z 1228 r. Przedstawia ona literę majuskułową M i w tym kształcie (jest to najstarsza forma Abdanka) odpowiada ona runie skandynawskiej ze starszego futhorku (identycznie wyobrażony jest Abdank na tarczach herbowych w kościele w Chlewiskach). imageFranciszek Piekosinski (1844 - 1906) był twórcą teorii o powstaniu szlachty polskiej w wyniku podboju Skandynawów. Według tego autora ("Heraldyka polska wieków średnich"), kształt znaków znajdujących się na najdawniejszych pieczęciach rycerskich, pochodził od run skandynawskich. Ta hipoteza o runicznym pochodzeniu herbów polskiej szlachty znalazła wielu zwolenników. Nawet przeciwnicy tej teorii uznawali, że nie można całkowicie wykluczyć wpływu run na kształtowanie się herbów szlacheckich ”gdyż w niektórych wypadkach można się dopatrzyć naśladownictwa pisma runicznego” – pisał Z. Wdowiszewski. Najstarsze znane pieczęcie ze znakiem Awdańców pochodzą z lat: 1212 – Lupus (wilk – skand. wagr?), kasztelan kruszwicki, 1228 – wspomniany wcześniej komes Pakosław, wojewoda sandomierski i 1243 – Michał, kasztelan krakowski. Uwagę zwraca kolorystyka szlacheckiego herbu Abdank - są to narodowe barwy duńskie. Czy nie jest zastanawiające, że Ukraina ma barwy narodowe identyczne ze Szwecją - niebieski i żółty (Waregowie), a Polska z Danią - biały i czerwony (Jomsborczycy z Wolina?).

Lubię to! Skomentuj8 Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Komentarze

Inne tematy w dziale Kultura