Kodeks pracy w art. 22(1) nakłada na pracownika obowiązek bieżącego informowania pracodawcy o zmianie danych osobowych. Rozwód sam w sobie jest informacją prywatną, jednak jego prawne następstwa bezpośrednio rzutują na dokumentację pracowniczą.
Jeżeli w wyniku rozwodu pracownik powraca do swojego dotychczasowego (panieńskiego/kawalerskiego) nazwiska – co musi nastąpić w trybie administracyjnym przed kierownikiem USC w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku – pracodawca musi zostać o tym niezwłocznie poinformowany. Wiąże się to z koniecznością uaktualnienia części B akt osobowych, zmiany danych w systemach kadrowo-płacowych oraz wygenerowaniem nowego druku ZUS ZIUA (zgłoszenie zmiany danych identyfikacyjnych osoby ubezpieczonej). Dodatkowo zaktualizowania może wymagać adres zamieszkania lub adres do korespondencji oraz numer rachunku bankowego, na który przelewane jest wynagrodzenie (np. w przypadku likwidacji wspólnego konta małżeńskiego).
To jeden z najważniejszych i najbardziej rygorystycznie kontrolowanych obszarów na styku rozwodu i zatrudnienia. Jeśli pracownik zgłosił wcześniej swojego małżonka do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny, z dniem uprawomocnienia się wyroku rozwodowego były mąż lub była żona traci status członka rodziny w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Pracownik ma bezwzględny obowiązek poinformować pracodawcę o tym fakcie, aby dział kadr mógł złożyć w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych formularz ZUS ZCNA z kodem wyrejestrowania. Zgodnie z przepisami, pracodawca ma na to dokładnie 7 dni od momentu zaistnienia zmiany. Niedopełnienie tego obowiązku może skutkować tym, że były małżonek będzie bezprawnie korzystał ze świadczeń NFZ, co w przypadku kontroli zmusza ubezpieczonego (pracownika) do zwrotu kosztów leczenia.
Sprawy rozwodowe wiążą się z koniecznością osobistego stawiennictwa w sądzie okręgowym na rozprawach. Prawo pracy jasno reguluje kwestię takich nieobecności. Pracodawca jest obowiązany zwolnić pracownika od pracy na czas niezbędny do stawienia się na wezwanie sądu. Podstawą jest tu imienne wezwanie (lub zawiadomienie), które pracownik powinien przedstawić w dziale kadr z odpowiednim wyprzedzeniem.
Należy jednak wyraźnie podkreślić: za czas tej nieobecności pracodawca nie ma obowiązku wypłacać pracownikowi wynagrodzenia (chyba że wewnętrzny regulamin wynagradzania w danej firmie stanowi inaczej). Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej, pracodawca wydaje zaświadczenie o utraconych zarobkach, na podstawie którego pracownik może domagać się od sądu rekompensaty (tzw. zwrotu utraconego zarobku). W praktyce, aby uniknąć formalności sądowych i uszczuplenia pensji, pracownicy najczęściej decydują się na złożenie wniosku o standardowy urlop wypoczynkowy (lub urlop na żądanie) w dniu rozprawy.
Gdy rozwodzące się małżeństwo posiada małoletnie dzieci, wyrok sądu rodzinnego wpływa na uprawnienia pracownicze. Kodeks pracy w art. 188 przyznaje rodzicom wychowującym przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat zwolnienie od pracy w wymiarze 16 godzin lub 2 dni w roku kalendarzowym (z zachowaniem prawa do wynagrodzenia).
Ważne jest to, że z tego uprawnienia może korzystać tylko jedno z rodziców (albo mogą się nim podzielić). Po rozwodzie decydujące znaczenie ma to, czy pracownik zachował władzę rodzicielską i czy faktycznie wychowuje dziecko. Zasadniczo, dopóki władza rodzicielska nie zostanie prawomocnie odebrana lub zawieszona, a rodzic bierze udział w wychowaniu (nawet podczas wyznaczonych widzeń), pracownik wciąż posiada prawo do złożenia w kadrach odpowiedniego oświadczenia i wykorzystania tego zwolnienia.
Podobna zasada dotyczy prawa do zasiłku opiekuńczego (np. z powodu niespodziewanej choroby dziecka). Prawo to przysługuje rodzicowi, który w danym momencie sprawuje osobistą opiekę nad chorym małoletnim.
Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych (ZFŚS) rozdziela środki w oparciu o tzw. kryterium socjalne, na które składa się sytuacja życiowa, rodzinna i materialna pracownika. Rozwód drastycznie zmienia strukturę gospodarstwa domowego.
Po odejściu małżonka z rodziny i ustaleniu (bądź nie) kwestii alimentacyjnych, zmianie ulega dochód na jednego członka rodziny (per capita). Pracownik, który dotychczas z uwagi na wysokie zarobki współmałżonka nie kwalifikował się do pomocy z funduszu lub otrzymywał ją w najniższym progu, po rozwodzie (szczególnie jeśli zostaje z dziećmi) może trafić do grupy o najniższych dochodach. Oznacza to potencjalnie wyższe dofinansowanie do "wczasów pod gruszą", wyższe zapomogi czy wyższe kwoty bonów świątecznych. Należy jednak pamiętać, by pracownik złożył w dziale kadr zaktualizowane oświadczenie o sytuacji dochodowej i rodzinnej natychmiast po formalnym ustaniu małżeństwa.
1. Czy z tytułu rozwodu przysługuje pracownikowi urlop okolicznościowy?
Nie. Przepisy rozporządzenia w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy przewidują urlop okolicznościowy na wypadek ślubu pracownika, urodzenia się dziecka czy zgonu najbliższych członków rodziny. Prawo pracy nie przewiduje ani jednego dnia płatnego urlopu okolicznościowego z okazji rozwodu.
2. W jakim czasie muszę wyrejestrować byłego małżonka z ubezpieczenia zdrowotnego?
Masz na to 7 dni od momentu prawomocnego ustania małżeństwa. Aby pracodawca mógł dopełnić tej formalności na druku ZUS ZCNA, musisz jak najszybciej zgłosić ten fakt w dziale kadrowym.
3. Czy pracodawca dowie się o moim rozwodzie, jeśli nie zmieniam nazwiska?
Pracodawca dowie się o tym tylko wtedy, gdy będziesz musiał uaktualnić dane pod kątem ZFŚS, zmienić zgłoszenie członków rodziny w ZUS lub gdy zawnioskujesz o wolne w celu stawienia się w sądzie na rozprawie. Jeśli nie korzystasz z ZFŚS, a twój były małżonek pracuje i ma własne ubezpieczenie ZUS, technicznie rzecz biorąc, zmiana stanu cywilnego może nie wymagać bezpośredniej ingerencji w akta pracownicze.
4. Co ze wspólnym rozliczaniem podatku PIT przez pracodawcę?
Jeżeli pracodawca dokonuje rocznego obliczenia podatku za pracownika (co zdarza się obecnie rzadko na rzecz samodzielnego rozliczenia w usłudze Twój e-PIT), pracownik po rozwodzie traci prawo do wspólnego rozliczania się z małżonkiem za dany rok podatkowy. Prawo to przysługuje wyłącznie osobom, które pozostawały w związku małżeńskim (oraz we wspólności majątkowej) przez pełny rok podatkowy.
5. Czy rozwód wpływa na kwestię potrąceń komorniczych z wynagrodzenia?
Sam fakt rozwodu nie wpływa na trwające już egzekucje z wynagrodzenia. Jednak wyrok rozwodowy bardzo często jest powiązany z orzeczeniem alimentów na rzecz dzieci lub byłego małżonka. Należności alimentacyjne mają absolutne pierwszeństwo w egzekucji komorniczej przed innymi długami, a potrącenia z tego tytułu mogą sięgać do 60% wynagrodzenia, niezależnie od kwoty wolnej od potrąceń obowiązującej przy innych zobowiązaniach.
Komentarze
Pokaż komentarze