Mikołaj Bierdiajew, rosyjski filozof wolności

Freedom contains the mystery of the world. God wanted
freedom, and from this came the tragedy of the world

Nikolai Berdyaev

W komentarzu do tekstu Pawła Paliwody Trzy gatunki wykształciucha ktoś skrytykował niezrozumiały język rosyjskich tekstów Bierdiajewa, których nie znam w oryginale. Lecz jego książki tłumaczone na angielski są ciągle wznawiane, pisane w bardzo dobrym stylu i myślę, że nietrudne do zrozumienia. Na Amazonie można znaleźć wiele jego dzieł.

Mikołaj Bierdiajew urodził się w 1874 roku, w Kijowie, w rodzinie arystokratycznej. Jako student, w 1898 roku Bierdiajew został wyrzucony z uniwesytetu za udział w demonstracji, a później na trzy lata zesłany za współpracę z nielegalną marksistowską drukarnią. W 1912 roku, po podróży do Włoch wraz z rodziną, Bierdiajew napisał książkę "The Meaning of the Creative Act", dzięki której stał się znany w kręgach filozoficznych. Jako religijny filozof, Bierdiajew nie mógł zaakceptować likwidacji wolności osobistej oraz zasadzy dominacji społeczeństwa nad jednostką głoszonej przez rewolucję bolszewicką. Od 1904 roku Bierdiajew mieszkał wraz z żoną w St. Petersburgu, który był intelektualną stolicą Rosji.

Z uwagi na jego związki z marksizmem, w 1920 roku mianowano go dziekanem na wydziale filozofii uniwesytetu moskiewskiego. Jednak, już w 1921 roku został aresztowany i oskarżony o szpiegostwo. Po przesłuchaiu przez Dzierżyńskiego został zwolniony. Wkrótce potem został znowu aresztowany, po czym polecono mu opuścić miasto.

W 1922 roku aresztowano go ponownie i otrzymał nakaz wyjazdu z państwa sowieckiego — z grożbą, że wyjedzie, albo zostanie roztrzelany. Wyjechał w zorganizowanej przez bolszewików grupie około siedemdziesięciu intelektualistów, przymusowych emigrantów do Berlina. Temat wolności jest podstawowym zagadnieniem w twórczości Bierdiajewa. Zmarł on 23 marca 1948 roku.

A poniżej krótki cytat. Bierdiajew napisał tu o komunizmie nie będącym systemem socjalnym lecz religią — dlatego fanatycznie oponującą innym religiom, zwłaszcza Chrześcijaństwu. Stąd, wysuwał logiczny wniosek o nieuchronnej kolizji komunizmu z innymi religiami. Napisał też, że ponieważ komunizm jest bardzo nietolerancyjny i fanatyczny, dlatego nie może być naukową lub intelektualną teorią.

Nicholas Berdyaev:

Communism, not as a social system, but a religion, is fanatically opposed to all religion, and especially to Christianity. It wants to be a religion itself, replacing Christianity; it claims to answer the religious demands of the human soul, to give meaning to life. Communism is integral; it comprehends the whole of life, does relate itself to the social sphere alone. Hence its collision with other religious faiths is inevitable. Intolerance and fanaticism always come from a religious source. A scientific or purely intellectual theory can never be so intolerant and fanatical. As a religious faith, communism is exclusive.

___

Nicholas Berdyaev, Christian Existentialism; A Berdyaev Anthology, trans. by Donald A. Lowrie, Harper Torchbooks, Harper & Row, New York 1965, p. 281.

* * *

Powyższy cytat jest specjanie dla tych, którzy myślą, że będąc zwolennikami komunizmu mają coś wspólnego z intelektualizmem. Zresztą, jak napisał Nicolas Gomez Davila: „Każde małżeństwo intelektualisty z partią komunistyczną kończy się cudzołóstwem.”

* * *

Z Wikipedii:

W 1922 r. wydalony przez bolszewików. Mieszkał w Berlinie, a potem w Paryżu. Brał udział we francuskim życiu intelektualnym, a w latach 1926–1939 redagował pismo Put. Spotkanie z Lwem Szestowem i Sergiuszem Bułhakowem całkowicie zmieniło jego światopogląd – od tej pory stał się człowiekiem głęboko religijnym, choć dalekim od fanatyzmu. Pozostał temu wierny do końca życia.

Jest autorem ponad 40 książek i kilkuset artykułów napisanych bardzo dobrym pod względem literackim stylem. W jego myśli wiara chrześcijańska łączy się z wnikliwą, głęboką, jasno przedstawioną, rozumiejącą i tolerancyjną krytyką wszystkich właściwie ustrojów społecznych. Od wielu innych myślicieli rosyjskich odróżnia go zupełny brak rosyjskiego nacjonalizmu, odważny krytycyzm wobec Rosji i cerkwi prawosławnej oraz ciepły, uniwersalistyczno-chrześcijański stosunek do przedstawicieli wszystkich narodów i warstw społecznych.