5 obserwujących
54 notki
32k odsłony
172 odsłony

Tricephalus — religijny dziwoląg

Marek Sikorski, Ziemia Kłodzka. Na granicy legendy i wiary
Marek Sikorski, Ziemia Kłodzka. Na granicy legendy i wiary
Wykop Skomentuj1


Bóg — centrum religii, cel każdego wierzącego, Istota, której wyobrażenie przekracza ludzki umysł, jest od wieków tematem sztuki chrześcijańskiej. Ta zaś dążyła w różnorodny sposób do spersonifikowania postaci Boga.
Ludzkie pragnienie wyobrażenia sobie Stwórcy stworzyło, szczególnie w katolicyzmie doby baroku, różnorodne Jego wizerunki. Z żalem trzeba przyznać, że niektóre z nich były na pograniczu karykatury idei Boga.
Często nieudolność artysty powodowała, że przedstawiano Boga Ojca jako starca, przypominającego komiczną twarz Sokratesa.
To dziwny paradoks sztuki chrześcijańskiej, jak na ironię źródło tej religii, Biblia, wyraźnie mówi, by nie czynić sobie żadnej podobizny tego, co na niebie ( Ptw 5.8), mówi też, że Boga nikt nie widział: „Boga nikt nigdy nie widział, Ten Jednorodzony Bóg, który jest w łonie Ojca, [o Nim] pouczył” (J 1, 18), zatem jak można było malować, czy rzeźbić Go w postaci jakiegoś starca z brodą i długimi włosami ubranego w czasami przedziwne szaty?

Ręka artysty, wyobraźnia teologa i zamysł pobożnego fundatora ukształtowały kamienne pomniki Boga rozumianego jako Trójca Święta, których znaczną liczbę spotykamy na Ziemi Kłodzkiej. Różnorodne pomniki ustawione na cokołach, kolumnach i obeliskach, olbrzymie i małe, wielkiej klasy artystycznej i na granicy ludowej sztuki są niekwestionowaną osobliwością tego regionu. Spotykamy je na głównych rynkach miejskich, przy drogach, gdzie od wieków wzbudzają podziw, ale są też takie, których nie zauważa się, aczkolwiek kryją w sobie sekretne treści.

Takim dziełem jest pomnik Trójcy Świętej w Szalejowie Dolnym. W tej miejscowości przy jednej z dróg polnych znajduje się kamienna rzeźba. Wykonana jest z piaskowca, posiada niewielkie rozmiary (ok. 2 m). Powstała prawdopodobnie w połowie XVIII wieku, autor i fundator są nieznani. Rzeźba przedstawia trzy postacie męskie o długich włosach i brodach. Pierwsza postać to Jezus Chrystus, za którym znajduje się krzyż. Druga, umieszczona pośrodku, to Bóg Ojciec z usytuowaną przed nim kulą — symbolem stworzenia świata. Trzecia postać to Duch Święty, a przy nim gołębice. Te trzy dostojne postacie znajdują się na jednej wysokości i są z sobą połączone ramionami, co ma wskazywać, że tworzą jedność. Niżej tej grupy po bokach klęczą postacie Maryi i św. Józefa z lilią. Klęczą one w geście modlitewnym, a spojrzenie Maryi jest wyraźnie skierowane w stronę Trójcy Świętej. Ten gest sugeruje nam ideę wstawiennictwa z wiernymi. Całość kompozycji rzeźbiarskiej znajduje się na prostokątnym cokole z profilowanym gzymsem, w którym wykuto napis w języku niemieckim: (tłum.) „Chwała Ojcu i Synowi i Duchowi Świętemu”. W niszy cokołu znajdował się niegdyś namalowany na blasze obraz przedstawiający św. Izydora — patrona rolników.

Z pozoru rzeźba ta wyglądająca na dzieło małej wartości artystycznej nie zwraca na siebie uwagi. Jednak w niej kryje się coś niezwykłego. Ten pomnik należy do unikatowych przedstawień Trójcy Świętej w postaci trzech męskich wizerunków, gdzie Boską Osobę Ducha Świętego, znanego nam z symbolu gołębicy, przedstawiono tutaj jako mężczyznę. Jest to rzadko spotykany motyw w skali nie tylko regionu, lecz nawet Europy. Wyrzeźbiona w ten sposób Trójca Święta jako wizerunek trzech siedzących mężczyzn jest przedstawieniem nieakceptowanym przez ówczesny Kościół, który przeciwstawiał się tego rodzaju motywowi w sztuce. Aby wyjaśnić osobliwość tej rzeźby, musimy najpierw sięgnąć do teologii i ikonografii Trójcy Świętej. „Idźcie tedy i czyńcie uczniami wszystkie narody, chrzcząc je w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego” (Mt 28, 19). Słowa te — jak wiadomo — pochodzą z Biblii i podobnie jak inne biblijne źródła oraz nauka Ojców Kościoła stały się podstawą dogmatu o Trójcy Świętej. Jest on wielką tajemnicą chrześcijaństwa i głosi, że istnieje jeden w swojej naturze Bóg w Trzech Osobach (Bóg Ojciec, Syn Boży i Duch Święty).

Teologowie od wieków trudzili się wyjaśnianiem natury Trójcy Świętej i nauki o Niej. Dogmat Trójcy Świętej należy do najstarszych i ustanowiono go bardzo dawno, bo w 325 roku na Soborze Nicejskim. Kościół katolicki czci Trójcę Świętą, a święto to należy do najważniejszych.

Sztuka sakralna na przestrzeni dziejów różnie wyrażała Naukę o Trójcy Świętej. Działo się to m.in. dlatego, że teologowie sami mieli trudności z pojmowaniem tego dogmatu. W dziejach chrześcijaństwa pojawiał się wielokrotnie spór o naturę Trójcy Świętej. Spierali się katolicy z prawosławnymi o pojęcie Ducha Świętego. Powstawały już nawet w czasach starożytnych herezje, u których podstaw leżały trudności i różnice w pojmowaniu natury Chrystusa.

Od początków chrześcijaństwa aż do czasów współczesnych trwają spory teologiczne o Trójcę Świętą. One też wpływały na sposoby Jej przedstawiania w sztuce. Wykorzystywano w ilustrowaniu nauki o Trójcy Świętej wiele motywów pochodzących ze sztuki antycznej. W tym też starożytny motyw triad boskich, znany już w sztuce staro egipskiej czy wschodniej. To właśnie ta niezwykła rzeźba z Szalejowa Dolnego prezentuje trwanie antycznego motywu triad boskich — wizerunków trzech siedzących koło siebie bogów. Z tego rodzaju przedstawieniami Kościół katolicki miał wiele problemów, uznawał je nawet za gorszące. Źródło tych przedstawień znajdujemy w odległych czasach starochrześcijańskich.

Wykop Skomentuj1
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Kultura