"Prędzej zginą rzeki, góry niźli Polska i Mazury!"

Sto osiemdziesiąt trzy lata temu, 29 listopada 1830 roku, o godzinie 18:00 wybuchło Powstanie Listopadowe.

Mało kto wie, że jedną z pieśni chętnie śpiewanych w czasie Powstania Listopadowego była "Piękna nasza Polska cała". Tak, tak - ta sama, którą wielu z nas pamięta z peerelowskich akademii "ku czci". Pieśń z 1830 roku, której słowa napisał Wincenty Pol, a muzykę Józef Sierosławski.

Oczywiście, wersja peerelowska była mocno okrojona. Pozbawiono jej nie tylko wszelkich akcentów antyrosyjskich, ale i odniesień do - obecnej w słowach pieśni - "Rzeczypospolitej od morza do morza". Stracono w ten sposób około połowy tekstu śpiewanego w czasie Powstania Listopadowego, a pierwsza zwrotka zmieniła swoją wymowę. "Wiele krain, wiele ludów, wiele stolic, wiele cudów" w umyśle słuchacza/śpiewaka przestało się kojarzyć z "Piękna nasza Polska(...) i niemała".

Podobny los spotkał wersję wydaną drukiem już po Powstaniu, w 1833 roku, gdzie pominięto ostatnie zwrotki. No cóż, carskim cenzorom, podobnie jak później peerelowskim, bardziej odpowiadała "sielankowa" wersja pieśni niż "bojowa". I nic dziwnego - prorokowanie "bies cię porwie Mikołaju, a swoboda będzie w kraju" zdecydowanie nie było po myśli niemiłościwie nam wówczas panującego cara Rosji, Mikołaja I Romanowa.

Proroctwo nie sprawdziło się. Bies nie porwał Mikołaja... w każdym razie, nie tak prędko - car żył jeszcze blisko ćwierć wieku... a Powstanie Listopadowe upadło.  Spełniło się natomiast inne proroctwo "I zanucą w Polsce ludzie o Mazurach i o cudzie". Cud nastąpił za 88 lat - w listopadzie 1918 roku spełniło się marzenie Powstańców Listopadowych o wolnej Polsce. A piosenkę o pięknym kraju, śpiewaną na melodię mazura, nucą w Polsce ludzie po dziś dzień.

 

 

"Piękna nasza Polska cała, Piękna, żyzna i niemała. Wiele krain, wiele ludów, Wiele stolic, wiele cudów. Lecz najmilsze i najzdrowsze, Przecie(ż), człeku, jest Mazowsze. Bo gdzie takie cudne stroje I śpiewanki, i dziewoje? Kto w podkówki tak wykrzesze? Komu miłe tak pielesze, Jak ojczyste Mazurowi? Niechaj cała Polska powi(e)! Poza Niemnem puszcza sroga, A na Rusi błotna droga, Góral zbytnie podkasały, A Odraki lud zniemczały. A więc nasza, nasza góra! Nie masz w świecie nad Mazura! Mówią, że tam na Podolu, Rośnie żyto bez kąkolu, Ale u nas dary Boże Płyną Wisłą aż na morze. Przyśpiewują se fisaki, A grosz ma człek jaki taki

Gdzieś za światem Dniepr tam płynie, Sławne konie w Ukrainie, Ale kto, jak Mazur właśnie, Wioząc, z konia biczem trzaśnie! Kiedy jedzie do Warsęgi [Warszawy - dop. mój], Mówią wszyscy: Mazur tęgi! Tęgi Mazur wej w pokoju! Lecz się przyda i do boju. Znane w Polsce Kosyniery, I do boju Mazur szczery. Gdy do kosy się przyłoży, Tnie Moskala, jak gniew Boży. Dana, dana, dana, dana, Za Ojczyznę miła rana! Prędzej zginą rzeki, góry Niźli Polska i Mazury! Bies cię porwie Mikołaju, A swoboda będzie w kraju. I zanucą w Polsce ludzie O Mazurach i o cudzie. Bo Bóg, żeby świat dziś stworzył, Już z Mazurów by go złożył. A pośrodku nich niecnotę Mikołaja, na zgryzotę!"