99 obserwujących
398 notek
711k odsłon
629 odsłon

1939 – Wojsko Niepodległej (cz. X)

Wykop Skomentuj11

Siły zbrojne II RP, Motoryzacja.

image
W marcu 1928 na wniosek marsz. Piłsudskiego utworzono Państwowe Zakłady Inżynierii w Warszawie (PZInż.).  W lipcu 1930 do PZInż. włączono Zakłady Mechaniczne „Ursus” produkujące sprzęt pancerny. W kwietniu 1934 wybudowano fabrykę samochodów osobowych i pół-ciężarowych. Produkowano samochody licencyjne głównie z Fiata, m.in. 2,5-tonowego Polskiego Fiata 621.
image
Polscy inżynierowie wzmocnili podwozie ciężarówki Fiat 621, wymienili zawieszenie resorów i amortyzatorów, zwiększyli rozstaw osi i zbiornik paliwa do 80 litrów – to pozwalało bez tankowania pokonać  400- kilometrową trasę.

Od 1935 do wybuchu wojny wyprodukowano około 13.000 podwozi z czego 9.400 sztuk jako ciężarowe PF 621 L, a około 2.800 jako 621 R i autobusy. Na bazie ciężarówki opracowany został samochód półgąsienicowy wz. 34, który produkowano w różnych wersjach, m.in. jako ciągnik artyleryjski C4P.
image
Osobowy Fiat 508 zmodyfikowany jako osobowo-terenowy 508III/W Łazik trafił do wojska. Prędkość: 100 km/h.
Produkcję rozpoczęto w 1936, w latach 1936 – 1939 zbudowano około 1500 łazików.

W wyniku działań wojennych wiele ciężarówek PF 621 znalazło się na wyposażeniu oddziałów niemieckich. Część zdołano ewakuować na Węgry i Rumunię, jak np. pojazdy z 10 Brygady Kawalerii.

W 1931 zdecydowano pozyskać dla wojska ciężki motocykl, W 1932 skonstruowano pierwszy bardzo udany motocykl Sokół 1000 - produkowany w Państwowych Zakładach Inżynierii w Warszawie w latach 1933-1939. image
Motocykl był niezwykle trwały, przy zachowaniu bardzo wysokiej jakości, niezawodny; odpalał nawet przy minus 40 stopniach. Prędkość maksymalna: 100 km/h; zużycie paliwa: 7,5 l/100 km.

W 1934 rozpoczęto prace konstrukcyjne nad motocyklem Sokół 600. Okazał się też bardzo udaną konstrukcją, także wyjątkowo wytrzymały oraz tańszy od Sokoła 1000. Przeszedł trudne testy, m.in. przejechał bez awarii 18.000 km po drogach i bezdrożach Kresów Wschodnich, łącznie w czasie prób ponad 50.000 km. Prędkość maksymalna: 110 km/h;   zużycie paliwa 4 l/100 km.
image
Motocykle Sokół 600 odniosły wiele sukcesów w sporcie motorowym. Największym osiągnięciem było zdobycie przez dwie maszyny ścieżką dla pieszych Kasprowego Wierchu (1988 metrów nad poziom morza)

Motocykl wprowadzono do wyposażenia WP w 1936 w oddziałach saperskich. Sokół 600 miał od 1940 stanowić podstawowy motocykl WP, po planowanym zatrzymania produkcji Sokół 1000. W latach 1939 – 44 Wojsko miało otrzymać 2500 sztuk.

W 1938 opracowano motocykl Sokół 500. Z pełnym obciążeniem rozwijał prędkość 125 km/h. Zużycie paliwa: 3,7 l/100km. Miał wejść do produkcji seryjnej w końcu 1939.
image
Ogółem w W.P. służyło w 1939 roku ponad 1100 maszyn typu Sokół 1000 i Sokół 600. Pełniły służbę jako pojazdy łącznikowe, rozpoznawcze, a także jako ruchome punkty ogniowe. W wózkach montowano radiostacje, mini-warsztaty naprawcze i karabiny maszynowe.
Sokoły sprawiły się świetnie w warunkach wojennych. Niemcy motocykle zdobyte w 1939 włączyli do służby, podobnie postąpili Sowieci. Kilkadziesiąt sztuk znalazło się też na Węgrzech wraz z ewakuowaną 10 BK.

W 1937 z inicjatywy marsz. Śmigłego wdrożono program intensyfikacji produkcji sprzętu motorowego. Dla przyśpieszenia motoryzacji postanowiono dopuścić firmy zagraniczne, które mogły tworzyć montownie,  z czasem przekształcające się w fabryki produkujące samochody (pierwszą umowę zawarto z koncernem General Motors, który rozpoczął budowę fabryki pod Lublinem).
Zdecydowano przy tym, że na potrzeby wojska nowy sprzęt motorowy będzie konstruowany i produkowany w polskich wytwórniach, głównie w  PZInż. W szczególności chodziło o potrzebne wojsku ciężarówki, ciągniki i różnorodne pojazdy specjalistyczne. 
image
W 1937 w PZInż. skonstruowano dla wojska ciężarówki:
PZInż. 703 - wersje benzynowa, diesel i gaz generatorowy. Ładowność 4,0 tony, V max.: 80 km/h, poj. zbiornika paliwa: 105 l.; zużycie paliwa: 20 l/100 km.

PZInż. 713 - wersje benzynowa, diesel i gaz generatorowy . Ładowność 3,5 tony, V max. 75 km/h, poj. zbiornika paliwa: 105 imagel, zużycie paliwa: 30 l/100 km.

PZInż. 603, ciężarówkę o podniesionej zdolności terenowej. ładowność: szosa 2500 kg, teren 1600 kg:  V max.: 80 km/h // 60 km/h,image
Produkcję i wprowadzenie na wyposażenie wojska PZInż. 603 planowano od 1940.

W czasie wojny 1939 ciężarówki 703/713 transportowały zasoby złota Banku Polskiego z Warszawy do Rumunii, a część uczestniczyła w ewakuacji PZInż. (pracowników, maszyn, urządzeń, dokumentacji technicznej oraz części do montażu samochodów) do Pińska, gdzie zamierzano uruchomić produkcję. Konwój PZInż. wraz z samochodami po 17 września zagarnęli Sowieci.

Skonstruowany w 1938 samochód terenowy PZInż. 303 był pierwszym w Polsce i jednym z niewielu na świecie samochodów z napędem na obie osie (4x4). Miał nowatorskie wyposażenie - dwa koła zapasowe umocowane na łożyskach co w ciężkim terenie ratowało wóz przed zawieszaniem na przeszkodach; opracowany całkowicie w Biurze Studiów PZInż. imageukład kierowania dwoma osiami jednocześnie, co dawało mały promień skrętu i bardzo dobrą zdolność pokonywania wzniesień o nachyleniu 47°.

Samochód PZInż. 303 brały udział w wytrzymałościowych rajdach doświadczalnych, między innymi w grudniu 1938 na 1800 km trasie gdzie pojazdy poruszały się w najtrudniejszych warunkach: na drogach polnych, bezdrożach, piaskach i niezamarzających bagnach, przy silnym mrozie do -25 °C. Samochody PZInż. 303 wykazały pełną przydatność eksploatacyjną.

Był przewidziany jako wóz dowódczy, zwiadowczy, patrolowy, łączności, do transportu lekkich ładunków oraz jako ciągnik do holowania armat ppanc. 37mm wz. 36 i nkm-ów 20mm wz. 38.
Został zatwierdzony do produkcji seryjnej w 1940. Do produkcji seryjnej nie doszło. Prototypowe egzemplarze PZInż 303, (6 sztuk), z czego jeden wóz osobowy i jedna ciężarówka, uczestniczyły w wojnie 1939, ewakuowane w rejon Pińska, wraz z fabryką PZInż zostały zagarnięte przez Rosjan.
image
Wraz z tworzeniem jednostek pancerno-motorowych powstała konieczność stworzenia pojazdu poruszającego się obok czołgu w trudnym terenie. Miał to też być podstawowy pojazd oddziałów kawalerii zmotoryzowanej. W 1938, w Biurze Studiów PZInż. inż. Edward Habich opracował projekt lekkiego, półgąsienicowego transportera opancerzonego. Pod koniec 1938 poddano go próbom terenowym, które pojazd przeszedł pozytywnie.
image
Transporter PZInż.222 był tani i prosty w konstrukcji. Napęd przenoszony był na gąsienice zaprojektowane specjalnie dla tego modelu i okazały się bardzo udaną konstrukcją, podczas testów po pokonaniu 13 000 km gąsienice zużyły się tylko w niewielkim stopniu. Miał ładowność w warunkach terenowych 1150kg i mógł ciągnąć przyczepę o masie do 1000kg. Zasięg na drodze: 290 km, w terenie: 200 km.

Mógł pomieścić sekcję liniową piechoty – 12 żołnierzy, lub sekcję ckm – 8 żołnierzy wraz z ckm-em albo sekcję rkm – 10 żołnierzy i rkm. Planowano też stworzenie pojazdów specjalistycznych: wóz zwiadowczy, wóz telefoniczny, ciągnik artyleryjski (do holowania lekkich działek).

Zamówiono serię próbną (12 pojazdów). Latem 1939 pojazdy te przechodziły ostatnie badania w 10 Brygadzie Kawalerii, były użyte w kampanii 1939.
Na 1940 planowano zamówienie 200 pierwszych transporterów, dla których zgromadzono już potrzebne części.

W WP używano gąsienicowych ciągników artyleryjskich C2P, C4P i C7P. W połowie lat 30-tych ustalono, że będą potrzebne ciągniki kołowe. W 1937 zaprezentowano kołowy ciągnik PZinż. 342 projektu inż. Włodzimierza Horwatta. Była to bardzo nowoczesna konstrukcja, z napędem 4 x 4 koła. Pojazd przeznaczono do holowania armat przeciwlotniczych 75 mm. Miał zastąpić ciągnik C4P. 
image
W 1938 zakończono prace nad ciągnikiem PZInż 343, zbudowanym na wzór PZInż 342, jego mniejszą odmianę przystosowaną do holowania armat plot. 40 mm (około 3 ton). PZInż 342 ociągał prędkość maksymalną 70 km/h.,  miał zastąpić ciągnik C2P.

Oba ciągniki były zunifikowane z ciężarówkami PZInż 703/713, co było rozwiązaniem praktycznym i ekonomicznym. PZInż 342 i PZInż 343 były bardzo nowoczesnymi pojazdami w Europie, po wejściu do eksploatacji znacząco zwiększyłyby możliwości imagepododdziałów polskiej artylerii.

W 1939 podjęto decyzję o produkcji PZInż 342 i PZInż 343. Zakładano, że w początkowym etapie produkcji, do 1941,powstanie po kilkaset egzemplarzy każdego z modeli. Los prototypów pojazdów nie jest znany. W 1939 co najmniej jeden PZInż 342 znajdował się na wyposażeniu 1 Pułku Artylerii Przeciwlotniczej.
image
Ciekawym rozwiązaniem był zaprojektowany w 1937 ciągnik PZInż 322 wyglądem przypominający ciągnik rolniczy. Miał być przeznaczony do holowania samolotów pasażerskich na terenie lotnisk. Ciągnik był konstrukcją zwartą, wyjątkowo odporny na uszkodzenia. Uzyskano to poprzez umieszczenie mechanizmów napędowych i kierowniczych na dużej, sztywnej podstawie utworzonej z jednolitego żeliwnego odlewu, stanowiącego element nośny pojazdu. Balast ciągnika zabezpieczający przed ewentualnym uniesieniem kół przednich i powodujący należyty docisk kół napędowych do podłoża wynosił 345 kg. Niskie koszty produkcji były wynikiem zastosowania wypróbowanych zespołów samochodów licencyjnych wytwarzanych seryjnie w kraju i znanych ze swej niezawodności w różnorodnych, ciężkich warunkach pracy. 
image
Został poddany próbom terenowym z dużo większym obciążeniem (7 ton).  Nawet po gruntowej drodze mógł holować z szybkością 20 km/h przyczepę z 5-tonowym ładunkiem. Próby wykazały dobre trakcyjne właściwości, prostotę budowy, która przekładała się na niezawodność oraz unifikację podzespołów, co ułatwiało logistykę i naprawy. PZInż. 322 został przyjęty jako etatowe wyposażenie zgodnie z planem modernizacji wojsk saperskich na lata czterdzieste. Był też przeznaczony do obsługi lotnisk wojskowych, w służbie uzbrojenia oraz do holowania ciężkich dział 155 mm.

image
Pierwsze ciągniki miały zejść z taśmy produkcyjnej PZInż, w roku. Pierwsze zamówienia Wojska Polskiego opiewało na około 100 pojazdów
Nie ma pewności co do liczby zbudowanych ciągników PZInż 322. Niektóre źródła podają, że miano ukończyć łącznie 3 pojazdy. Losy ich są nieznane, zaginęły w 1939.
image

Planowane autostrady i drogi szybkiego ruchu (drogi I i II kat.)
3 grudnia 1938 r. na posiedzeniu sejmu wicepremier Eugeniusz Kwiatkowski przedstawił perspektywiczny plan gospodarczy na okres 15 lat, opracowany w Biurze Planowania Krajowego przy Ministerstwie Skarbu.  Plan był podzielony na trzyletnie odcinki, w każdym do wykonania jedno zasadnicze zadanie – na lata 1943-1945 to była „Komunikacja” -  budowa sieci komunikacyjnej, w tym również uruchomienie produkcji samochodów i samolotów dla potrzeb cywilnych.

Jeśli prześledzimy konstrukcje samochodowe opracowane przez polskich inżynierów i zestawimy je z możliwościami produkcyjnymi fabryk (nie tylko PZInż.) widzimy, że w II RP w stosunkowo krótkim czasie i w skrajnie trudnych warunkach zbudowano mocne fundamenty motoryzacji wojska i całego kraju. Twórcami byli młodzi inżynierowie, wychowankowie polskich politechnik. Tym ludziom dano wolną rękę i stworzono warunki do zdobycia doświadczenia i rozwinięcia talentu. Wojna zniszczyła i ten dorobek Niepodległej.

Wykop Skomentuj11
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Kultura