Rozważając ponownie uderzające podobieństwo wieku XVIII do czasów obecnych, chciałbym przypomnieć bardzo piękny i ważny tekst "Krótkiego katechizmu politycznego " z 1833 roku ,Towarzystwa Demokratycznego Polskiego,autorstwa Jana N. Janowskiego. Miał on wtedy walor zdecydowanie edukacyjny ale obawiam się, że znaczna część współczesnych Polaków jeszcze dzisiaj,mogłaby się wiele z niego nauczyć, bowiem moim zdaniem ,mało stracił na aktualności.
P/ytanie/ Co jesteś ?
O/powiedż/ Człowiek.
P. Co to jest człowiek?
O.Istota stworzona do społeczeństwa i do wolności.
P. Co to jest społeczeństwo?
O. Stowarzyszenie zaprowadzające pomiędzy ludżmi taką równość, która pod jednymi i tymi samymi warunkami zapewnia wszystkim uzytkowanie praw równych, słowem stowarzyszenie rządzące się wolą ogółu lub jego większości.
P. Co to jest wolność?
O. Możliwość użytkowania praw przyrodzonych i rozwijania, podług woli , swoich zdolności, będąca własnością każdej rozumnej istoty.
P. Jakże pogodzić wolność ze społeczeństwem, kiedy wyobrażenie jednej sprzeciwia się wyobrażeniu drugiego?
O. Rozróżniac należy wolność, że tak powiem, zwierzęcą od wolności społeczeńskiej. W wolności zwierzęcej znika wyobrażenie, gdzie jest mowa o społeczeństwie, bo jej granicami są fizyczne siły człowieka, a wolność społeczeńska ograniczona jest prawami bliżniego, dobrem ogółu społeczeństwa.
P. Co to jest równość?
O. Równy udział, jaki niepodlegle żyjący członkowie społeczeństwa mieć winni w prawach cywilnych i politycznych.
P. Przecież w społeczeństwie muszą być rządcy, naczelnicy?
O. Więcej jak pewne, lecz kwalifikacjami na rządców, naczelników powinny być zdolności , wyższe usposobienie, poświęcenie dla dobra ogółu, słowem cnoty obywatelskie, nie zaś przewilej urodzenia, nie zaś pochodzenie z jakiejś rasy.
P. Jakie ma obowiązki rząd względem narodu?
O. Rząd powinien mieć przyzwolenie wszystkich członków lub większości narodu i wytknięty obręb dzialalności swojej. Sa to konieczne warunki jego dobroci i trwałości, od których zarazem obowiązki jego zależą. Rząd nie mający pełnomocnictwa ani przyzwolenia od narodu nie może mieć zadnych wzgledem niego obowiązków, istnieje on tylko przemocą lub podstepem, a przemoc lub podstęp nie obowiązują do niczego.
P. Czymże ma być rząd dobry? Czym urzędnicy?
O. Rząd dobry powinien byc prostą machiną do do wykonywania woli wszechwładnego ludu, a urzędnicy tylko sprężynami tej machiny.
P. Co to jest Ojczyzna?
O. Miejsce urodzenia i pobytu ludzi wolnych, w granicach nie przemocą , ale przez samą naturę, tożsamość języka i obyczajów zakreślonych. Stąd wypływa, że król , niewolnik i goniący za zyskiem po świecie tak samo mają lub nie mają Ojczyzny. Człowiek oświecony najwięcej dlatego kocha ziemię rodzinną, że w niej ma więcej niż gdzie indziej środków służących ogólnej sprawie ludzkości.
P. Co to jest rewolucja?
O. Wstrząśnięcie polityczne zmieniające porządek społeczny jakiegoś narodu.
P. Od czegóż więc wyswobodzenie ludów zawisło?
O. Od postępu oświaty, która czyści obyczaje, każe miłować cnotę, brzydzić się występkiem i złą wiarą, a oddawać hołd prawdzie. O zapewnienie panowania temu zbawczemu żywiołowi starać się powinien każdy, ktokolwiek się w szrankach brudnego samolubstwa nie zamknął i nie naśladuje zachwalanej przez dotychczasowych moralistów pracowitości mrówek, które wprawdzie znają dobrze swój interes ale szkodliwe są w ogrodzie.
Przytaczając ten znakomity tekst z poczatku XIX wieku, kłania sie Klio cykliczna, błagając jednocześnie o szeroką znajomość i stosowanie w praktyce, podobnego, zaktualizowanego katechizmu politycznego wśród współczesnych Polaków. Jest to po prostu życiowa konieczność jeżeli chcemy przetrwać jako naród i społeczeństwo.
Komentarze
Pokaż komentarze (2)