Ziemkiewicz napisał w jednym felietonie, że zadał sobie trud przestudiowania kilku Harlequinów, poczym stwierdził, że każdej schemat akcji jest ten sam. Wg mnie książki „poważne” także są schematyczne. Ale może się nie znam, albo za mało czytam.
Można np. powiedzieć, że książka, w której oficer policji dowiaduje się, że jego syn jest dowódcą gangu jest Antygoną bis. *)
Jednak weźmy takie, pierwsze z brzegu dziełka jak 1) Dżuma by Camus, 2) Kosmos od Gombrowicza i 3) Lot nad kukułczym Gniazdem wg Keseya. Wszystkie one traktują o lewicy i prawicy egzystencjalnej **). "Myślę, że każda forma opowiadania powinna być budowana metodą opozycji." - wyznał Gombrowicz w wywiadzie dla Piera Sanavia. A więc proszę:
Prawica: generalnie jest aktywna, wierzy w potencjał człowieka, czasem zbytnio tak że de facto szuka dziury w całym – Witold z Kosmosu szuka porządku w konstelacji twarzy oraz wieszaniu, Rieux z Dżumy leczy ludzi śmiertelnie chorych, McMurphy z Lotu walczy z „układem”, a punktem kulminacyjnym tej walki jest nieudana próba podniesienia konsoli do hydromasażu skomentowana przez bohatera: „a jednak spróbowałem!”;
Lewica: generalnie pasywna, skupia się na sobie, „kładzie przysłowiową laskę”, bo i tak świata nie zmienimy – Leon z Kosmosu zachwyca się degustacją cukierka na kilka możliwych sposobów, Cottarda - dla którego tytułowa dżuma jest zabezpieczeniem przed więzieniem [podobnie jak psychiatryku dla McMurphiego, ale tamten jest ewidentnie stroną aktywną] - upaja się jazdą na platformie tramwaju, Wódz udaje głuchoniemego, aby mu dano święty spokój;
Subiektywne odczuwanie czasu – czyli skracanie się lub wydłużanie [„podczas jazdy na platformie tramwaju”] znajduje swoje metaforyczne odbicie w zmianie szybkości zegara sterowanej przez Wielką Oddziałową, Siostrę Ratched ***), czy w stwierdzeniu, że na górze czas płynie dłużej – 4) Czarodziejska Góra Manna [co prawda wymiękłem na gwizdaniu odmą płucną, ale podejrzewam, że i tu chodziło o to samo].
Tak że oprócz miszmaszu temporalnego mamy też miszmasz spatialny – miejsca izolowane, takie jak wariatkowo, miasteczko odcięte kordonem sanitarnym, sanatorium pod klepsydrą - pardon na czarodziejskiej górze i wreszcie Zakopane.
Podobno książki egzystencjalne mają wydźwięk polifoniczny tzn. są jak wash and go egzystencjalne i totalitarne za razem. Dżuma może, więc być śmiertelną chorobą przenoszoną drogą płciową, jaką jest życie. Równie dobrze może być analogią totalitarnego państwa. To samo można napisać o psychiatryku Keseya. Rozwiązanie tego problemu jest proste: „Życie jest po prostu totalitarne”. Tzn. my sami jesteśmy dla siebie Wielkimi Braćmi i sami siebie kontrolujemy. Ponadto nie ma ucieczki od własnego ja, jak „nie ma ucieczki od gęby, jak w inną gębę”, czy jak kto woli retoryczne pytanie Buddy – „dla jakiego ja pragniemy wiecznego trwania?”.
I tak dochodzimy do książki na pierwszy rzut oka kojarzącą się z totalitaryzmem – 5) Burgessową Clockwork Orange. Ale de facto książka ta jest o posiadaniu wolnej woli lub nie, więc jest jak najbardziej egzystencjalna. Oczywiście nowomowa zyskała tutaj swój własny słownik, co jest znacznym postępem do ogólnych zasad tworzenia słów znanych ze Zbiorów A,B,C (Rok 1984). Oczywiście ta nowomowa w wersji polskiej jest w dwóch (a może trzech) wersjach dzięki perwersji translacyjnej pana Stillera ****). Ale to jak mówimy określa jak myślimy. Jak abstrahujemy, jak klasyfikujemy, czyli jakie konstelacje jesteśmy w stanie wyłowić z pozoru chaotycznego Kosmosu.
Jakoś się udało. Dzięki Izie, która zrelaksowała problem z 10 do 5, ja - z przeczytanymi 4 i ½ książkami na krzyż - mogłem się swoją erudycją też pochwalić. Bądźcie wyrozumiali w ocenie, bo „wypracowania poprawne pod każdym względem pisują tylko pensjonarki”.
hrPonimirski
-----------
*) tylko z pozoru jest to ten sam problem (jeśli patrzymy jako konflikt rodzina-państwo), ale dokładnie w pierwszym przypadku jest to typowy konflikt pomiędzy prawem prywatnym a publicznym i naturalne prawo stało po stronie Antygony [w szczególności, że brak pochówku nosił ryzyko zarazy], w drugim przypadku jest to konflikt pomiędzy prawem prywatnym [ochrona praw własności przed gangiem] a samowolą [kradzieże, rozboje]; Antygona bis byłaby jakby urzędnik skarbowy dowiedział się, że jego syn nie płaci podatków;
**) wyrazy takie jak „lewica”, „prawica”, „opozycja”, „platforma”, nie mają tutaj żadnych konotacji politycznych…
***) zwalnianie i przyspieszanie zegara porównałem kiedyś do zmiany stóp procentowych; jak zegar chodził szybko to pacjenci latali jak głupi i pięć razy się myli dziennie i jedli posiłki – podobnie jak są niskie stopy procentowe ludzie latają jak głupi i zaciągają kredyty – notabene ciekawy temat maturalny Kesey to Keynes [coś a la Dylan to Dylan z Młodych Gniewnych]; tu – nie ukrywam - jest silny kontekst polityczny;
****) i nie tylko jego perwersji: „TAKTOWANA POMARANCZA”
„Rdz 1
- No i co teraz?
Był ja znaczy się www.alex.com i trzech innych lamerów, czyli www.Pete.org, www.Georgie.gov i www.Jolop.edu, a Jołop był Jołop że hej bo to był lamer do kwadratu i nawet domenę miał z nas najgłupszą i siedzieliśmy w internet cafe Cow Bar zastanawiając się co zrobić z wieczornym zasobem systemowym. W tej cafe dawali mleko z jakimiś akceleratorami, o których w bazie już nie mam żadnych danych. W każdym razie były to takie dopalacze, że twój 3Dmark wyciskał ponad ileśtam tausenów – taka była jazda. I tak siedzieliśmy w stanie nieustalonym komputując, co teraz robi Admin i jego wszyscy opowie święci… Ale wszystko i tak było klawo więc upgradowała się nam taka idea, aby na miasto zaloadować.”
Komentarze
Pokaż komentarze (11)