Herostratesie Bronisławie Szurygin, przestań samowładczyć!...

 

W kołchozie „Gigant" była mała, starożytna cerkiewka, ceglana. Wiernie służyła jako skład kołchoźniczych narzędzi. Taka sobie, niepokaźna, a była jakby cen­tralnym miejscem wsi. I z odległości było ją widać. Bywa­ło wracając, zobaczysz kopułkę, znaczy prawie w domu. Z dalekiej podróży, jakby sił dodawała. Gdy złożone tam na­rzędzia postanowiono przenieść do innego pomieszczenia, i została pusta, sam przewodniczący kołchozu machnął ręką:

 — A niech stoi sobie dalej — zaproponował. — Czort z nią, niech będzie jak była.

Ale brygadier, Mikołaj Siergiejewicz Szurygin, chłop twardy, wystąpił z dialogiem:

— A cegłę na świniarnik! Lżej będzie niż wozić aż z cegiel­ni.

— Ech, tam. Rozbierać cerkiew, to pięciu ludzi grze­bać się będzie pół miesiąca czasu. Ona zbudowana jak lita. Cholera wie, jak oni wtedy te cegły kładli. Rzuć to.

Niee, Szurygin człowiek uparty. A po drugie chciał się odznaczyć, pamięć po sobie zostawić, jak każdy, dziełem jakimś wyróżnić się. Ot dzieci podrosną kołchoźnicze, wspo­minać będą: „przy nas cerkiew zwalili..." Swoim dzie­ciom będą opowiadać: „Wujaszek Kolia, któżby inny, Szu­rygin. .. A jakże".

Podegnał trzy potężne traktory. Cerkiewkę opasano trze­ma chwytami stalowych lin; pod liny, na rogach, i między ściany — dziewięć bierwion. Zebrał się tłum. Wokół za­częto „achać", zaczęto cerkwi żałować. I do brygadiera:

— Zawadzała tobie ona, a?

— Kolka, ty po co to?

— Szurygin, przestań samowładczyć! ...

Ktoś domyślił się zbiegać sprowadzić żonę brygadiera. Przyszła od gotowania obiadu, jeszcze obierki kartoflane do fartucha przyczepione.

— Kol, ty po co zwalić to ją chcesz?

— Nie leź! — odkrzyknął brutalnie mąż. — Won stąd! Żebym na oczy nie widział!

Ktoś pobiegł dzwonić do rejonu. Telefon popsuty. Do nauczyciela skoczył. Nauczyciel człowiek młody, postępowy, szanowany we wsi, zapalony. Przybiegł zdyszany:

— Natychmiast przerwać! Czyje to było rozporządze­nie? To siedemnasty wiek, to zabytek historyczny!

Brygadier spojrzał ponuro: — Nie pchajcie się, towa­rzyszu, w nie swoje sprawy...

— To moja sprawa! Ludowa sprawa! Nie macie na to prawa! Zabytek! Barbarzyńca! Ja będę pisał!...

Szurygin nawet miału wapniowego nie otarł z czoła. Dał znak traktorzystom:

— Dawaj! ...

Zawyły motory. Nauczyciel raz jeszcze spróbował się przeciwstawić  zniszczeniu  zabytku  historycznego.  Skoczył pod cerkiew do miejsca, gdzie był przewidziany jej upadek. Stanął pod ścianą, i krzyknął do ludzi:

— Stawajcie pod ścianę! Stawać pod ścianę!.. Oni się nie odważą! Ja jadę do Okręgu, jemu zabronią...

Ale i słychać jego nie było. Nikt, naturalnie się nie ruszył z miejsca. I nauczyciel dał spokój. Tłum stał, znie­ruchomiał, Zmilczał nagle. Jak milczą ludzie nawykli do pasywności. Ponuro, raptem jak sparaliżowani, zgodnie z powinnością wobec brygadiera.

— Dawaj!... Odsuńcie dzieci!

— Dzieci! Marsz do chałupy!

— Mama, nie będzie już tej cerkiewki?

— Nie, dzietka, nie.

— A gdzie narzędzia będą składać?

— W innym miejscu. Nie nudź.

Stalowe liny wyprężyły się, zaskrzypiały, zatrzeszczały, zadzwoniły. Chrusnęło jedno bierwiono, lina werżnęła się w róg i zaśpiewała struną bałałajkową. Dziwnie, że to by­ło słychać, choć ryczały obok przecie trzy traktory ześrodkowując żelazne siły. Drgnęła kopułka cerkiewki. Ściana przeciwległa od tej, na którą pochylano, raptem rozdarła się przez całą szerokość. .. Straszna, czarna w głębi, strzępiasta szczelina na białej ścianie poczęła się otwierać. Dach cerkwi z cebulką kopułki nachylił się, pokłonił się patrzącym, i zwalił ciężko na ziemię.

Ludzie zwolna, pociągając nogami, rozchodzili się o beznamiętnieni do swych kołchoźniczych trudodni. Ktoś wysmarkał się głośno.

— Eeech...

Ten rok był lepszy. Za „trudodzień" wypadało po 400 gramów żyta. Przeżyć, naturalnie, nie można z tego człowie­kowi. Ale przeżyć trzeba. Kartofle z działki przyzagrodowej ratują. Żeby nie obcięli tylko. Ale obetną.

 

[Józef Mackiewicz - W cieniu krzyża, s.156-158 (wolny przekład z wydarzenia opisanego w "Nowyj Mir", Moskwa, nr.7.1970]]

Przypis:

 

Herostrates, Herostratos (gr. Ἡρόστρατος) - szewc żyjący w IV wieku p.n.e. w Efezie, owładnięty obsesją zyskania wiecznej sławy. Uznał, że miejsce w historii może mu zapewnić tylko wielka zbrodnia. Postanowił spalić efeski Artemizjon, świątynię Artemidy, jeden z siedmiu cudów świata. Dokonał tego w 356 roku p.n.e. Został skazany na śmierć a jego imię miało być wymazane ze wszystkich pisanych dokumentów (damnatio memoriae). Wiemy o nim, ponieważ jego imię zanotował Teopomp.
Herostrates stał się synonimem człowieka dążącego za wszelką cenę do osiągnięcia sławy, nawet za cenę wielkiego przestępstwa. W psychologii taką postawę określa się terminem "kompleksu Herostratesa".