Układ'91

Pedantyczny inspektor NIK

odkrywa, że z FOZZ

zniknęło 150 mln dolarów.

Myśli, że znalazł aferę finansową.

Odkrył system.

GATUNEK: thriller polityczny, zimna wojna biurokracji

TON: ZIMNA WOJNA / THE LIVES OF OTHERS

MIEJSCE: Warszawa, Londyn, Luksemburg

CZAS: grudzień 1989 — lipiec 1991

01 — BOHATEROWIE

PROTAGONISTA

MICHAŁ FALTZMAN

(38) — księgowy-krzyżowiec

Inspektor NIK. Garnitur z Pewexu, teczka zawsze zapięta na dwa zamki. Nie pije, nie pali, liczy. Wierzy, że państwo to księga główna i że księgi muszą się zgadzać. Fanatyk procedury. To go zabije.

SERCE

EWA FALTZMAN

żona — 34

Lekarka. Widziała już jednego idealistę w rodzinie — ojca w 68'. Kocha męża za upór. Nienawidzi systemu za to, że ten upór wykorzysta. Ostatnia scena jest jej.

ANTAGONISTA

DOKTOR

prezes FOZZ — 52

Elegancki antagonista. Mówi czterema językami, nosi Loden. Nigdy nie podnosi głosu. Dla niego 150 mln to 'koszt transformacji'. Cytuje Balcerowicza jak Pismo Święte.

CIEŃ

PUŁKOWNIK

cień służb — 60

Nie ma nazwiska w napisach końcowych. Istnieje tylko w listach obecności. Pali Carmeny. Jego zadanie: żeby akta 47/90 nigdy nie trafiły do prokuratury. Metody: miękkie.

02 — STRUKTURA 3-AKTOWA

AKT I / str. 1-30

ODKRYCIE

Procedura. Faltzman znajduje dziurę. System próbuje go zignorować. Potem nastraszyć. Nie działa. Więc zaczyna kasować ślady. Pierwszy telefon w nocy.

—

Incydent: niezgodność 150 mln

—

Odmowa: szef każe odpuścić

—

Próg: giną akta 47/90

AKT II / str. 30-90

POLOWANIE

Faltzman buduje sprawę jak księgowy-śledczy. Każda faktura to ślad. Informator, mikrofilmy, żona błaga. On idzie dalej. Zdobywa oryginał przelewu. Komisja sejmowa.

—

Midpoint: mechanizm skupu długu

—

Kryzys: żona, dziecko, prasa

—

Dowód: podpis DOKTORA

AKT III / str. 90-120

ZAWAŁ

Paranoja. Samochód pod blokiem. Herbata w biurze, która stygnie za szybko. 47 minut karetki. Epilog: pusta skrytka. System trwa. Księgowy nie.

—

Paranoja przed zeznaniem

—

Śmierć: 18 lipca 1991

—

Epilog: napis o FOZZ

120

03 — BREAKDOWN 120 STRON

INTENSYWNOŚĆ →

1—5

STRONA 1

INT. NIK - znajduje niezgodność

Faltzman liczy bilans FOZZ. Jedna pozycja: 150 mln USD - brak pokrycia. Cisza archiwum.

20%

6—10

STRONA 2

Pierwsze tropy, firmy-widma w Londynie

Telexy, spółki na Jersey. Ten sam podpis na 40 dokumentach.

35%

11—15

STRONA 3

Szef każe odpuścić

— To nie nasza kompetencja, Michał. Dyrektor pali papierosa. Teczka wraca.

50%

16—20

STRONA 4

Artykuł oczerniający go w prasie

Kurier nocny: 'Donosiciel z NIK'. Żona znajduje gazetę w skrzynce.

60%

21—25

STRONA 5

Giną akta

Pusta półka. Numer 47/90. Pani z archiwum: 'Nikt nie pobierał'.

70%

26—30

STRONA 6

Pierwsza groźba telefoniczna

Telefon milczy 12 sekund. Potem: 'Zawały w tym wieku to norma'.

85%

31—45

STRONA 7

Spotkanie z informatorem, który ginie

Dworzec Wschodni. Walizka z mikrofilmami. Nazajutrz: wypadek na torach.

75%

46—60

STRONA 8

Rozpracowuje mechanizm FOZZ - skup długu

Tablica korkowa. 150 mln zamienia się w 0. Legalnie. Na papierze.

80%

61—75

STRONA 9

Żona błaga by przestał, presja rodziny

Kuchnia. Dziecko śpi za ścianą. — Oni nie grają w szachy, Michał.

65%

76—85

STRONA 10

Zdobywa dowód - podpisany przelew

Oryginał z Luksemburga. Pieczątka. Podpis DOKTORA.

90%

86—90

STRONA 11

Komisja sejmowa wyznaczona

Sejm. 14 głosami za. Faltzman ma zeznawać. Za 3 dni.

95%

91—100

STRONA 12

Noc przed - paranoja, czuje że go śledzą

Polonez na dole całą noc. Ten sam numer. Nie gasi świateł.

92%

101—110

STRONA 13

Dzień śmierci - herbata, zawał, karetka 47 minut

Biuro. Herbata stygnie. Upada między biurkami. Zegar: 11:47.

100%

111—120

STRONA 14

Epilog - żona szuka dowodu, pusta skrytka

Skrytka 104. Klucz nie pasuje. Napis: FOZZ zlikwidowany. Straty: 1.5 mld.

40%

04 — SCENARIUSZ — STR. 1-15

INSPIROWANE FAKTAMI — FOZZ 1989-1991

FALZMANN

THRILLER POLITYCZNY

Scenariusz: [NAZWISKO]

Draft: 4.2 — Final

Stron: 120

WARSZAWA 1990. Kontrola, która miała być rutyną.

STRONA TYTUŁOWA

FALZMANN — DRAFT 4.2 FINAL

FADE IN:

INT. NAJWYŻSZA IZBA KONTROLI - ARCHIWUM - PÓŹNY WIECZÓR - 1990

Jarzeniówki BUZZĄ. Powietrze pachnie kurzem i papierosami ZAKŁAD. Rzędy regałów jak w bunkrze.

Na biurku: 14 segregatorów FOZZ. Otwarty numer 47/90. Obok: kalkulator ELKA, kubek z napisem "1 MAJA".

MICHAŁ FALTZMAN (38), szczupły, okulary z grubą oprawką, liczy. Ołówek chodzi szybko. Zatrzymuje się.

Przesuwa linijkę. Jeszcze raz.

MICHAŁ

((do siebie))

To nie może się zgadzać.

Wyciąga inny segregator. Porównuje pieczątki. Ten sam numer. Inna kwota.

Zegar ścienny: 22:14. Na korytarzu TRZASK. Ktoś zamyka drzwi.

Faltzman podnosi głowę. Nasłuchuje. Cisza.

Zaznacza pozycję czerwonym długopisem. Kółko. Duże.

Napis jego ręką: "150.000.000 USD - ???"

STRONA 1

120 STRON • 120 MINUT

FALZMANN — DRAFT 4.2 FINAL

INT. NIK - KORYTARZ - CHWILĘ PÓŹNIEJ

Faltzman idzie z teczką. Linoleum skrzypi. Mija portret z orłem bez korony - jeszcze stary.

Pokój 214. Światło.

INT. NIK - GABINET DYREKTORA - NOC

DYREKTOR (55) w swetrze, nie w marynarce. Popiół na biurku.

DYREKTOR

Co znowu, Michał.

MICHAŁ

W FOZZ brakuje sto pięćdziesiąt milionów dolarów.

Cisza. Dyrektor patrzy jakby usłyszał, że brakuje spinaczy.

DYREKTOR

Kurs się zmienił. Balcerowicz...

MICHAŁ

To nie kurs. To przelew. Luksemburg. Bez kontrahenta.

Kładzie kartkę. Dyrektor nie dotyka.

DYREKTOR

Jutro to zamkniesz. Jest kontrola mleczarni w Płońsku.

MICHAŁ

Mleczarnia?

DYREKTOR

Też ważna.

STRONA 2

120 STRON • 120 MINUT

FALZMANN — DRAFT 4.2 FINAL

EXT. ULICA FILTROWA - ŚWIT - 1990

Blok z wielkiej płyty. Kolejka po chleb już stoi. Maluch z przyczepą.

INT. MIESZKANIE FALTZMANÓW - KUCHNIA - RANO

EWA (34) robi herbatę. Dziecięce rysunki na lodówce. Radio: "Plan Balcerowicza".

Michał wchodzi z teczką. Nie spał.

EWA

Znowu archiwum?

MICHAŁ

Znalazłem coś.

EWA

Coś, co cię zwolni, czy coś, co cię zabije?

On patrzy na nią. Uśmiecha się pierwszy raz od wczoraj.

MICHAŁ

Tylko liczby.

Ewa stawia przed nim herbatę. Na spodku kartka: rachunek za prąd. Nieopłacony.

STRONA 3

120 STRON • 120 MINUT

FALZMANN — DRAFT 4.2 FINAL

INT. BIBLIOTEKA NIK - DZIEŃ

Faltzman przegląda TELEXy. Adresy: Londyn EC2, Luksemburg Kirchberg.

Spółki: HORSELY TRADING LTD, DANPOL LTD, MIDEX.

Ten sam podpis na każdym dokumencie. Zamaszysty. "DOKTOR".

Faltzman robi listę na maszynie. Litery WBIJAJĄ się w papier.

MICHAŁ

((czyta))

Skup długu Iraku... czterdzieści procent wartości... płatne z góry... przez spółkę w...

Przerywa. Rozumie.

Wyrywa kartkę. Chowa do teczki.

INT. CENTRALA FOZZ - DZIEŃ

Marmur. Cisza. Inny świat. Sekretarka w kostiumie.

Faltzman pokazuje legitymację NIK.

SEKRETARKA

Pan prezes na konferencji. W Paryżu.

MICHAŁ

Poproszę akta przelewów. Grudzień 89.

SEKRETARKA

Nie mamy.

MICHAŁ

Macie. To FOZZ.

Ona uśmiecha się lodowato. Podnosi słuchawkę.

STRONA 4

120 STRON • 120 MINUT

FALZMANN — DRAFT 4.2 FINAL

INT. NIK - ARCHIWUM - DZIEŃ

Pusta półka. Tabliczka: 47/90 - 52/90.

Pani HALINA (60) z herbatą.

HALINA

Nikt nie pobierał. Przysięgam, panie Michale.

MICHAŁ

To gdzie są?

HALINA

No... nie ma.

Faltzman patrzy na kurz. Ślad po segregatorach. Wyraźny. Świeży.

EXT. KIOSK RUCHU - DZIEŃ

Gazeta: "EXPRESS WIECZORNY". Na dole artykuł:

"INSPEKTOR NIK SZUKA SENSACJI. CZY CHODZI O POLITYKĘ?"

Faltzman kupuje. Czyta. Jego nazwisko.

Nie ma podpisu autora. Jest zdjęcie: on wychodzi z NIK. Zrobione z daleka. Z obiektywu.

STRONA 6

120 STRON • 120 MINUT

FALZMANN — DRAFT 4.2 FINAL

INT. MIESZKANIE FALTZMANÓW - NOC

Telefon DZWONI. Ewa odbiera.

EWA

Halo?

Cisza w słuchawce. 12 sekund. Potem:

GŁOS (V.O.)

Zawały w tym wieku to norma. Statystycznie.

TRZASK. Ewa stoi z słuchawką.

EWA

Michał...

Michał wchodzi. Widzi jej twarz. Rozumie.

MICHAŁ

Co powiedział?

EWA

Że masz chore serce.

Michał bierze słuchawkę. Pusta linia. Odkłada powoli.

Podchodzi do okna. Na dole: Polonez. Światła zgaszone. Stoi.

STRONA 8

120 STRON • 120 MINUT

FALZMANN — DRAFT 4.2 FINAL

10.

INT. DWORZEC WSCHODNI - BAR - NOC

Dym. Wódka w szklankach musztardówkach. MĘŻCZYZNA (40) w kurtce z orzełkiem. Nerwowy.

To INFORMATOR.

INFORMATOR

Masz kopie?

MICHAŁ

Ty masz oryginały?

Informator wyciąga kopertę. Gruba. Michał sięga.

INFORMATOR

Najpierw obiecaj, że to pójdzie do prokuratury. Nie do gazety.

MICHAŁ

Idzie do komisji sejmowej. Będzie protokół.

Informator kiwa. Daje kopertę.

INFORMATOR

Oni nie ukradli. Oni zbudowali system żeby kraść legalnie. To różnica.

Poza barem: GWIZD pociągu. Informator drga.

INFORMATOR

Muszę lecieć.

Wychodzi. Zostawia niedopitą wódkę.

STRONA 10

120 STRON • 120 MINUT

FALZMANN — DRAFT 4.2 FINAL

12.

INT. NIK - POKÓJ FALTZMANA - NOC

Faltzman otwiera kopertę. Mikrofilmy. I jeden dokument:

Przelew. Luksemburg - Londyn. 2.300.000 USD. Podpis: DOKTOR.

Pieczątka: FOZZ.

Faltzman wkłada mikrofilm do czytnika. Obraz:

Tabela. "Skup długu Iraku i Angoli - marża 60% dla pośrednika".

Liczy na kalkulatorze. ELKA STUKA.

150 mln x 60% = 90 mln. Dla kogo?

Telefon DZWONI. Nie odbiera.

Patrzy na dokument. Bierze pieczątkę NIK. Przygotowuje pismo do Sejmu.

Nagłówek pisze ręcznie: "WNIOSEK O POWOŁANIE KOMISJI NADZWYCZAJNEJ".

STRONA 12

120 STRON • 120 MINUT

FALZMANN — DRAFT 4.2 FINAL

15.

INT. MIESZKANIE FALTZMANÓW - KUCHNIA - NOC

Ewa płacze. Cicho. Żeby dziecko nie słyszało.

EWA

Proszę cię. Mamy dziecko.

MICHAŁ

Dlatego.

EWA

Oni cię zniszczą. Nie jesteś Wałęsa. Jesteś księgowy.

MICHAŁ

Ktoś musi policzyć.

Ewa patrzy na niego. Wie, że przegrała. Przytula go.

EWA

To chociaż idź do lekarza. Wyglądasz...

Nie kończy. Michał całuje ją w czoło.

INT. NIK - KORYTARZ - DZIEŃ - 18 LIPCA 1991

Napis na ekranie: 18 LIPCA 1991 - 3 DNI PRZED KOMISJĄ

Faltzman wchodzi z teczką. Teczka grubsza niż kiedykolwiek.

Mija Halinę. Ona patrzy. Chce coś powiedzieć. Nie mówi.

Faltzman wchodzi do swojego pokoju. Zamyka drzwi.

Na biurku: herbata. Już zrobiona. Para unosi się.

Faltzman patrzy na nią. Dziwnie.

Nie on ją zrobił.

FADE TO BLACK.

Napis: CIĄG DALSZY NA STRONIE 16

STRONA 15

120 STRON • 120 MINUT

KONIEC PRÓBKI — STR. 1-15 / 120

NASTĘPNE: SPOTKANIE Z DOKTOREM — str. 16

05 — NOTA PRAWNA

Film jest fikcją

inspirowaną faktami.

Wszelkie podobieństwo do osób żyjących jest przypadkowe. Postać Michała Faltzmana oparta jest na postaci Michała Falzmanna (1953-1991), inspektora Najwyższej Izby Kontroli, który jako pierwszy wykrył nieprawidłowości w Funduszu Obsługi Zadłużenia Zagranicznego (FOZZ).

Michał Falzmann zmarł 18 lipca 1991 roku, trzy dni przed planowanym zeznaniem przed sejmową komisją nadzwyczajną. Oficjalna przyczyna: zawał serca. Karetka jechała 47 minut.

FOZZ został zlikwidowany w 1991 roku. Straty Skarbu Państwa oszacowano na ok. 1,5 miliarda dolarów. Do dziś nikt nie został skazany.

NOTA PRAWNA

Fikcja inspirowana faktami. Wszelkie podobieństwo do osób i zdarzeń jest przypadkowe. Historia oparta na publicznie dostępnych informacjach o aferze FOZZ. Postacie Michała Faltzmana, Ewy, Doktora i Pułkownika są fikcyjne. FOZZ - Fundusz Obsługi Zadłużenia Zagranicznego istniał w latach 1989-1991. Michał Falzmann (1953-1991) był inspektorem NIK badającym aferę.

•

COURIER PRIME • 110 STRON