Kim był "Godsend"

Kim był "Godsend"

Amerykanie łamiący sowieckie szyfry w programie Venona wiedzieli od lat 40., że Projekt Manhattan został spenetrowany i nadali mu kryptonim "Enormous". Znaleźli wzmianki o trzech szpiegach w Los Alamos o kryptonimach "M'Lad", "Caliber" i "Godsend".  

M'Lad to Theodore Hall, Caliber to David Greenglass, a Godsend przez 70 lat pozostawał niezidentyfikowany. Ponieważ osobno zdemaskowano Klausa Fuchsa, to już dawało co najmniej czterech agentów w Los Alamos.  

Dopiero we wrześniu 2019 historycy Harvey Klehr (Emory) i John Earl Haynes (Library of Congress) w piśmie CIA "Studies in Intelligence" dopasowali Godsend do konkretnej osoby: Oscara Seborera.  

Seborer to syn żydowskich imigrantów z Polski, którzy wyemigrowali do USA w 1903 roku. Urodził się 4 czerwca 1921 w Nowym Jorku jako najmłodsze z pięciorga dzieci. Skończył elektrotechnikę na Ohio State, został wcielony do armii w 1942, ale trafił do Special Engineer Detachment - elitarnej jednostki zbierającej techników dla Projektu Manhattan.  

Pracował najpierw w Clinton Engineer Works w Oak Ridge, a potem w Los Alamos w latach 1944-1946 jako część ekipy mierzącej efekty sejsmologiczne wybuchu Trinity. Był fizycznie obecny 16 lipca 1945 przy pierwszej detonacji.  

Grupa Krewnych - rodzinny thriller

To najdziwniejsza część. KGB nazwało ich "Relative's Group" - Grupa Krewnych.

Z archiwów KGB Klehr i Haynes wyczytali, że trzej członkowie grupy o kryptonimach Relative, Godfather i Godsend byli braćmi. Według dokumentów Godsend był w Los Alamos i dostarczał tajne informacje o "Enormous", czyli o bombie.  

Chodziło o braci Seborer:

• Oscar - Godsend, inżynier w Los Alamos • Stuart - Godfather, pracował w Departamencie Skarbu pod ludźmi później oskarżonymi o szpiegostwo, potem w armii USA w Niemczech • Max - Relative, nigdy nie wstąpił do Partii, ale jego pierwsza żona Rita Beigel była siostrą Rose Beigel Arenal, która z kolei była powiązana ze spiskiem zabójstwa Lwa Trockiego w Meksyku w 1940 roku. 

Żaden z braci formalnie nie należał do CPUSA, ale cała piątka rodzeństwa obracała się w kręgach komunistycznych. Stuart studiował w City College of New York razem z Juliusem Rosenbergiem.

"MYŚLELI, ŻE MOGĄ ZOSTAĆ STRACENI ZA TO, CO ZROBILI" - to dokładnie klimat po 1951 roku. Po egzekucji Ethel i Juliusa Rosenbergów bracia wpadli w panikę.

Dlaczego zniknął na 70 lat?

3 lipca 1951 roku, miesiąc po rezygnacji z pracy w marynarce wojennej, gdzie pracował przy sonarach, Oscar, Stuart, żona Stuarta Miriam i jej matka wsiedli na liniowiec SS Liberté do Le Havre, polecieli do Izraela odwiedzić rodziców w Gan Yavne, a potem przez Wiedeń do Moskwy.

Tam dostali pracę w Akademii Nauk ZSRR. Oscar dostał Order Czerwonej Gwiazdy i żył pod nazwiskiem Smith. Zmarł dopiero 23 kwietnia 2015 w Moskwie w wieku 93 lat, a na pogrzebie był przedstawiciel FSB.  

FBI go podejrzewało, ale akta były tajne. Jak sam Klehr mówił w wywiadzie dla Times of Israel - "kiedy w końcu dostajesz pliki FBI, a kilka stron jest zaciemnionych, zredagowanych, to jest bardzo frustrujące".

Co dokładnie ukradł?

Tu wciąż są luki. W Los Alamos National Laboratory odnaleziono niedawno jego notatnik. Wiemy, że miał dostęp do danych sejsmicznych z Trinity, ale jako inżynier elektryk w Oak Ridge mógł też znać szczegóły wzbogacania uranu. Historycy z Los Alamos uważają, że przekazał Sowietom wczesne dane o konstrukcji bomby implozji.

Nie zmienił biegu wojny - ZSRR i tak zdetonował swoją bombę dopiero w 1949 - ale przyspieszył go o rok-dwa.