Mohort Mohort
1979
BLOG

Wołyń - lipiec 1943

Mohort Mohort Historia Obserwuj temat Obserwuj notkę 5

Lipiec 1943 roku był miesiącem kulminacji upowskich rzezi na Wołyniu. Udało się ustalić, że w tym miesiącu zabito 10 527 oraz niesprecyzowaną liczbę Polaków. Prawdopodobna jest więc podawana czasem liczba 15 tysięcy zabitych. Łącznie odnotowano napady na co najmniej 520 miejscowości. Największe nasilenie mordów przypadło na powiaty horochowski i włodzimierski, dotychczas stosunkowo spokojne, w związku z czym - nieprzygotowane do odparcia uderzenia. Najważniejsze lipcowe akcje UPA to:

4-5 lipca - wymordowanie 24 miejscowości wokół Przebraża (Łuckie),
11-16 lipca - masowa akcja eksterminacyjna w powiatach horochowskim, włodzimierskim i kowelskim a także krzemienieckim i łuckim,
16-18 lipca - likwidacja 37 miejscowości wokół Huty Stepańskiej (Kostopolskie),
30 lipca - zniszczenie skupiska 19 miejscowości polskich w powiecie sarneńskim.

Akcje te spowodowały wielką falę uchodźców, którzy szukali schronienia w miastach, ośrodkach samoobrony, majątkach ziemskich obsadzonych przez załogi niemieckie lub węgierskie. Część uchodźców koczowała w lasach przedzierając się do bardziej bezpiecznych miejsc nieraz kilka tygodni. W miastach i ośrodkach samoobrony szybko następowało przeludnienie, złe warunki sanitarne. O ile samoobrony dbały o wyżywienie ludności, o tyle w miastach uchodźcy cierpieli głód. Wyjazdy po żywność do swych gospodarstw częstokroć przypłacano śmiercią. W mieście Niemcy odbierali Polakom konie i krowy. Warunki kwaterowania były fatalne- w izbach gnieździło się po kilkanaście osób. Szerzyły się choroby zakaźne, w wyniku których wiele osób umierało. Mnóstwo ludzi zgłosiło się dobrowolnie na roboty do Niemiec, by nie cierpieć takiej nędzy. Tylko z Równego w lipcu 1943r. wywieziono do Niemiec 12 tys. ludzi. Wielu uchodźców znalazło schronienie w Galicji i na lewym brzegu Bugu (jak się później okazało - nie takie pewne schronienie). W pewnym momencie Niemcy nakazali pozostałej ludności polskiej powrót do swoich domów, co oznaczało pewną śmierć. Na interwencję Rady Głównej Opiekuńczej Siecherdienst zaproponował umieszczenie uchodźców w obozach koncentracyjnych. Usilne starania RGO zapobiegły takiemu „rozwiązaniu".

Walki ukraińsko-niemieckie

W lipcu 1943r. walki UPA z Niemcami - nie licząc dwóch napadów na pociągi - polegały na bojach spotkaniowych i odpieraniu pacyfikacyjnych akcji niemieckich. Np. 5 lipca UPA oraz miejscowa [ukraińska] samoobrona starły się z niemiecką ekspedycją we wsi Kaskowa. Wg źródeł upowskich Ukraińcy mieli stracić 11 ludzi, Niemcy czterdziestu zabitych i rannych.

Lipcowe uaktywnienie się UPA (polegające głównie na wyniszczaniu Polaków) spotkało się z typową reakcją Niemców, uważających się za suwerena na tamtych ziemiach: aresztowaniami i akcjami pacyfikacyjnymi. Wg „Biuletynu Informacyjnego" „od lipca przeszła (...) fala krwawego terroru przeciw Ukraińcom; palenie wsi (np. w rejonie Ołyki), mordy masowe, akcje odwetowe (Łuck i okolice) i znowu próby wykonywania tego polskimi rękami. Niemcy usiłowali wprowadzić w niektórych miejscowościach polskich rodzaj >>obywatelskich<< sądów doraźnych - Polacy wszędzie uchylili się od wyrokowania przeciw Ukraińcom z niemieckiej łaski".
Nocą z 15 na 16 lipca w wielu miastach Wołynia Niemcy przeprowadzili aresztowania ukraińskiej inteligencji. Wg niektórych ocen objęły one ok. 2 tys. osób.
24 lipca niemiecka ekspedycja karna w odpowiedzi na zabicie paru Niemców przeprowadziła pacyfikację kilku miejscowości w Kowelskiem, paląc zabudowania i zabijając napotkanych mieszkańców. Uciekinierów siekł z broni pokładowej niemiecki samolot. Zabito kilkaset osób. Stawająca w obronie ludności UPA straciła 22 ludzi, Niemcy (wspierani ponoć przez polską policję) wg wersji ukraińskiej mieli stracić aż 180 zabitych (co z pewnością jest liczbą wielokrotnie zawyżoną).
To tylko niektóre z ukraińsko-niemieckich starć. Wg danych ukraińskiego podziemia w lipcu 1943r. upowcy stoczyli 35 „bitew" z Niemcami. Hitlerowcy mogli stracić w nich kilkaset (ok.500) ludzi.*

I po raz kolejny możemy porównać sobie „dokonania" ukraińskiej partyzantki: około 500 zabitych Niemców vs. około 15 tysięcy zamordowanych Polaków. Stosunek 1 do 30.

Odwety i polskie akcje zaczepne

12 lipca oddział polskiej samoobrony z Przebraża (Łuckie) zaatakował szkołę podoficerską UPA w Trościańcu, zadając Ukraińcom dotkliwe straty. Po walce zwołano chłopów ukraińskich, po czym obwieszczono im, że Polacy nie prowadzą akcji przeciw cywilom i kazano się rozejść.
Tego samego dnia- wg źródeł ukraińskich- Polacy z Bielina napadli na Pisarzową Wolę (pow. włodzimierski) paląc wieś i zabijając 3 Ukraińców.
W połowie lipca miejscowy Niemiec Jelinek zorganizował wyprawę po mienie do Jezioran (pow. łucki) zapewniając jej ochronę złożoną z 10 żołnierzy niemieckich oraz 10 Polaków, którym zapewnił broń. Po dorarciu do wsi Polacy wzięli odwet - zabito kilkunastu Ukraińców, domniemanych banderowców.
W połowie lipca 7-osobowa grupa samoobrony z Prurwy (Sarneńskie) z inspiracji niemieckiej podpaliła ukraińską wieś Dubówka i zabiła przeciwstawiających się im Ukraińców.
W tym samym czasie (wg źródeł ukraińskich) Polacy napadli na wieś Stęzarzyce zabijając 28 osób.
Na przełomie lipca i sierpnia w związku z brakiem lekarstw i środków opatrunkowych przebrażanie dokonali udanego wypadu na aptekę w ukraińskim Trościańcu.
Wg źródeł ukraińskich we wsi Ruda (pow. włodzimierski) Polacy zabili 19 Ukraińców i spalili cerkiew.

Inne wydarzenia godne uwagi

6 lipca oddziały UPA rozbroiły (zabijając kilka osób) konkurencyjny ukraiński oddział melnykowców.
13 lipca oddział SS wraz z policją ukraińską i jednostką własowców dokonały pacyfikacji Malina (miejscowość składała się z ukraińskiej wsi i czesko-polskiej kolonii). Prawdopodobną przyczyną pacyfikacji było pojawienie się kilka dni wcześniej we wsi sowieckiego oddziały partyzanckiego Sydora Kowpaka. Początkowo mordowano Ukraińców. Później, prawdopodobnie w wyniku starań ukraińskich policjantów, którzy chcieli oszczędzić swych rodaków, akcja eksterminacyjna przeniosła się do Czeskiego Malina. W sumie w Malinie zamordowano 374 Czechów, 132 Ukraińców i 26 Polaków.
Akcja w Malinie jest przykładem, jak działa propaganda nacjonalistów ukraińskich. Oskarża ona o udział w tej pacyfikacji polską policję pomimo tego, że nie potwierdzają tego faktu nawet źródła czeskie.

20 lipca Komendant Okręgu Wołyńskiego AK w reakcji na rzezie UPA wydał rozkaz nakazujący utworzenie oddziałów partyzanckich, które miały uzyskać gotowość bojową na 28 lipca 1943r. Utworzono następujące oddziały:
- „Drzazgi" (107 ludzi)
- „Jastrzębia" (ok. 150 ludzi)
- „Bomby" (ok. 500 ludzi)
- „Strzemienia" (ok. 100 ludzi)
- „Gzymsa" (ok. 80 ludzi)
- „Ryszarda" (ok. 80 ludzi)
- „Sokoła" (ok. 120 ludzi)
- „Korda" (ok. 80 ludzi)
- „Piotrusia" (ok. 80 ludzi).
Wydano instrukcję, która określała, że celem oddziałów partyzanckich jest obrona ludności polskiej i jej mienia przed zagładą.
Fakt powołania polskich oddziałów partyzanckich na Wołyniu dopiero po kulminacji upowskich rzezi należy ocenić jako bardzo spóźniony. Paradoksem jest, że nie tworzono tych oddziałów uważając, że mogłoby to... sprowokować Ukraińców.
_____________
* G.Motyka podaje, że wg oficjalnych danych ukraińskiego podziemia w trzech miesiącach: lipcu, sierpniu i wrześniu 1943r. Niemcy w walkach z UPA mieli stracić ok. 3000 zabitych i rannych, co sam Motyka uznaje za „liczbę bardzo zawyżoną". W tym samym czasie ukraińscy nacjonaliści przyznają się do straty 1237 zabitych i rannych. Przyjmując tę drugą liczbę za bardziej wiarygodną i uznając, że straty obu stron mogły być zbliżone, otrzymujemy kilkaset (około 500) strat niemieckich w lipcu 1943r.
______________________________________________________

Literatura:

Grzegorz Motyka, "Ukraińska partyzantka 1942-1960", Warszawa 2006

Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, "Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939-1945", Warszawa 2000.

Polska-Ukraina trudne pytania”, t. 6, Warszawa 2000

Mohort
O mnie Mohort

Mohort Wypromuj również swoją stronę Ten blog powstał w 2008 roku z myślą o tych Polakach, którzy nic nie wiedzą o ludobójstwie OUN-UPA. Postawiłem sobie za cel opisanie tych tragicznych wydarzeń w porządku chronologicznym, w ich 65-tą rocznicę. Liczby: Wołyń: 60 tys. zabitych Tarnopolskie: 28 tys. zabitych Lwowskie: 25 tys. zabitych Stanisławowskie: 18 tys. zabitych Lubelskie: 3 tys. zabitych Polesie: ? tys. zabitych (są to szacunki polskich ofiar OUN i UPA wg Ewy Siemaszko) Kilkadziesiąt tysięcy Ukraińców zabitych przez OUN i UPA. 10-15 tys. Ukraińców zabitych w polskich akcjach odwetowych i walkach (wg dr. G. Motyki). Wg prof. W. Filara było to 5,7 tys.) ___________ Powstanie tego blogu sprowokowała inicjatywa prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki. Komentujących uprasza się o zachowanie szacunku dla narodu ukraińskiego. Autor bloga uważa, że UPA była wrzodem na ciele tego narodu i nie można jej winami obciążać ogółu Ukraińców. Z tego powodu nie domagam się żadnych przeprosin od przedstawicieli państwa ukraińskiego. Nie jestem historykiem, raczej miłośnikiem historii. Nowym czytelnikom zalecam czytanie notek po kolei zaczynając od najstarszej. Tekst bloga (do maja 2009) jest dostępny w 4 plikach PDF: część I, część II, część III, część IV Potrzebującym informacji "w pigułce" proponuję kliknięcie tagu podsumowania. Moje notki: LUTY 2008: 1. 9.02.1943. Parośla - krwawe preludium. 2. II RP - surowa macocha 3. Śmierć, śmierć, Lachom śmierć! 4. Dlaczego Wołyń? 5. Karty MARZEC 2008: 6. Ni Lacha, ni Żyda 7. Patrioci, kolaboranci czy zdrajcy? 8. Powstanie, ale jakie? 9. Krzyż 10. 26.03.1943. Masakra w Lipnikach 11. Kto tu był bohaterem, Wiktorze Juszczenko? KWIECIEŃ 2008: 12. Wołyń na początku 1943r. Spóźniony wstęp. 13. Polnische Schutzmannschaften - w służbie III Rzeszy i Polaków 14. Zagłada. Trzy historie. 15. Polska samoobrona na Wołyniu 16. Świece ofiarne w Janowej Dolinie 17. Wielki tekst Rafała Ziemkiewicza 18. Dwie prawdy 19. Wołyń - kwiecień 1943 MAJ 2008 20. Trzeciomajowe zwycięstwo 21. Co widać przez pomarańczowe okulary 22. Boh żywe 23. Pszenica i kąkol 24. "Jutro" Kłyma Sawura 25. O złych i dobrych esesmanach 26. Chłopi vs. burżuje czyli walka klas? 27. Prawdziwi bohaterowie 28. Wołyń - maj 1943 CZERWIEC 2008 29. 2. czerwca - zemsta za... 30. Moja Rywingate 31. Czerwone Zielone Święta 32. "Ukraińcy mają potężną pracę do wykonania" - frapujący wywiad z Krzesimirem Dębskim 33. Skandal z prezydentem Kaczyńskim w tle 34. Rozkaz numer 1 35. Sprawa Martynowśkiego 36. O najpiękniejszej dziewczynie w Koszowie 37. Wołyń - czerwiec 1943 LIPIEC 2008: 38. 4-5 lipca 1943 - pierwsza bitwa o Przebraże 39. Nie zapomnij Ty o nas, o, święta! 40. Konferencja o ludobójstwie OUN-UPA: zaproszenie ŚZŻAK i IPN 41. Wołyń i Galicja Katyniem współczesnej Polski 42. „Wspomnij na mnie, gdy przyjdziesz do swego...” 43. 14.07.1943 - słońce zachodzi nad Kołodnem 44. O tym, jak Ukrainiec Szopiak robił użytek ze swojej kosy 45. Upadek Huty Stepańskiej 46. Politycy ręce precz od historii! 47. Mysterium iniquitatis - czy w człowieku drzemie Demon? 48. Bitwa o chleb 49. Wołyń - lipiec 1943 SIERPIEŃ 2008 50. Pułkownik Niewiński wciąż walczy 51. Przystanek Bandera 52. Bulba-Boroweć pisze list 53. Remanenty - przegląd prasy ukraińskiej 54. Sprawiedliwość "Muchy" 55. O buncie /grzesiowi dedykuję/ 56. Wniebowzięcie 57. 30.08.1943 - Wola Ostrowiecka i Ostrówki 58. Trzecia bitwa o Przebraże czyli wojna, której nie było 59. Wołyń/Galicja Wsch. - sierpień 1943 WRZESIEŃ 2008 60. Dekonstrukcja mitu 61. Konstrukcja mitu, czyli bezpieka i IPN prawdę ci powiedzą 62. Nigdy nikogo życia nie pozbawi... 63. Wołyń/Galicja Wsch. - wrzesień 1943 PAŹDZIERNIK 2008: 64. Święte słowa Johna-Paula Himki 65. Retrospekcje: wojna polsko-ukraińska 1918-1919 66. Zastraszyć księdza 67. Wołyń/Galicja Wsch. - październik 1943 LISTOPAD 2008: 68. W telewizji pokazali 69. Ocalić od zapomnienia 70. 16.11.1943 - zwycięstwo "Bomby" 71. Wiktor Poliszczuk (1925-2008) 72. Wojciechowski, podejdź no do płota! 73. Wołyń/Galicja Wsch. - listopad 1943 GRUDZIEŃ 2008: 74. "Brutalny, bezrefleksyjny, fanatyczny" - ks. Isakowicz-Zaleski 75. Angela Merkel: Niemcy wybaczają Polakom Auschwitz 76. Męczennik o. Ludwik Wrodarczyk 77. Prawdziwi bohaterowie (2) 78. Wigilia A.D. 1943 79. Wołyń/Galicja Wsch. - grudzień 1943 STYCZEŃ 2009: 80. Stepan Bandera - ukraiński bin Laden 81. Czarna sukienka czyli o leśnikach 82. Odsiecz Ołyki 83. 27 Wołyńska Dywizja Piechoty AK 84. Gdzie są mężczyźni? 85. Wołyń/Galicja/Lubelszczyzna - styczeń 1944 LUTY 2009: 86. Hanaczów stawia opór 87. Czy na Ukrainie będą burzyć polskie pomniki? 88. Retrospekcje: Galicja 89. Szlachta 90. Inaczej 91. Ratunku, Polacy mnie biją! 92. Czerwone noce w powiecie rohatyńskim 93. Po Wołyniu była Galicja  94. Przypadek 95. Huta Pieniacka - największa zbrodnia na wsi polskiej 96. Wołyń/Galicja/Lubelszczyzna - luty 1944 MARZEC 2009: 97. Retrospekcje: Zamojszczyzna 98. Obraz zbliżony do prawdy i prawda 99. Odwet 100. Legenda – nie legenda 101. Prawdziwi bohaterowie (3) 102. Jaja po wołyńsku – z książki kucharskiej redaktora W. 103. Historia z perspektywy żaby 104. Wierszem 105. Szok 106. Wołyń/Galicja/Lubelszczyzna - marzec 1944 KWIECIEŃ 2009: 107. Drugie życie... morderców 108. Ostatnia niedziela 109. Prawdziwi bohaterowie (4) 110. Pomóżmy Wiktorowi Juszczence! 111. Kto dziś pamięta o Ormianach? 112. Bitwa pod Hurbami 113. Wołyń/Galicja/Lubelszczyzna – kwiecień 1944 MAJ 2009: 114. Rektorowi KUL pro memoria 115. Zapomniane wypędzenia 116. O pomnikach, profanacjach, polityce i piłce (nożnej) 117. ”Gonił nas człowiek z siekierą”, ale to nie było tak, jak myślicie 118. Wielka Polska o nich zapomniała! 119. Galicja/Lubelszczyzna/Wołyń - maj 1944 CZERWIEC 2009: 120. Bratni naród na Kresach 121. Jeszcze o Ziemkiewiczu 122. Nie-Cała prawda 123. Negacjonista 124. Bajka 125. Galicja/Lubelszczyzna/Wołyń - czerwiec 1944 LIPIEC 2009: 126. Dishonoris causa 127. Jak to było z piłami na Wołyniu 128. Chcemy innej historii! 129. Polska samoobrona we Wschodniej Galicji 130. Galicja/Lubelszczyzna/Wołyń - lipiec 1944 SIERPIEŃ 2009: 131. Alternatywna trasa rajdu Bandery 132. Krakowskimi śladami Stepana Bandery 133. Kolejny ważny tekst Wołodymyra Pawliwa 134. Galicja/Lubelszczyzna/Wołyń - sierpień 1944 WRZESIEŃ 2009: 135. Istriebitielnyje Bataliony - w służbie NKWD i Polaków 136. Galicja/Wołyń - wrzesień 1944 (+ Legnica!) PAŹDZIERNIK 2009: 137. SB – fałszywi bohaterowie 138. Galicja/Wołyń - październik 1944 (+ Legnica bis) LISTOPAD 2009: 139. Karta się odwraca 140. Galicja/Wołyń – listopad 1944 GRUDZIEŃ 2009: 141. Tylko we Lwowie 142. Ihrowicka kolęda 143. Galicja/Lubelszczyzna/Wołyń - grudzień 1944 STYCZEŃ 2010: 144. Niezwykła historia jakich było wiele 145. Wikipedia pod specjalnym nadzorem 146. Galicja/Lubelszczyzna/Wołyń - styczeń 1945 LUTY 2010: 147. Juszczenko przegiął 148. Ludobójcy i ludzie 149. Śmierć kata 150. Мила моя, што-то буде з нами? (kresowe mity, nie-mity) 151. Galicja/Wołyń - luty 1945 MARZEC 2010: 152. Spirala odwetu 153. Warto rozmawiać? 154. Koniec 155. Galicja/Lubelszczyzna - marzec 1945 + bojkot zbiórki na KUL KWIECIEŃ 2010: 156. Wyprawa kijowska AD 2010 157. Galicja/Lubelszczyzna - kwiecień 1945 MAJ 2010: 158. Galicja/Lubelszczyzna - maj 1945 CZERWIEC 2010: 159. Galicja/Lubelszczyzna - czerwiec 1945 LIPIEC-SIERPIEŃ 2010: 160. 67. rocznica Krwawej Niedzieli na Wołyniu 161. Galicja/Lubelszczyzna - lipiec-sierpień 1945 WRZESIEŃ 2010: 162. Komu Andrzej Kunert zamierza stawiać pomniki? 163. Galicja/Wołyń/Lubelszczyzna - wrzesień 1945 PAŹDZIERNIK 2010: 164. Nienawiść w polityce 165. Galicja/Lubelszczyzna/Wołyń - październik 1945 LISTOPAD 2010: 166. Ze szczerej piersi się wyrwało... 167. Galicja/Lubelszczyzna - listopad 1945 GRUDZIEŃ 2010-STYCZEŃ 2011: 168. Krwawe świętowanie 169. Skandal w Przemyślu + podsumowanie 12.1945-01.1946 LUTY 2011: 170. Dlaczego dr Motyka nie powinien zasiadać w Radzie IPN 171. Luty 1946 - podsumowanie MARZEC-KWIECIEŃ 2011: 172. Łuny w Bieszczadach 173. Światowe autorytety przypominają o polskich ofiarach Wołynia 174. Marzec-kwiecień 1946 – podsumowanie MAJ-CZERWIEC 2011: 175. Czy Bronisław Komorowski potępi Armię Krajową? 176. Maj-czerwiec 1946 - podsumowanie LIPIEC-SIERPIEŃ 2011: 177. "To my znamy prawdę..." - 68 rocznica rzezi wołyńskich 178. Lipiec-sierpień 1946 - podsumowanie WRZESIEŃ-GRUDZIEŃ 2011: 179. Za co bierze pieniądze radca ambasady RP w Kijowie, p. Hnatiuk? 180. Jak to się robi w Warszawie 181. Ale palma czyli GW vs. Ziemkiewicz, odcinek 1943 182. 5 Professoren und Wahrheit, du bist verloren (+ IX-XII.1946) STYCZEŃ-LUTY 2012: 183. Skandal na Ukrainie + podsumowanie 01-02.1947 MARZEC 2012: 184. Podsumowanie marca 1947 (śmierć gen. Świerczewskiego) KWIECIEŃ-GRUDZIEŃ 2012: 185. Genocidum atrox 186. Awantura o akcję "Wisła" (+podsumowanie) ROK 2013: 187. Walczymy o Dzień Pamięci Męczeństwa Kresowian 188. Elity III RP: nacjonalizm jest OK, byle ukraiński 189. Eksperci – po owocach ich poznacie 190. A ile ofiar zadowoliłoby p. Szeptyckiego? 191. Michnik stoi tam, gdzie OUN ______________________________ "Wychowanie w niepamięci, świadome ukrywanie, czy fałszowanie faktów, stawianie zbrodniarzom pomników to najbardziej podła rzecz, jaka może się wydarzyć cywilizowanym narodom..." Stanisław Srokowski,"Nienawiść" "W interesie naszych narodów leży znormalizowanie naszych stosunków, co wymaga powiedzenia sobie w oczy całej prawdy - ale tylko prawdy." - Jerzy Giedroyć Kontakt: dymitr.mohort[małpa]interia.pl

Nowości od blogera

Komentarze

Inne tematy w dziale Kultura