Blog
Blues is The Best.
blueslover
blueslover Tylko muzyka potrafi sprawić, że po plecach przelatują mi miliony dreszczy. Cudne są.
22 obserwujących 254 notki 458498 odsłon
blueslover, 23 września 2008 r.

Miasteczko Bełz - Mayn Sztetele Belz

Kiedy wspominam dziecięce lata - widzę mój dom rodzinny i drzewo, które zasadziłem w ogrodzie. Widzę ojca czytającego Świętą Księgę i matkę, która nuci piosenkę. Nie ma już tamtego domu, ściany pochylone i okna bez szyb, zrujnowany ganek, ale wspominać będę Bełz, miasteczko szczęśliwych dziecięcych lat i radosnych zabaw w każde szabasowe święto.

Miasteczko Bełz to jedna z najbardziej znanych piosenek żydowskich na świecie.

W 2006 roku warszawski Teatr Żydowski odbywał tournee po Argentynie. Szymon Szurmiej po powrocie opowiadał: „Kiedy aktorka naszego teatru Alina Świdowska zaczęła śpiewać na scenie w Buenos Aires słynną pieśń ‘Miasteczko Bełz’, cala sala na 1000 miejsc, w której było ponad 1500 osób, zaczęła jej wtórować”.

 

Bełz ma długą historię. Istnieje co najmniej od X wieku. Należał do Grodów Czerwieńskich, które dla Polski podbił Bolesław Chrobry. W 1030 roku Bełz wrócił do Rusi Kijowskiej. Do Polski ostatecznie został włączony w 1366 roku i trwało tak do pierwszego rozbioru Pierwszej Rzeczpospolitej. Znalazł się w zaborze austriackim. W XIV stuleciu w Bełzie osiedlili się Żydzi. Na początku XIX wieku powstała tam sławna dynastia Chasydów.

 

Synagoga w Bełzie, zbudowana w 1843, zniszczona w latach 50. XX wieku

Synagoga zbudowana w 1843 roku

Zburzona w 1950.

 

Na początku I Wojny Światowej Bełz liczył 6100 mieszkańców, wśród  których było 3600 Żydów, 1600 Ukraińców i 900 Polaków. Podczas wojny większość Żydów opuściła Bełz idąc za swoimi cadykami. Wrócili w 1925 roku kiedy już ustaliło się, że miasteczko znajduje się w Polsce. Po wybuchu II Wojny Światowej większość mieszkańców uciekła przed Niemcami. Pozostało około 1,5 tysiąca. W 1942 roku zostali deportowani najpierw do Hrubieszowa, a później trafili do obozu koncentracyjnego w Sobiborze.

 

Bełz w 1947, litografia

Bełz w 1847 roku, litografia

 

Bełz po wojnie nadal należał do Polski, aż do roku 1951. Wtedy po korektach granicznych trafił do ZSRR, o konkretnie do Ukrainy. W jej granicach pozostaje do dzisiaj.

 

Bełz ma ważne znaczenie dla naszej religii. To w tym miasteczku przebywał obraz Czarnej Madonny Częstochowskiej, do roku 1382, kiedy to wywiózł go jako trofeum Władysław Opolczyk.

 

Autorami Miasteczka Bełz byli Aleksander Olszaniecki (Olshanetsky) – melodia oraz Jacob Jacobs – tekst. Jacobs napisał słowa w języku jidysz, tak więc oryginalny tytuł brzmi: Mayn Sztelele Belz.

 

Aleksander Olszaniecki urodził się w 1892 roku w Odessie. Uczył się w gimnazjum, które z jednej strony było tradycyjnie żydowskie, a z drugiej bardzo nowoczesne w zachodnim stylu. Jako chłopiec śpiewał jako chórzysta w synagodze. Uczył się także gry na skrzypcach. Po ukończeniu szkoły zatrudnił się jako skrzypek w odesskiej operze. Odbył z nią wielkie tournee po Rosji i Syberii. Po powrocie do Odessy został dyrektorem chóru w operetce. Wkrótce powołano go do carskiej armii. Jako szefa orkiestry skierowano go do Charbinu w Mandżurii w Chinach, który wtedy należał do Rosji.

 

W Charbinie zetknął się z żydowskim teatrem, grającym w jidysz. Teatr był oczkiem w głowie Peretza Sandlera, kompozytora sławnej piosenki „Eli, Eli”. Sandler wyjechał wkrótce do Ameryki, a zastąpił go Olszaniecki. Z operetką odbył kolejne wielkie tournee po Chinach, Japonii i Indiach. Gdy wrócił w 1921 roku okazało się, że żadnego teatru żydowskiego już w Charbinie nie ma. W 1922 roku śladem Sandlera wyemigrował do USA.

 

Od razu po przyjeździe podjął pracę w Yiddish Art Theater, z którym znowu podróżował, tym razem na Kubę. Później zamieszkał w Nowym Jorku, gdzie szybko zaczął robić dużą karierę. Po kilku latach objął prestiżowy National Theater, gdzie wystawiał komponowane przez siebie operetki. W 1929 roku skomponował klasyczny utwór Bar khokhba – jego radiowy debiut. Przez całe lata 30. i 40. aż do jego śmierci w 1946 roku, był niekwestionowanym autorytetem na Drugiej Alei. Jego operetki były wystawiane w każdym szanującym się teatrze na Manhattanie. W jego teatrze występowali najlepsi ówcześni śpiewacy.

 

Olshanetsky wprowadził do amerykańskiej muzyki żydowskiej elementy rosyjskich romansów i melodii cygańskich. Już w Charbinie zaczął pisać piosenki, w Ameryce pisał je częściej, ale to nie była jego główna dziedzina twórczości. Nie wiadomo dokładnie kiedy powstało „Miasteczko Bełz”. Nie wiadomo bowiem kiedy do Ameryki przybył Jacob Jacobs.

 

Przyjmuje się, że Jacobs urodził się w miejscowości Risk na Węgrzech. Wtedy nazywał się Jakub Jakubowicz. Poznał Olszanieckiego jeszcze w Odessie. Później spotkali się dopiero w USA. Był autorem tekstu do wielu piosenek. Tworzył przede wszystkim w jidysz. To on był inicjatorem tej piosenki. Przyniósł tekst do Olszanieckiego i namówił go do napisania melodii.

Istnieją, nawet wśród jego żyjących potomków, wątpliwości czy naprawdę urodził się na Węgrzech. Bardzo możliwe, że było inaczej. Mianowicie, istnieje drugie miasteczko o nazwie Bełz, w Mołdawii. Nazywa się co prawda właściwie Belti, ale w jidysz nazywało się również Belz. Jacobs albo tam się urodził albo żył tam w dzieciństwie. I to prawdopodobnie ten Belz jest sławiony, a nie jak powszechnie się uważa ten polsko-ukraiński.

Opublikowano: 23.09.2008 20:29.
Autor: blueslover
Skomentuj Obserwuj notkę Napisz notkę Zgłoś nadużycie
NEWSY - TOP 5

O mnie

Muzykę klasyczną można znaleźć na moim drugim blogu, tutaj: CLASSICAL IS WONDERFUL

Ostatnie notki

Ostatnie komentarze

  • @FORUM ŻYDÓW POLSKICH "Nie. Na tym, że np. mordowali żydowskie niemowlęta (chłopców) na...
  • @Autor Wytłuszczone jest takie zdanie: "Egipt wykorzystywał w produkcji chleba proces...
  • Ojej. Wielkie dzięki. Zapomniałem autora tego obrazu, zatem dziękuję za przypomnienie.

Tematy w dziale